وتار
رۆڵی‌ رۆژنامه‌گه‌ری‌ له‌ سه‌رده‌می‌ شۆڕشگێڕیدا…
فەرید ئەسەسەرد

           
(شه‌راره‌ وه‌ك نمونه‌)

پاش هه‌ره‌س هێنانی‌ شۆڕش له‌ ساڵی‌ 1975، كورد گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ چوارگۆشه‌ی‌ یه‌كه‌م. به‌مجۆره‌، پاش هه‌ره‌س، كورد سه‌رله‌نوێ‌ تێ‌ هه‌ڵچۆوه‌و ئه‌زمونێكی‌ شۆڕشگێڕانه‌ی‌ نوێی‌ سه‌خت ‌و دژواری‌ ده‌ست پێ‌ كرد. له‌ حوزه‌یرانی‌ هه‌مان ساڵ‌، تاڵه‌بانی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستانی‌ دامه‌زراندو ده‌ستی‌ به‌ دابین كردنی‌ هه‌موو پێداویستییه‌كانی‌ هه‌ر رێكخستنێكی‌ سیاسیی‌ تازه‌ كرد، له‌پێش هه‌موویانه‌وه‌، رۆژنامه‌یه‌كی‌ ناوه‌ندی‌ بۆ ناساندنی‌ حزبه‌ تازه‌كه‌و بانگه‌شه‌ بۆ نۆڕینه‌كانی‌ ‌و هێنانه‌ ئارای‌ گوتارێكی‌ سیاسیی‌ گونجاو بۆ قۆناغی‌ دامه‌زراندن.

تاڵه‌بانی‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ په‌ی‌ به‌ هێزی‌ وشه‌ بردبوو، بۆیه‌ ده‌یویست رۆژنامه‌كه‌ی‌ كه‌ بڕیاری‌ ده‌ركردنی‌ داوه‌، ره‌نگدانه‌وه‌ی‌ ئه‌و قۆناغه‌ شۆڕشگێڕییه‌ بێت كه‌ گوزارشتی‌ لێ‌ ده‌كات.

له‌ كۆبونه‌وه‌ به‌راییه‌كانی‌ ده‌سته‌ی‌ دامه‌زرێنه‌ر، بڕیاری‌ ده‌ركردنی‌ دوو رۆژنامه‌ درا، یه‌كێكیان به‌ عه‌ره‌بی‌ ‌و ئه‌وی‌ تر به‌كوردی‌. بۆ ئه‌و رۆژنامه‌یه‌ی‌ كه‌ نیاز وابوو به‌ زمانی‌ عه‌ره‌بی‌ ده‌ر بكرێ‌، خودی‌ تاڵه‌بانی‌ ناوی‌ «شه‌راره‌»ی‌ بۆ هه‌ڵبژاردو هه‌ر خۆیشی‌ ئه‌و دروشمه‌ی‌ بۆ هه‌ڵبژارد كه‌ له‌ هه‌موو ژماره‌یه‌كدا له‌ شوێنێكی‌ دیاری‌ لاپه‌ڕه‌ی‌ یه‌كه‌م داده‌نرا، ئه‌ویش رسته‌یه‌كه‌ ده‌ڵێ‌ «له‌ پزیسكه‌وه‌ ئاگر هه‌ڵده‌گیرسێ‌».

بێگومان له‌ هه‌لومه‌رجی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌دا، ده‌ركردنی‌ «شه‌راره‌» كارێكی‌ ئاسان نه‌بوو. ژماره‌ی‌ یه‌كه‌م، له‌ دیمه‌شقی‌ پایته‌ختی‌ سوریا، پاش پێنج مانگ له‌ دامه‌زراندنی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان، ده‌رچوو. ئه‌و ده‌می‌، حزب خاوه‌نی‌ هیچ داموده‌زگایه‌كی‌ راگه‌یاندن نه‌بوو. بۆیه‌ سورییه‌كان مشوری‌ لایه‌نه‌ ته‌كنیكییه‌كانیان خواردو به‌ڵێنیان دا ئه‌ركی‌ تایپ ‌و چاپ ‌و دیزاین كردن بگرنه‌ ئه‌ستۆ. ئه‌ركی‌ ئاماده‌كردنی‌ بابه‌ته‌كان له‌ ئه‌ستۆی‌ ده‌سته‌ی‌ دامه‌زرێنه‌ردا بوو.

تاڵه‌بانی‌ لێپرسراوه‌تیی‌ «شه‌راره‌»ی‌ گرته‌ ئه‌ستۆو رۆڵی‌ سه‌رنوسه‌ری‌ بینی‌. له‌و كاته‌وه‌، وه‌ك له‌ زۆربه‌ی‌ رۆژنامه‌كانی‌ ئۆپۆزیسیۆندا ده‌بینرێ‌، نه‌ریت بوو كه‌ ئاماژه‌ به‌ ناوی‌ سه‌رنوسه‌رو ئه‌ندامانی‌ ده‌سته‌ی‌ نوسه‌ران نه‌درێ‌. شه‌راره‌، تا كۆتایی‌، ئه‌م نه‌ریته‌ی‌ پاراست. شه‌راره‌ له‌ خولی‌ یه‌كه‌مدا هیچ ئاماژه‌یه‌كی‌ تێدا نیه‌ نه‌ بۆ ناوی‌ تاڵه‌بانی‌ وه‌ك سه‌رنوسه‌رو نه‌ بۆ ناوی‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ به‌شدارییان تێدا كردووه‌. تاڵه‌بانی‌ زۆرتر خۆی‌ بۆ نوسینی‌ سه‌روتاره‌كانی‌ رۆژنامه‌كه‌ ته‌رخان كرد. له‌ سه‌رجه‌می‌ هه‌شت سه‌روتاری‌ هه‌شت ژماره‌ی‌ به‌رایی‌، تاڵه‌بانی‌ حه‌وت سه‌روتاری‌ نوسیوه‌. سه‌روتاری‌ هه‌شته‌م، دكتۆر فوئاد مه‌عسوم نوسیویه‌تی‌. له‌كاتی‌ نوسینی‌ ئه‌م سه‌روتاره‌دا، تاڵه‌بانی‌ له‌ناو وڵاتدا بوو، له‌ گوندی‌ نۆكان، له‌سه‌ر سنوری‌ عیراق- ئێران، جێگیر ببوو.

تاڵه‌بانی‌ رۆڵێكی‌ سه‌ره‌كیی‌ له‌ ئاماده‌كردنی‌ بابه‌ته‌كانی‌ خولی‌ یه‌كه‌مدا هه‌بوو. ئه‌م خوله‌ هه‌شت ژماره‌ی‌ لێ‌ ده‌رچووه‌. ژماره‌ی‌ یه‌كه‌م بابه‌تێكی‌ تاڵه‌بانیی‌ ده‌رباره‌ی‌ ئامانجه‌كانی‌ رۆژنامه‌كه‌ تێدایه‌، هه‌روه‌ك بانگه‌وازێكیشی‌ تێدا بڵاو كراوه‌ته‌وه‌، ئاراسته‌ی‌ جیهانی‌ عه‌ره‌ب كراوه‌و تێیدا داوای‌ پشتگیری‌ كردنی‌ خه‌باتی‌ كوردی‌ عیراق له‌ دژی‌ رژێمی‌ عیراق ده‌كات.

«شه‌راره‌» له‌ خولی‌ یه‌كه‌مدا ده‌سته‌ی‌ نوسه‌رانی‌، به‌و مانایه‌ی‌ كه‌ ئه‌مڕۆ باوه‌، نه‌بوو. به‌ڵام به‌ ته‌نیشت تاڵه‌بانییه‌وه‌، ئه‌كته‌ری‌ كارا هه‌بوون. بزوێنه‌ری‌ سه‌ره‌كیی‌ رۆژنامه‌كه‌، دكتۆر فوئاد مه‌عسوم بوو كه‌ به‌كرده‌وه‌ رۆڵی‌ به‌ڕێوه‌به‌ری‌ نوسینی‌ دیوه‌، وه‌ك له‌ میدیای‌ ئاساییدا باوه‌. به‌ڵام لێره‌ شیاوی‌ ئاماژه‌ پێ‌ كردنه‌ كه‌ ئه‌و له‌ چالاكییه‌كانیدا ئه‌ركی‌ به‌ڕێوه‌به‌ری‌ نوسینی‌ تێپه‌ڕاندووه‌ چونكه‌ هه‌م وتاری‌ بۆ رۆژنامه‌كه‌ نوسیوه‌، هه‌م هه‌واڵ‌ ‌و ده‌نگوباسه‌كانی‌ داڕشتووه‌، هه‌م هه‌ندێ‌ وتاری‌ كه‌ تایبه‌ت بۆ شه‌راره‌ نوسراوه‌، له‌ كوردییه‌وه‌ كردووه‌ به‌ عه‌ره‌بی‌، هه‌م سه‌رپه‌رشتیی‌ دیزاین ‌و هه‌ڵه‌ چنیی‌ كردووه‌و هه‌روه‌ها به‌ ته‌واوی‌ رۆڵی‌ سه‌رپه‌رشتیاری‌ چاپی‌ گێڕاوه‌. دواتر، دكتۆر مه‌عسوم بووه‌ سه‌رنوسه‌ری‌ راسته‌قینه‌. سه‌رقاڵبونی‌ تاڵه‌بانی‌ به‌ كاره‌ سیاسی‌ ‌و دپلۆماتكارییه‌ پێویسته‌كانه‌وه‌، وای‌ كرد ئه‌ركی‌ سه‌رنوسه‌ری‌ هێدی‌ هێدی‌ بكه‌وێته‌ ئه‌ستۆی‌ دكتۆر مه‌عسوم ‌و له‌ كۆتاییدا تاڵه‌بانی‌ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ ده‌رفه‌تی‌ بۆ مایه‌وه‌ كه‌ به‌ نوسینی‌ سه‌روتارو هه‌ندێ‌ وتار به‌شداری‌ بكا. بۆیه‌، ره‌نگه‌ پێویست به‌وه‌ بكات كه‌ له‌ ئازاری‌ 1976 به‌دواوه‌، واته‌ له‌ ژماره‌ی‌ سێیه‌م به‌دواوه‌، دكتۆر مه‌عسوم به‌ سه‌رنوسه‌ر بناسین.

جگه‌ له‌ دكتۆر مه‌عسوم، هه‌ر یه‌ك له‌ نه‌وشیروان مسته‌فاو عادل موراد ژماره‌یه‌كی‌ باش وتاریان بۆ شه‌راره‌ نوسیوه‌. نه‌وشیروان مسته‌فا به‌ كوردی‌ وتاری‌ نوسیوه‌و دكتۆر مه‌عسوم كردویه‌تی‌ به‌ عه‌ره‌بی‌. ئه‌و له‌ ژماره‌ی‌ دووه‌م به‌دواوه‌ به‌شداریی‌ كردووه‌. عادل مورادیش له‌ زۆربه‌ی‌ ئه‌و وتارانه‌ی‌ كه‌ بۆ شه‌راره‌ی‌ نوسیوه‌، زۆرتر چۆته‌ سه‌ر باسه‌كانی‌ تایبه‌ت به‌ رێكخراوه‌كانی‌ خوێندكاران ‌و لاوان. له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ده‌سته‌ی‌ دامه‌زرێنه‌ر، هه‌ر یه‌ك له‌ جه‌میل تاڵه‌بانی‌ ‌و دكتۆر جه‌مال ره‌شید چه‌ند وتارو كۆمێنتێكیان نوسیوه‌.

سورییه‌كان كه‌ ناكۆكییه‌كی‌ توندیان له‌گه‌ڵ‌ رژێمی‌ عیراقدا هه‌بوو، رازی‌ بون كارئاسانی‌ بۆ كاروباری‌ چاپ بكه‌ن. له‌م سه‌روبه‌نده‌دا رۆژنامه‌كه‌ له‌ كۆتایی‌ 1975 به‌دواوه‌ تا سه‌ره‌تای‌ 1978، به‌ تیراژی‌ 2000 تا 5000 دانه‌، له‌چاپخانه‌ی‌ سه‌ركردایه‌تیی‌ نه‌ته‌وایه‌تیی‌ پارتی‌ سۆسیالیستی‌ به‌عسی‌ عه‌ره‌ب له‌ دیمه‌شق چاپ كراوه‌.

تاڵه‌بانی‌ خۆی‌ ناوی‌ «شه‌راره‌»ی‌ بۆ رۆژنامه‌كه‌ هه‌ڵبژارد. ئه‌م ناوه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی‌ مێژویی‌ پته‌وی‌ به‌ كه‌له‌پوری‌ شۆڕشگێڕانه‌ی‌ جیهانه‌وه‌ هه‌یه‌. سه‌ركرده‌ی‌ كۆمۆنیستی‌ روس، ڤلادیمیر ئیلیچ لینین، كاتێك له‌ ساڵی‌ 1910دا له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ روسیا بوو، رۆژنامه‌یه‌كی‌ به‌ ناوی‌ «ئایسكرا» وه‌ ده‌ركرد. ئه‌م وشه‌یه‌ له‌ زمانی‌ روسیدا مانای‌ پزیسك ده‌داو له‌ عه‌ره‌بیدا به‌رامبه‌ر به‌ وشه‌ی‌ شه‌راره‌یه‌. ئامانجی‌ گه‌وره‌ی‌ لینین ئه‌وه‌ بوو كه‌ «ئایسكرا» بكا به‌و پزیسكه‌ی‌ كه‌ بڵێسه‌ی‌ شۆڕشه‌ مه‌زنه‌كه‌ی‌ لێ‌ به‌رپا ده‌بێ‌. ئایسكرا له‌ شارێكه‌وه‌ گوێزراوه‌ته‌وه‌ بۆ شارێكی‌ تر. له‌ لایبزگه‌وه‌ چۆته‌ میوونشن ‌و له‌وێوه‌ بۆ له‌نده‌ن، دواتریش بۆ ژنێڤ له‌ سویسره‌. پاش دابه‌شبونی‌ كۆمۆنیسته‌كان به‌سه‌ر باڵی‌ كه‌مینه‌ی‌ مه‌نشه‌فیك ‌و باڵی‌ زۆرینه‌ی‌ به‌لشه‌فیكدا، باڵی‌ مه‌نشه‌فیكه‌كان به‌ سه‌ركردایه‌تیی‌ شۆڕشگێڕی‌ روس پلیخانۆڤ، ده‌ستی‌ به‌سه‌ر ئایسكرادا گرت. پاشان ستالین له‌ جۆرجیا لێی‌ سه‌ندنه‌وه‌و ده‌ستی‌ به‌چاپكردنه‌وه‌ی‌ كرده‌وه‌. له‌ كه‌له‌پوری‌ شۆڕشگێڕانه‌ی‌ عیراقدا، به‌كارهێنانی‌ ناوی‌ «شه‌راره‌» ده‌چێته‌وه‌ سه‌ر پارتی‌ كۆمۆنیستی‌ عیراق كه‌ له‌ ماوه‌ی‌ ساڵانی‌ 1940-1943دا، رۆژنامه‌یه‌كی‌ نهێنیی‌ به‌ناوی‌ «شه‌راره‌»وه‌، بۆ ناساندنی‌ سیاسه‌ته‌كه‌ی‌ ‌و شرۆڤه‌كردنی‌ نۆڕینه‌ ئایدیۆلۆژییه‌كانی‌، ده‌ركردووه‌.

به‌ لای‌ حزبێكه‌وه‌ كه‌ هه‌ر له‌ ده‌ستپێكه‌وه‌ باوه‌ڕی‌ ته‌واوی‌ به‌وه‌ هه‌بوه‌ كه‌ له‌ ساڵی‌ 1975دا بژارده‌ی‌ هه‌ره‌س پێ‌ هێنانی‌ شۆڕش تاكه‌ بژارده‌ی‌ به‌رده‌م كورد نه‌بوه‌و بژارده‌ی‌ تاقیكردنه‌وه‌ی‌ شێوه‌ی‌ دیكه‌ی‌ خه‌باتی‌ چه‌كدار كارێكی‌ مه‌حاڵ‌ نه‌بوه‌، هه‌ڵبژاردنی‌ ناوی‌ «شه‌راره‌» بۆ رۆژنامه‌كه‌ زۆر گونجاو بووه‌و زۆر به‌ باشی‌ گوزارشتی‌ له‌ میتۆدی‌ بیركردنه‌وه‌و ئامانجه‌ شۆڕشگێڕییه‌كانی‌ دامه‌زرێنه‌رانی‌ حزبه‌كه‌ كردووه‌.

هه‌ڵبژاردنی‌ ئه‌م ناوه‌ بۆ رۆژنامه‌كه‌ ره‌نگدانه‌وه‌ی‌ فاكته‌ره‌ ئایدیۆلۆژییه‌كان بووه‌. به‌ڵام بۆ رێكخراوێك كه‌ له‌ جۆش ‌و خرۆش دایه‌ و هه‌موو هه‌وڵ‌ و كۆششی‌ خۆی‌ بۆ به‌گه‌ڕخستنه‌وه‌ی‌ خه‌باتی‌ چه‌كدار ته‌رخان كردووه‌و به‌ بایه‌خێكی‌ زۆره‌وه‌ ده‌ڕوانێته‌ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌، هه‌ڵبژاردنی‌ ناوه‌كه‌ زۆر له‌جێی‌ خۆیدا بووه‌و زۆر به‌ رونی‌ له‌گه‌ڵ‌ پێداویستییه‌ پره‌گماتیكییه‌كاندا گونجاوو ته‌با بووه‌. له‌ یه‌كه‌م سه‌روتاردا، تاڵه‌بانی‌ زۆر به‌ رونی‌ گوزارشتی‌ له‌ گوتاری‌ چه‌پگه‌را شۆڕشگێڕییه‌كه‌ی‌ رۆژنامه‌كه‌ی‌ كردو وتی‌ «ئه‌م رۆژنامه‌ جه‌نگێكی‌ بێ‌ وچان له‌ دژی‌ ئیمپریالیزم ‌و زایۆنیزم ‌و كۆنه‌په‌رسته‌ ئه‌ڵقه‌ له‌گوێكان هه‌ڵده‌گیرسێنێ‌ ‌و داكۆكی‌ له‌ مافی‌ چاره‌ی‌ خۆنوسینی‌ گه‌لانی‌ رۆژهه‌ڵاته‌كه‌مان ‌و له‌ دامه‌زراندنی‌ په‌یوه‌ندیی‌ دۆستانه‌و ئاره‌زومه‌ندانه‌ی‌ نێوانیان ده‌كات، هه‌روه‌ك كه‌مته‌رخه‌م نابێ‌ له‌ ریسواكردن ‌و دژایه‌تی‌ كردنی‌ پڕۆژه‌ ئیمپریالیستییه‌كان ‌و پیلانه‌ كۆنه‌په‌رستییه‌كان».

«شه‌راره‌» له‌ خولی‌ یه‌كه‌مدا به‌ شێوه‌یه‌كی‌ راسته‌وخۆ گوزارشت له‌ تێڕوانینه‌ ئایدیۆلۆژییه‌ چه‌پگه‌راكان ناكا، به‌ڵام تا ئه‌ندازه‌یه‌كی‌ زۆر له‌ ژێر كاریگه‌ریی‌ ماركسیزم دایه‌. ئه‌مه‌ش له‌ ناخی‌ گوتاره‌ سیاسییه‌كه‌ی‌ ره‌نگی‌ داوه‌ته‌وه‌. «شه‌راره‌» به‌ شێوه‌یه‌كی‌ ئاشكراو راسته‌وخۆ بانگه‌شه‌ی‌ بۆ هیچ تیۆرییه‌كی‌ شۆڕشگێڕانه‌ی‌ چه‌پگه‌را نه‌كردووه‌ به‌ڵام به‌ میانڕه‌وترین شێوه‌و به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ لاسایی‌ كۆمۆنیسته‌كان بكاته‌وه‌و رسته‌ درێژدادڕه‌كانی‌ ناو ئه‌ده‌بیاتی‌ شۆڕشگێڕانه‌ بكاته‌ چاوگ ‌و پاڵپشت بۆ راو بۆچونه‌كانی‌ خۆی‌، تێڕوانینه‌ چه‌پگه‌راكانی‌ خۆی‌ به‌ رێكوپێكی‌ داڕشتووه‌. به‌ كرده‌وه‌، له‌ ژماره‌ی‌ دووه‌م به‌دواوه‌، له‌ كاپشنه‌كه‌ی‌ ده‌سته‌ راستی‌ لاپه‌ڕه‌ی‌ یه‌كه‌مدا، ده‌ستی‌ به‌ بانگه‌شه‌كردن بۆ تیۆرییه‌ چه‌پگه‌را كلاسیكییه‌ باوه‌كه‌ی‌ پێویستیی‌ بونی‌ حزبێكی‌ «شۆڕشگێڕی‌ پێشڕه‌و» كردو به‌ ناوه‌ڕۆك ئاماژه‌ی‌ بۆ «حه‌تمیه‌تی‌ شۆڕشگێڕانه‌» كرد كه‌ بیرۆكه‌یه‌كی‌ باوی‌ ناوه‌نده‌ چه‌پگه‌راكانه‌و تێیدا رونی‌ كرده‌وه‌ كه‌ كورد پێویستی‌ به‌ «پێشڕه‌وێكی‌ شۆڕشگێڕه‌» ‌و ئه‌و پێشڕه‌و شۆڕشگێڕه‌ له‌ره‌وتی‌ خه‌باتی‌ نیشتمانیدا په‌یدا ده‌بێ‌.

له‌ ژماره‌ی‌ چواره‌مدا، له‌ دوتوێی‌ هه‌ندێ‌ بابه‌تی‌ وه‌ك یادكردنه‌وه‌ی‌ جه‌ژنی‌ جیهانیی‌ 1ی‌ ئایاری‌ چینی‌ كرێكاراندا، مۆركی‌ چه‌پڕه‌وانه‌ زه‌قتر ده‌رده‌كه‌وێ‌. له‌ دوو وتاری‌ لاپه‌ڕه‌ یه‌كدا، «شه‌راره‌» له‌ ره‌وتی‌ باس كردنی‌ پێویستیی‌ یه‌كڕیزیی‌ كورد له‌ قۆناغی‌ راگوزه‌ر، واته‌ له‌ قۆناغی‌ هه‌ره‌س هێنانی‌ شۆڕشه‌وه‌ بۆ قۆناغی‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ خه‌باتی‌ چه‌كدار، تیۆریی‌ چوار چینه‌ نیشتمانییه‌كه‌ی‌ به‌رجه‌سته‌ كردو له‌م چوارچێوه‌یه‌دا شرۆڤه‌یه‌كی‌ بۆ رۆڵی‌ چینی‌ كرێكاران پێشكه‌ش كرد كه‌ تێیدا چینی‌ كرێكاران «ئه‌و چینه‌یه‌ كه‌ له‌ روی‌ مێژوییه‌وه‌ شایسته‌ی‌ سه‌ركردایه‌تی كردنی‌ شۆڕشی‌ رزگاریی‌ نیشتمانی‌ ‌و دیموكراتییه‌ كه‌ له‌م چه‌رخه‌دا (چه‌رخی‌ هه‌ره‌س هێنانی‌ سه‌رمایه‌داری‌ ‌و ئیمپریالیزم ‌و سه‌ركه‌وتنی‌ سۆسیالیزم) بۆته‌ شۆڕشێكی‌ دیموكراتیی‌ گه‌لی‌». له‌ وتاره‌كه‌ی‌ تردا كه‌ ئه‌ویش بۆ یادكردنه‌وه‌ی‌ جه‌ژنی‌ جیهانیی‌ كرێكاران ته‌رخان كراوه‌، چینی‌ كرێكاران به‌ «چینی‌ رابه‌ر» ناوزه‌د كراوه‌و ئاهه‌نگ گێڕان به‌م بۆنه‌یه‌وه‌ «بۆته‌ سیمبولی‌ هاوبه‌سته‌گیی‌ ئینته‌رناسیۆنالیستی‌ ‌و هاوخه‌باتیی‌ نێوان كرێكارانی‌ جیهان ‌و گه‌لانی‌ سته‌مدیده‌، ئه‌ویش له‌و روانگه‌یه‌وه‌ كه‌ كرێكارانی‌ جیهان ‌و گه‌لانی‌ سته‌مدیده‌ دوو دوژمنه‌ سه‌رسه‌خته‌كه‌ی‌ ئیمپریالیزم ‌و ته‌واوی‌ شێوه‌كانی‌ چه‌وسانه‌وه‌ن ‌و هه‌روه‌ها له‌و روانگه‌یه‌شه‌وه‌ كه‌ بزاوتی‌ دلێرانه‌یان… دوو چاوگی‌ مه‌زنی‌ شۆڕشه‌ سه‌رفرازه‌كه‌ی‌ ئه‌م سه‌رده‌مه‌ن، كه‌ شۆڕشی‌ سۆسیالیستی‌ جیهانییه‌».

سه‌ره‌ڕای‌ گوتاره‌ چه‌پگه‌راكه‌ی‌ ‌و ئاماژه‌كانی‌ ناو وتاره‌كان بۆ ستراكچه‌ره‌ ئایدیۆلۆژییه‌ ماركسیستییه‌كان، «شه‌راره‌» گوتاره‌ نیشتمانییه‌كه‌ی‌ خۆی‌ پاراست، ئه‌م گوتاره‌ نیشتمانییه‌ی‌ به‌سه‌ر گوتاره‌ چه‌پگه‌راكه‌یدا زاڵ‌ كردو هه‌رگیز كارێكی‌ وای‌ نه‌كرد ببێ‌ به‌ رۆژنامه‌یه‌كی‌ ماركسیستی‌.

به‌هه‌ر حاڵ‌، پابه‌ندبونی‌ «شه‌راره‌» به‌ گوتاری‌ چه‌پگه‌را وه‌ك پابه‌ندبونێكی‌ به‌رده‌وام مایه‌وه‌ به‌ڵام راده‌ی‌ پابه‌ندبون به‌ تێزه‌ شۆڕشگێڕییه‌كانی‌ نزیك له‌ چه‌مكی‌ ماركسیستی‌، پاشه‌كشه‌یه‌كی‌ به‌رچاوی‌ به‌خۆیه‌وه‌ بینی‌. ده‌توانین تێبینیی‌ ئه‌وه‌ بكه‌ین كه‌ له‌گه‌ڵ‌ وه‌ستانی‌ «شه‌راره‌» له‌ساڵی‌ 1978، ئایدیۆلۆژیا وه‌ك رێبه‌ری‌ سیاسه‌ت كاریگه‌ریی‌ خۆی‌ له‌ده‌ستدا. له‌ خولی‌ دووه‌میدا كه‌ له‌ ساڵی‌ 1979 ده‌ست پێده‌كا، ده‌بینین «شه‌راره‌»، به‌قه‌د رۆژگاری‌ خولی‌ یه‌كه‌م، زۆر به‌ته‌نگ ئه‌وه‌وه‌ نیه‌ كه‌ ئایدیۆلۆژیا بكاته‌ رێنیشانده‌ری‌ سیاسه‌ت. خولی‌ یه‌كه‌می‌ لێ‌ بترازێ‌، «شه‌راره‌» له‌ خوله‌كانی‌ دادێ‌ گوتارێكی‌ پره‌گماتیی‌ میانڕه‌وتر پیاده‌ ده‌كا. ئه‌و جۆش ‌و خرۆشه‌ ئایدیۆلۆژییه‌ی‌ كه‌ به‌سه‌ر خولی‌ یه‌كه‌می‌ شه‌راره‌دا زاڵ‌ بوو، ره‌نگه‌ په‌یوه‌ندیی‌ به‌ سروشتی‌ قۆناغه‌كه‌وه‌ هه‌بوو بێ‌. 

دیاره‌ ئه‌و هۆكارانه‌ی‌ كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ قه‌واره‌ی‌ لێپرسراوه‌تییه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌تایبه‌تی‌ پاش گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ سه‌ركرده‌ دامه‌زرێنه‌ره‌كان بۆ ناو وڵات بۆ رابه‌رایه‌تی‌ كردنی‌ خه‌باتی‌ چه‌كدار له‌ بارودۆخێكی‌ ئێجگار سه‌خت ‌و دژواردا، رۆڵێكی‌ زۆریان له‌ هاندانی‌ شه‌راره‌ بۆ پیاده‌كردنی‌ گوتارێكی‌ سیاسیی‌ میانڕه‌وترو پره‌گماتیتر هه‌بوه‌. له‌ خولی‌ یه‌كه‌مدا «شه‌راره‌»، به‌ قوڵی‌، په‌ی‌ به‌وه‌ بردبوو كه‌ دابین كردنی‌ پێداویستییه‌كانی‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ پرۆسه‌یه‌كی‌ ئاڵۆزی‌ وه‌ك زیندوكردنه‌وه‌ی‌ خه‌باتی‌ چه‌كدار، له‌پێشی‌ پێشه‌وه‌ی‌ ئه‌ركه‌كانه‌. له‌م چوارچێوه‌یه‌دا كار بۆ ئه‌وه‌ كرا كه‌ ئایدیۆلۆژیا ببێ‌ به‌ مایه‌ی‌ به‌خشینی‌ هێزێكی‌ ماددی‌. له‌ناوخۆشدا ئه‌و پێداویستییه‌ پره‌گماتیكییانه‌ی‌ كه‌ پاڵپشتن بۆ به‌رده‌وامبونی‌ خه‌باتی‌ چه‌كدار وایان له‌ گوتاری‌ سیاسی‌ كرد نه‌رمییه‌كی‌ زۆرتر نیشان بداو رێچكه‌یه‌كی‌ میانڕه‌وتر بگرێته‌ به‌ر. ئه‌مه‌ش ئاسه‌واری‌ له‌سه‌ر تێكڕای‌ چاپه‌مه‌نییه‌كانی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان له‌ ناوخۆداو هه‌روه‌ها له‌سه‌ر وتاره‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ ناو «شه‌راره‌» به‌جێ‌ هێشت.

ئه‌و فاكته‌ره‌ی‌ كه‌ زۆرترین ره‌نگدانه‌وه‌ی‌ له‌سه‌ر گوتاری‌ سیاسیی‌ ژماره‌كانی‌ خولی‌ یه‌كه‌می‌ «شه‌راره‌» هه‌یه‌، هه‌ره‌سه‌ كتوپڕو ناچاوه‌ڕوانكراوه‌كه‌ی‌ ساڵی‌ 1975ی‌ شۆڕشه‌ دوا به‌دوای‌ واژۆكردنی‌ په‌یمانی‌ جه‌زایر له‌نێوان عیراق ‌و ئێران. له‌م سه‌روبه‌نده‌دا شه‌راره‌ به‌ به‌رده‌وامی‌ بانگه‌شه‌ی‌ بۆ ئه‌و تیۆرییه‌ كردووه‌ كه‌ بژارده‌ی‌ هه‌ره‌س هێنانی‌ شۆڕش پاش به‌ستنی‌ په‌یمانی‌ جه‌زایر بژارده‌یه‌كی‌ حه‌تمی‌ نه‌بوه‌و جگه‌ له‌ بژارده‌ی‌ په‌نا بردن بۆ ئێران ‌و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‌ هێزی‌ پێشمه‌رگه‌ بژارده‌ی‌ دیكه‌ هه‌بوه‌و ده‌شتوانرا، پاش گۆڕینی‌ شێوازی‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ شۆڕش ‌و ئافه‌روزكردنی‌ ستراتیجی‌ پشت به‌ستن به‌ كۆمه‌كی‌ ئێران ‌و دانانی‌ ستراتیجێكی‌ تایبه‌ت به‌ پشت به‌خۆ به‌ستن، درێژه‌ به‌ تێكۆشان بدرێ‌.

«شه‌راره‌» به‌ شێوه‌یه‌كی‌ چڕ پێی‌ له‌سه‌ر بژارده‌ی‌ پشت به‌خۆ به‌ستن داگرت ‌و له‌ژماره‌ی‌ شه‌شه‌مدا له‌ وتارێكدا به‌ ناونیشانی‌ «پرنسیپی‌ پشت به‌ خۆ به‌ستن یان پشت به‌ بێگانه‌ به‌ستن؟ كام رێگا بگرینه‌ به‌ر؟ «پشتیوانیی‌ له‌ بژارده‌ی‌ پشت به‌ خۆ به‌ستن كردو وای‌ دانا كه‌ هه‌ر كۆمه‌كێكی‌ ده‌ره‌كی‌، چه‌ند بێگه‌ردو دڵسۆزانه‌و مرۆڤانه‌ بێ‌، له‌ «سه‌رچاوه‌یه‌كی‌ لاوه‌كیی‌ یارمه‌تیده‌ر» به‌ولاوه‌ هیچی‌ تر نیه‌و له‌م سه‌روبه‌نده‌شدا جه‌ختی‌ كرده‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ كه‌ سه‌رچاوه‌ی‌ راسته‌قینه‌ی‌ هێز، گه‌له‌.

«شه‌راره‌» زۆر به‌ وردی‌ گوزارشتی‌ له‌ پلانی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان بۆ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ خه‌باتی‌ چه‌كدار كرد. پلانه‌كه‌ ده‌ری‌ خست كه‌ كورد له‌ ساكاویی‌ هه‌ره‌س بێدار بۆته‌وه‌و سه‌رقاڵی‌ دانانی‌ به‌رنامه‌ی‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ خه‌باتی‌ چه‌كداره‌. هه‌ر چۆنێك بێ‌، دامه‌زراندنی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ هاوته‌ریب بوو له‌گه‌ڵ‌ پلانی‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ خه‌باتی‌ چه‌كدارو له‌م رووه‌وه‌ «شه‌راره‌» له‌ یه‌كه‌م سه‌روتاریدا بڵاوی‌ كرده‌وه‌ كه‌ «ئه‌م رۆژنامه‌یه‌ ئه‌و پزیسكه‌ ده‌بێ‌ كه‌ بڵێسه‌ی‌ خه‌باتی‌ شۆڕشگێڕانه‌ی‌ لێ‌ دروست ده‌بێ‌ ‌و هه‌ر ئه‌م بڵێسه‌یه‌شه‌ كه‌ رێگای‌ رزگاریی‌ نیشتمانیی‌ دیموكراتیمان، رێگای‌ خه‌باتی‌ جه‌ماوه‌ریی‌ شۆڕشگێڕانه‌ی‌ ته‌با له‌گه‌ڵ‌ هێزه‌ پێشكه‌وتنخوازه‌كانی‌ عه‌ره‌بی‌ عیراق له‌ چوارچێوه‌ی‌ به‌ره‌یه‌كی‌ یه‌كگرتوی‌ تێكۆشه‌رانه‌دا، رۆشن ده‌كاته‌وه‌». له‌گه‌ڵ‌ تێهه‌ڵچونه‌وه‌ی‌ خه‌باتی‌ چه‌كدار له‌ساڵی‌ 1976دا، «شه‌راره‌» له‌ ژماره‌ی‌ پێنجه‌مدا سه‌روتارێكی‌ به‌ ناونیشانی‌ «پزیسكه‌كه‌ بڵێسه‌ی‌ لێ‌ دروست بوو» بڵاوكرده‌وه‌. ناونیشانه‌كه‌ پڕاوپڕ ناواخنی‌ سه‌روتاره‌كه‌ی‌ ده‌ربڕیوه‌و پێویست به‌ نمایش كردنی‌ هیچ بڕگه‌یه‌كی‌ ناكات.

له‌ دیكۆمێنت كردن ‌و تاوتوێ‌ كردنی‌ مێژوی‌ «شه‌راره‌» دا كه‌مته‌رخه‌مییه‌كی‌ زۆر هه‌یه‌. نه‌ له‌ ساڵانی‌ نه‌وه‌ده‌كانداو نه‌ له‌ ده‌یه‌ی‌ یه‌كه‌می‌ ئه‌م سه‌ده‌یه‌دا، هیچ توێژینه‌وه‌یه‌ك ده‌رباره‌ی‌ «شه‌راره‌» بڵاو نه‌كراوه‌ته‌وه‌. ئه‌گه‌ر هه‌ندێ‌ به‌سه‌ركردنه‌وه‌ی‌ سه‌رپێیی‌ ‌و ناوهێنانی‌ شه‌راره‌ له‌ ره‌وتی‌ گێڕانه‌وه‌ی‌ بیره‌وه‌رییه‌كان ‌و چاوپێكه‌وتنه‌كان و وتاری‌ بۆنه‌كان ‌و نوسینه‌كانی‌ تایبه‌ت به‌ گێڕانه‌وه‌ی‌ كاروباری‌ ژیانی‌ رۆشنبیریی‌ ناو شۆڕش بخه‌ینه‌ لاوه‌، هیچ نوسینێكی‌ شایسته‌و تێرو ته‌سه‌ل ده‌رباره‌ی‌ رۆژنامه‌یه‌كی‌ سه‌نگین ‌و دێرین ‌و كاریگه‌ری‌ وه‌ك رۆژنامه‌ی‌ «شه‌راره‌» نابینین. هه‌رچه‌ند ناشێ‌ ئه‌م كه‌مته‌رخه‌مییه‌ به‌ ئه‌نقه‌ست بوو بێ‌، به‌ڵام خۆ له‌ كۆتاییدا كه‌مته‌رخه‌می‌ هه‌ر كه‌مته‌رخه‌مییه‌. چانسی‌ رۆژنامه‌ی‌ «رێبازی‌ نوێ‌» كه‌ ئۆرگانی‌ كوردیی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان بوه‌و ژماره‌ی‌ یه‌كه‌می‌، پاش ده‌رچونی‌ «شه‌راره‌» به‌ دوو مانگ ده‌رچووه‌، له‌ چانسی‌ «شه‌راره‌» چاكتر بووه‌ چونكه‌ «رێبازی‌ نوێ‌» دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ وه‌ك رۆژنامه‌ له‌ كار كه‌وت، وه‌ك گۆڤار به‌رده‌وام بوو و له‌ ساڵی‌ 1992 به‌دواوه‌ مه‌كته‌بی‌ رێكخستن ئه‌ركی‌ ده‌ركردنی‌ گرته‌ ئه‌ستۆ.

هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ هیچ توێژینه‌وه‌یه‌ك ده‌رباره‌ی‌ «شه‌راره‌» نیه‌، زۆرتر بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ هه‌موو ژماره‌كانی‌ رۆژنامه‌كه‌ تا ئێستا دابین نه‌كراون. گومانیشی‌ تێدا نیه‌ كه‌ به‌بێ‌ دابین كردنی‌ هه‌موو یاخود لانی‌ كه‌م زۆربه‌ی‌ ژماره‌كان، ئه‌سته‌مه‌ بتوانرێ‌ توێژینه‌وه‌ی‌ تێرو ته‌سه‌ل له‌سه‌ر هیچ چاپكراوێكی‌ ده‌وری‌ ئاماده‌ بكرێ‌. بۆ تاوتوێ‌ كردنی‌ ئه‌ده‌بیاتی‌ قۆناغی‌ شۆڕشگێڕی‌، پێویسته‌ ئه‌رشیفێكی‌ ته‌واو له‌به‌ر ده‌ست بێ‌ كه‌ هه‌موو به‌رهه‌مه‌كانی‌ داموده‌زگا رۆشنبیری‌ ‌و میدیاییه‌كانی‌ شۆڕش له‌ ماوه‌ی‌ 1976-1991 بگرێته‌وه‌. به‌ڵام ئه‌رشیف كردنی‌ چاپه‌مه‌نییه‌كانی‌ قۆناغی‌ شۆڕشگێڕی‌، له‌ كاتێكی‌ دره‌نگدا، له‌ ساڵی‌ 1997، ده‌ستی‌ پێ‌ كرد. ئه‌م كه‌یسه‌ به‌ ده‌ستپێشخه‌رییه‌كی‌ تایبه‌ت، له‌لایه‌ن خوالێخۆشبوو ئازاد خانه‌قینییه‌وه‌ جوڵێنراو دواتریش به‌ پشتیوانیی‌ به‌ڕێز هێرۆ برایم ئه‌حمه‌د به‌ڕێوه‌ چوو. له‌م هه‌وڵه‌دا ئه‌وه‌نده‌ی‌ له‌ چاپه‌مه‌نی‌ ‌و وێنه‌و كاسێته‌كانی‌ قۆناغی‌ شۆڕشگێڕی‌، ده‌ست پێی‌ راگه‌یشت، كۆ كرایه‌وه‌. له‌ ئاهه‌نگی‌ سه‌د ساڵه‌ی‌ رۆژنامه‌گه‌ریی‌ كوردیدا له‌ ساڵی‌ 1998 له‌ شاری‌ سلێمانی‌، خانه‌قینی‌ یه‌كه‌م وتاری‌ ده‌رباره‌ی‌ ئه‌رشیفی‌ قۆناغی‌ شۆڕشگێڕی‌، وردتر ده‌رباره‌ی‌ چاپه‌مه‌نییه‌كی‌ ئه‌و قۆناغه‌، پێشكه‌ش كرد. دواتر وا به‌ خه‌یاڵیدا هات كه‌ په‌ره‌ به‌ وتاره‌كه‌ بداو به‌ زانیاریی‌ زۆرتر ده‌وڵه‌مه‌ندتری‌ بكات. وتاره‌كه‌، پاش ئه‌وه‌ی‌ كه‌ به‌درێژایی‌ زیاد له‌ ساڵێك كاری‌ به‌رده‌وام ‌و بێ‌ وچانی‌ تێدا كرا، پوخته‌ترو قه‌به‌تر بوو ‌و به‌و ئاسته‌ی‌ گه‌یشت كه‌ ببێ‌ به‌ كتێبێكی‌ قه‌واره‌ مامناوه‌نجی‌ 200 لاپه‌ڕه‌یی‌ به‌ ناونیشانی‌ «مادێنا: مێژوو و ببلۆگرافیای‌ راگه‌یاندنی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان 1975-1991». هه‌رچه‌ند كتێبه‌كه‌ ئه‌و مه‌رجانه‌ی‌ تێدا نیه‌ كه‌ فۆرمی‌ توێژینه‌وه‌یه‌كی‌ ته‌واو وه‌رگرێ‌، به‌ڵام چه‌رده‌یه‌ك زانیاریی‌ له‌ دوتوێی‌ لاپه‌ڕه‌كاندا له‌ خۆ گرتووه‌ كه‌ یارمه‌تیی‌ لێكۆڵیاران ده‌دا وێنه‌یه‌كی‌ رون ده‌رباره‌ی‌ چالاكیی‌ داموده‌زگا رۆشنبیرییه‌كان بكێشن.

خانه‌قینی‌ له‌ ره‌وتی‌ هه‌ڵسوڕانێكی‌ چوست ‌و چالاكانه‌و به‌ به‌رنامه‌دا زۆرترین دیكۆمێنتی‌ كۆ كردبۆوه‌. دیكۆمێنته‌ كۆكراوه‌كان ژماره‌كانی‌ رۆژنامه‌ی‌ شه‌راره‌یان تێدا بوو. به‌ هۆی‌ ئه‌و ژمارانه‌ی‌ له‌و رۆژنامه‌یه‌ كۆكرانه‌وه‌، خانه‌قینی‌ بۆی‌ رێك كه‌وت كه‌ له‌ كتێبه‌كه‌یدا دوو جار به‌ رونی‌ بچێته‌ سه‌ر باس كردنی‌ رۆژنامه‌ی‌ «شه‌راره‌»، جارێك له‌ لاپه‌ڕه‌ 16 دا كه‌تێیدا باسی‌ ئه‌و ژمارانه‌ی‌ رۆژنامه‌كه‌ی‌ كردووه‌ كه‌ له‌ سوریا ده‌رچون ‌و جارێكی‌ تر له‌ لاپه‌ڕه‌كانی‌ 86-90دا، كاتێك به‌ ورده‌كارییه‌كی‌ زۆرتره‌وه‌ مێژوی‌ رۆژنامه‌كه‌ی‌ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ گێڕاوه‌ته‌وه‌. ئه‌م هه‌وڵه‌ی‌ خانه‌قینیی‌ لێ‌ بترازێ‌، نوسینه‌كانی‌ تر به‌ شێوه‌یه‌كی‌ تێرو ته‌سه‌لتر نه‌چونه‌ته‌ سه‌ر گێڕانه‌وه‌ی‌ مێژوی‌ رۆژنامه‌كه‌.

هه‌رچه‌ند خانه‌قینی‌ ره‌نجێكی‌ زۆری‌ بۆ كۆكردنه‌وه‌ی‌ ژماره‌كانی‌ «شه‌راره‌» داوه‌و له‌ كتێبه‌كه‌یدا به‌ باشی‌ له‌سه‌ری‌ نوسیوه‌، به‌ڵام له‌ هه‌ندێ‌ رووه‌وه‌ توشی‌ هه‌ڵه‌ بووه‌. له‌ كتێبه‌كه‌یدا نوسیویه‌تی‌ «شه‌راره‌» حه‌وت ژماره‌ی‌ له‌ سوریا لێ‌ ده‌رچووه‌و وای‌ داناوه‌ كه‌ ژماره‌ی‌ یه‌كه‌م له‌ تشرینی‌ دووه‌می‌ 1975 داو ژماره‌ی‌ حه‌وته‌م، كه‌ گوایه‌ دوایین ژماره‌یه‌، له‌ ساڵی‌ 1977 ده‌رچووه‌، له‌كاتێكدا رۆژنامه‌كه‌ له‌ سوریا هه‌شت ژماره‌ی‌ لێ‌ ده‌رچووه‌ نه‌ك حه‌وت. ژماره‌ی‌ هه‌شته‌م كه‌ خانه‌قینی‌ باسی‌ نه‌كردووه‌، له‌ كانونی‌ دووه‌می‌ 1978 ده‌رچووه‌. ئه‌مه‌ به‌م واتایه‌ دێت كه‌ خانه‌قینی‌ كاتێك ده‌ستی‌ به‌ كۆكردنه‌وه‌ی‌ ژماره‌كان كردووه‌، ژماره‌ی‌ هه‌شته‌می‌ چنگ نه‌كه‌وتووه‌، بۆیه‌ وا تێگه‌یشتووه‌ ته‌نها حه‌وت ژماره‌ له‌ رۆژنامه‌كه‌ ده‌رچووه‌. هه‌روه‌ها له‌ كتێبه‌كه‌یدا ده‌رباره‌ی‌ ژماره‌كانی‌ ساڵانی‌ 1980‌و 1981 قڕو قپی‌ لێ‌ كردووه‌ چونكه‌ وا تێگه‌یشتووه‌ له‌م دوو ساڵه‌ هیچی‌ لێ‌ ده‌رنه‌چووه‌. خودی‌ خۆیشم هه‌مان هه‌ڵه‌م كرد، كاتێك له‌ چاپی‌ یه‌كه‌می‌ «ئینسكلۆپیدیای‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان» دا نمایشێكی‌ مێژوی‌ شه‌راره‌م كردو پشتم به‌ زانیارییه‌كانی‌ ناو كتێبه‌كه‌ی‌ خانه‌قینی‌ به‌ست. دواتر له‌ چاپی‌ دووه‌می‌ ئینسكلۆپیدیاكه‌دا هه‌ڵه‌كه‌م راست كرده‌وه‌. «شه‌راره‌» له‌ماوه‌ی‌ 16 ساڵداو له‌ دوتوێی‌ حه‌وت خولدا، نزیكه‌ی‌ 100 ژماره‌ی‌ لێ‌ ده‌رچووه‌. ده‌رچونی‌ به‌ پچڕ پچڕی‌ ‌و به‌ ناڕێكوپێكی‌، دۆخی‌ سه‌ختی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ نیشان ده‌دا كه‌ رۆژنامه‌كه‌ی‌ لێ‌ ده‌رچووه‌. هه‌شت ژماره‌ی‌ به‌رایی‌ رۆژنامه‌كه‌ له‌ دیمه‌شقی‌ پایته‌ختی‌ سوریا ده‌رچون. له‌ ساڵی‌ 1979دا روخانی‌ رژێمی‌ شا له‌ ئێران، ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی‌ پێكهێنا كه‌ «شه‌راره‌» یه‌ك ژماره‌ی‌ له‌ شاری‌ سه‌قز لێ‌ ده‌رچێ‌ كه‌ به‌ ژماره‌ی‌ یه‌كه‌می‌ خولی‌ دووه‌می‌ ده‌ژمێردرێ‌. ئه‌گه‌ر په‌یوه‌ندیی‌ نێوان كورده‌كانی‌ ئێران ‌و حكومه‌تی‌ ناوه‌ند گرژیی‌ تێ‌ نه‌كه‌وتایه‌و شه‌ڕ له‌نێوانیاندا نه‌قه‌ومایه‌، ده‌كرا ژماره‌ی‌ دیكه‌ی‌ له‌ سه‌قز لێ‌ ده‌رچووایه‌. دواتر تێهه‌ڵچۆوه‌، له‌ گوندی‌ تووژه‌ڵه‌ هاته‌ مه‌یدانه‌وه‌و له‌وێ‌ ژماره‌كانی‌ خولی‌ سێیه‌م ‌و چواره‌می‌ لێ‌ ده‌رچوو. له‌ ساڵی‌ 1983 دا «شه‌راره‌» له‌ سه‌رشیوی‌ ناوچه‌ی‌ پشده‌ر خولی‌ پێنجه‌می‌ ده‌ست پێكرد. دواتر، له‌وێوه‌، گوێزرایه‌وه‌ بۆ دۆڵی‌ جافه‌تی‌. ساڵی‌ 1985، پاش هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی‌ شه‌ڕ، دوا به‌ دوای‌ وتووێژێكی‌ بێ‌ ئاكام له‌نێوان یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان ‌و حكومه‌تی‌ عیراق، خولی‌ شه‌شه‌می‌ ده‌ست پێكرد. ژماره‌كانی‌ ئه‌م خوله‌، یه‌ك ژماره‌ی‌ لێ‌ ده‌رچێ‌ كه‌ ساڵی‌ 1988 له‌ دۆڵه‌كۆگه‌ ده‌رچوه‌، هه‌موی‌ له‌ دۆڵی‌ جافه‌تی‌ ده‌رچون. پاش ته‌شه‌نه‌ سه‌ندنی‌ ئاسه‌واری‌ جه‌نگی‌ كیمیایی‌ له‌ كوردستان، «شه‌راره‌» بۆ ناو خاكی‌ ئێران كۆچی‌ كردو له‌وێ‌، له‌ شاری‌ سه‌قز، خولی‌ حه‌وته‌می‌ ده‌ست پێ‌ كرد. له‌كاتی‌ خۆ سازدان بۆ راپه‌ڕین، رۆژنامه‌كه‌ راگیرا. دواتر له‌ ساڵی‌ 1991 دا له‌ هه‌ولێر خولی‌ هه‌شته‌می‌ ده‌ست پێكرد كه‌ دوایین خولی‌ ته‌مه‌نێتی‌ ‌و له‌م خوله‌دا شه‌ش ژماره‌ی‌ لێ‌ ده‌رچووه‌.

«شه‌راره‌» سیمبولی‌ سه‌رده‌می‌ شۆڕشگێڕییه‌. ئه‌مه‌ به‌م واتایه‌ دێت كه‌ ئه‌م ناوه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ ریشه‌یی‌ به‌ سه‌رده‌می‌ شۆڕشگێڕییه‌وه‌ به‌ستراوه‌ته‌وه‌و ره‌نگه‌ به‌ كه‌ڵكی‌ سه‌رده‌می‌ پاش شۆڕش نه‌یه‌ت. بۆ ئێمه‌، ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ له‌ ده‌زگای‌ ناوه‌ندیی‌ راگه‌یاندندا ‌و به‌تایبه‌تی‌ له‌ رۆژنامه‌ی‌ «شه‌راره‌»دا كارمان كردووه‌، ته‌ماشاكردنی‌ مه‌سه‌له‌كه‌ له‌و گۆشه‌ نیگایه‌وه‌ كه‌ «شه‌راره‌» له‌ سیمبولی‌ سه‌رده‌می‌ شۆڕشگێڕی‌ به‌ولاوه‌ هیچی‌ تر نیه‌، زۆر دڵگرانی‌ كرد بووین ‌و ئۆقره‌ی‌ لێ‌ بڕی‌ بووین، چونكه‌ قسه‌كه‌ ئه‌و مانایه‌ی‌ ده‌دا كه‌ ره‌نگه‌، له‌ قۆناغی‌ پاش شۆڕشدا، «شه‌راره‌» رابگیرێ‌. 

به‌كرده‌وه‌، مشتومڕ له‌م باره‌یه‌وه‌ بۆ یه‌كه‌م جار له‌ ساڵی‌ 1984دا، له‌ كاتی‌ ئاگربڕو دانوستانی‌ نێوان یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان ‌و حكومه‌تی‌ عیراق، هاته‌ ئاراوه‌. هۆكاری‌ مشتومڕه‌كه‌ په‌یوه‌ندیی‌ به‌ خاڵێكی‌ دیاریكراوه‌وه‌ هه‌بوو، ئه‌ویش ئه‌وه‌ بوو: ئاخۆ ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ‌ حكومه‌تی‌ عیراق گه‌یشتین به‌ سازان ‌و رێككه‌وتن، ده‌توانین به‌رده‌وام بین له‌سه‌ر ده‌ركردنی‌ «شه‌راره‌» یاخود ده‌بێ‌ رۆژنامه‌یه‌كی‌ دیكه‌ ده‌ربكه‌ین؟ له‌م پرسه‌دا دوو ئاراسته‌ هه‌بوو. ئاراسته‌یه‌ك وای‌ ده‌بینی‌ كه‌ پێویسته‌ هه‌ر به‌رده‌وام بین له‌سه‌ر ده‌ركردنی‌ «شه‌راره‌»و پێویست ناكا رۆژنامه‌یه‌كی‌ دی‌ به‌ناوێكی‌ تره‌وه‌ ده‌ربكه‌ین. هه‌موو كادیره‌كانی‌ ده‌زگای‌ ناوه‌ندیی‌ راگه‌یاندن كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی‌ توندوتۆڵ‌ ‌و تۆكمه‌یان به‌ ئه‌ندێشه‌و كه‌له‌پوری‌ شۆڕشگێڕانه‌ی‌ ره‌سه‌نی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستانه‌وه‌ هه‌بوو و كه‌متر كه‌یفیان به‌ تازه‌گه‌ری‌ ده‌هات، له‌گه‌ڵ‌ ئه‌م رایه‌دا بون كه‌ «شه‌راره‌» بمێنێ‌. ئاراسته‌كه‌ی‌ تر به‌ پێویستی‌ ده‌زانی‌ ده‌ست له‌ ناوی‌ «شه‌راره‌» هه‌ڵبگیرێ‌ ‌و ناوێكی‌ میانڕه‌وتری‌ وه‌ك «ئیتتیحاد» هه‌ڵببژێردرێ‌. ئه‌وه‌ی‌ كه‌ زۆر پشتیوانیی‌ له‌م بۆچونه‌ ده‌كرد، دكتۆر فوئاد مه‌عسوم، ئه‌ندامی‌ ده‌سته‌ی‌ دامه‌زرێنه‌رو مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌، بوو. ئه‌و كه‌متر له‌ژێر كاریگه‌ریی‌ تین ‌و تاوو ئاسه‌واری‌ فاكته‌ره‌ ئایدیۆلۆژییه‌كاندا بوو و پێشتریش، له‌ سوریا، كاری‌ له‌ رۆژنامه‌یه‌ك به‌ ناوی‌ ئیتتیحاده‌وه‌ كردبوو، بۆیه‌ زۆرتر پێوانه‌ پره‌گماتییه‌كانی‌ ده‌كرده‌ سه‌نگی‌ مه‌حه‌ك ‌و كه‌متر بایه‌خی‌ به‌ جۆش ‌و خرۆشی‌ ئه‌ندێشه‌یی ده‌دا. شكستی‌ وتووێژ تا ساڵی‌ 1991 ته‌مه‌نی‌ شه‌راره‌ی‌ درێژ كرده‌وه‌. له‌ ساڵی‌ 1992دا مشتومڕه‌ كۆنه‌كه‌ ده‌رباره‌ی‌ ئه‌م بابه‌ته‌ سه‌ری‌ هه‌ڵدایه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌مجاره‌ كه‌ف ‌و كوڵی‌ مشتومڕه‌كه‌ تا راده‌یه‌كی‌ زۆر دامركابۆوه‌، چونكه‌ گره‌وو بیانووی‌ ئه‌وانه‌ی‌ باوه‌ڕیان به‌ كۆتایی‌ هاتنی‌ سه‌رده‌می‌ شۆڕشگێڕی‌ هه‌بوو، تۆكمه‌ترو به‌بره‌وتر بوو، سه‌رباری‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ پشتیوانی‌ له‌ ناوێكی‌ میانڕه‌وترو به‌چانسترو گونجاوتر بۆ دروست كردنی‌ رایه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ‌ پێدراوه‌ ماددییه‌كان، زیادی‌ كردبوو.
ئەم وتارە گوزارشت لە رای نوسەر خۆیەتی و بزاڤ پرێس لێی بەرپرسیار نییە
09/04/2018
بابه‌ته‌کانی تری نوسه‌ر ...
12
زۆرترین بینراو