وتار
شاندی هەرێم لە بەغداوە بۆ تاران
فەرید ئەسەسەرد

سەردانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان و جێگرەكەی بۆ ئێران نیشانی دەدا كە هەولێر پەندی لە سەركێشییە شكستخواردووەكەی ریفراندۆم وەرگرتووە و لە هەوڵی دروست كردنەوەی پرد دایە لەگەڵ هەموو ئەو لایەنانەی كە ئەنجامدانی ریفراندۆمیان بە كارێكی باش نەزانیوە.
سەردانەكە پاش كەمتر لە مانگێك لە سەرهەڵدانی خۆپیشاندانەكانی ئێران ئەنجام دەدرێت. هەر چەند پەیوەندییەكی راستەوخۆ لە نێوان سەردانەكە و خۆپیشاندانەكاندا نییە، بەڵام بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ تاڵە موویەك هەردوو روداو بەیەكەوە دەبەستێتەوە. هەر لە سەرەتای خۆپیشاندانەكاندا، تاران هەرێمی كوردستانی تاوانبار كرد و رایگەیاند كە خۆپیشاندانەكان لە هەولێر نەخشەیان بۆ دانراوە و خۆپیشاندەران لە هەولێرەوە فەرمانیان بۆ دەچێت. بەڵام سەردانەكە نیشانی دەدا كە دەشێت تاران پەلەی لە تۆمەتباركردنەكەدا كردبێت یاخود، لانی كەم، زێدەڕۆیی تێدا كردبێت.
بەهەر حاڵ، سەردانەكە بەڵگەی ئەوەیە كە هەردوولا ئامادەییان تێدایە بۆ هەڵدانەوەی لاپەڕەیەكی تازە لە پەیوەندییەكاندا بە جۆرێك كە پوەندییەكە لەسەر بنەمای بەرژەوەندی و هاوكاری دابمەزرێت، بەتایبەتی كە لە پلانە سیاسییەكاندا جوگرافیا رۆڵێكی كارای هەیە و لە كۆتاییدا هەردوولا بە دراوسێی یەكتری دەمێننەوە.
دەشێت بەو جۆرە سەیری سەردانەكە بكرێت كە پێداچونەوەیەكی ستراتیجییە بە پەیوەندییە سیاسییەكانی هەرێمدا. تا پێش ریفراندۆم، ئاراستەی سیاسیی هەرێمی كوردستان زێدەڕۆییەكی مەترسیداری لە هەڵسەنگاندنی رۆڵی فاكتەری نێودەوڵەتیدا تێدا بەدی دەكرا و رۆڵی فاكتەری ناوچەیی زۆر بە بچوكی دەبینرا. ئەم ئاراستەیە خەریك بوو وا لە كوردستان بكا وەكو ئیسرائیلی لێ‌ بێت: دەوروبەرێكی ناحەزو دۆستانێكی دوور. بۆیە دەشێت سەردانەكە واقیعبینی بۆ سیاسەتی هەرێم بگێڕێتەوە و ئەو راستییە بەرجەستە بكاتەوە كە جوگرافیا هەرێمی كوردستانی كردۆتە دراوسێی ئێران و توركیا و عیراق و تیۆریی زەبری جوگرافیایی رێگا بە بەردەوامبوونی سیاسەتی هەڵگەڕانەوە لە دەوروبەر نادا.
پێشتر حكومەتی هەرێم داوای لە ئەنكەرە كردبوو، فشار لەسەر بەغدا دروست بكا تاكو دەست بە وتووێژێكی بنیاتنەر لەگەڵ هەرێمدا بكا. بەڵام كارتەكانی بەر دەستی ئەنكەرە ئەوەندە زۆر نین كە بتوانێت لە دروست كردنی فشار لەسەر بەغدا، بە ئەندازەی پێویست، سەركەوتوو بێت. دیارە مەسەلەكە بۆ ئێران جیاوازە.
ئێران بەپشتگیریی جوگرافیا و مێژوو و هاومەزهەبی، تاكە لایەنە كە بتوانێت فشاری راستەقینە لەسەر بەغدا دروست بكا. بۆ هەرێم، مەسەلەكە لە هەندێ‌ رووەوە وەك هەوڵدانێك بۆ دروست كردنی هاوسەنگییە كە ئەمەش خۆی لە خۆیدا پێویستە. هەندێ‌ جار مامەڵەكردن لەگەڵ ئێران زۆر زەحمەتە، چونكە ئێران هەندێ‌ جار وەك دەوڵەتێكی ئایدیۆلۆژی هەڵسوكەوت دەكات، هەندێ‌ جار وەك دەوڵەتێكی خاوەن بەرژەوەندی و هەندێ‌ جاریش دەكەوێتە ژێر هەژمونی رابردووی دێرینی ئیمپراتۆرییانەی خۆی. بەڵام لە هەموو بارودۆخەكاندا مامەڵە لەگەڵ ئێران مەحاڵا نییە، چونكە لە بەرەنجامی كۆتاییدا ئێران وەك هەر دەوڵەتێكی تر، دەوڵەتێكە بە دوای دابینكردنی بەرژەوەندییەكانی خۆیدا دەگەڕێت.
ئاسۆیەكی فراوان لەبەردەم هاوكاریی نێوان ئێران و هەرێمی كوردستاندا هەیە. هەرێم دەتوانێت لە رووی سیاسی و ئابوورییەوە لە ئێران سوودمەند بێت و لە هەمان كاتیشدا دەتوانێت تایبەتمەندی و جیاوازییەكانی خۆی بپارێزێت و بە دڵنیاییەوە دەشتوانێت سیاسەتی جیاواز و بەرژەوەند ویستی خۆی هەبێت، بەڵام نەك تا رادەی دروست كردنی هەڕەشە بۆ سەر بەرژەوەندییە ستراتیجییەكانی ئێران لە ناوخۆی عیراق و لە ناوچەكەدا. یەكێك لە گرنگترین بنەماكانی تیۆریی ئاسایشی نەتەوەیی دەوڵەتە دراوسێكانی عیراق، لەسەر بەرژەوەندیی بوونی عیراقێكی یەكگرتوو و لێك نەترازاو دامەزراوە. بۆیە گۆڕانی سنووری عیراق بە بێ‌ هەماهەنگی لە نێوان عیراقییەكان، بە دڵنییاییەوە دەبێتە مایەی وروژاندنی دراوسێكان. ئەمەش بەم مانایە دێت كە جوگرافیای سیاسی فاكتەرێكە بۆ هاندانی هەرێمی كوردستان بۆ تێكهەڵكێشبونی هەرێم لە رووی سیاسی و ئابورییەوە بەشێوەیەكی هاوسەنگ لەگەڵ دەوروبەری خۆی و بەخشینی بەهایەكی زۆرتر بە بەرژەوەندی و پەرەپێدان و دیموكراسی.
شاندی حكومەتی هەرێمی كوردستان 48 سەعات لە تاران دەمێنێتەوە. ئەو ماوەیەش بەسە بۆ تاوتوێ‌ كردنی فایلە گرنگەكان ‌و هەڵدانەوەی لاپەڕەیەكی تازەی پەیوەندیی باش لە نێوان هەردوولادا.
ئەم وتارە گوزارشت لە رای نوسەر خۆیەتی و بزاڤ پرێس لێی بەرپرسیار نییە
01/02/2018
بابه‌ته‌کانی تری نوسه‌ر ...
123
زۆرترین بینراو
  • 24 کاتژمێر
  • هەفتە
  • مانگ