وتار
پێوستیەکانی خەبات لەقۆناغی داهاتو
محەمەد سالار پاشا

(٢ - ٤)

بەشی یەکەم: خوێندنەوەیەک بۆ ئێستا
بۆ ئەوەی هەر چوار لایەن بەرچاو ڕون بن لەچ ژینگەیەک سیاسەت دەکەن، پێویستە دیراسەی وردی کێشەکان بکەن پاش پلبەند کردنیان دواتر بەپێی جۆری کێشەکان پرۆژەی گونجاو بۆ چارەسەرکردنیان ئامادەکەن.
بەشێوەیەکی گشتی لەهەرێمی کوردستان ئەم قەیرانانە هەیە:

• لەروی دامودەزگاکانی میری:-
أ‌- دەسەڵاتی تەشریعی (پەرلەمان) جگە لەوەی سەرۆکی نیە، لەمانگی (ئازار)ەوە کۆبونەوەی نەکردوە.
ب‌- دەسەڵاتی تەنفیزی (حکومەت) نزیک بە (14) وەزیری دەستی لەکارکێشاوەتەوە و لەتەواوی بوارەکان لەقەیراندایە.
ت‌- دەسەڵاتی قەزائی لەدۆخی چەقبەستوی خۆیەتی، نەچاوی موفسیدین دەبینی نەدەستی پێیان دەگات.

• لەروی سیاسیەوە:-
روداوەکانی (١٦ی ئۆکتۆبەر) کوردی چەند ساڵێک گەراندەوە بۆ دواوە، بەم جۆرە:
أ‌- حکومەتی هەرێمی کوردستان دانی نا بەبریاری دادگای ئیتیحادی تایبەت بەهەڵوەشاندنەوەی ریفراندۆم.
ب‌- پێشمەرگە لەناوچە کێشە لەسەرەکانی (کەرکوک و ناوچە کوردنشینەکانی هەردوو پارێزگای دیالا و نەینەوا) کشانەوە.
ت‌- سەرۆکی ماوە بەسەرچوی هەرێم ناچارکرا دەستبەرداری پۆستەکەی بێت.
ث‌- ئابوری سەربەخۆ بەتەواوی پوکایەوە.
ج‌- فرۆکەخانەکان چونەوە ژێر دەسەڵاتی ڕەهای حکومەتی ناوەند.
ح‌- دەروازە سنوریەکان چونەوە ژێر دەسەڵاتی حکومەتی ناوەندی.
خ‌- دەیان وردەکاری دیکە.

• لەروی ئیقلیمی:-
وەک ڕابردوو یەکێتی ژمارەیەکی دیاری کۆماری ئیسلامی ئێران و پارتی ژمارەی تورکیا، هەردوو دەوڵەت کەی بیانەوێت و چۆن بیانەوێت بێ پرس و ڕا تەجاوزی خاکی هەرێم و تۆپبارانی ناوچە سنورییەکان دەکەن.

• لەروی هاوڵاتی:-
هاوڵاتیان لە (شوباتی 2014)ەوە لەقەیرانێکی دارایی ئێجگار قورس ژیان بەڕی دەکەن، حکومەتی هەرێم لەگەڵ ئەوەی قەرزاری مووچەی فەرمانبەران وبانکەکان و شایستە داراییەکانی بەڵێندەران و کۆمپانیاکانە. هەستاوە بەزیادکردنی باج، واتە لەگەڵ نەدانی مووچە باجیش زیادی کردوە، ئەمە دیوێک.
بەدیوێکی دیکە کۆچی بەلێشاوی هاوڵاتیان لە سەرەتای دەستپێکردنی قەیرانی دارایی و رێژەی کەمی بەشداری لەهەڵبژاردنەکانی ئەم دواییە و ساختەکارییەکان، ئینسانی کورد تەواو بێ ئومێد کردوە.
بێ ئومێد بون لەگۆڕانکاری، لەباشترکردنی سبەینێ، لەهەڵبژاردن، لەحیزبەکان، لەدیموکراسی ... لەوان گەورەتر لەم دۆزەخەی رژێم ناوی ناوە ژیان.

پێویستیەکانی خەبات لەقۆناغێکەوە بۆ قۆناغێکی دیکە جیاوازە. روداوەکانی (١٦ی ئۆکتۆبەر) بەتەواوی ڕاستەهێڵی جیاکەرەوەیە لەنێوان دوو قۆناغ، قۆناغی مانەوەی رژێم و قۆناغی ئێکسپایەر بونی دنیابینی رژێم.
چیتر خیتابی میدیای و پۆپۆلیستی و بەیاننامە و قەولی دوبارە چارەسەری دۆخەکە ناکات. رۆژ لەدوای رۆژ هەوری بێ هیوایی بەسەر ئاسمانی ئەم هەرێمە فراوانتر ئەبێت. چارەسەر دەرچونە لەبازنەی باو و دیراسە کردنی قەیرانەکانە بەمەبەستی دۆزینەوەی چارەسەر، ئەمما چارەسەرێک پایزی بێ ئومێدی بگۆرێت بۆ بەهاری گۆڕانکاری.

بەشی دوەم: جۆری خەبات
لەسەرەتای نەوەدەکان خەبات تاکە کەسی وە تەنها لەئاستی نوخبەدا بوو، لەسەرەتای سەدەی نوێ (2000) خەبات لەئاستی نوخبە وردکرایەوە بۆ سەر پەرەی رۆژنامەکان دواتر و لەساڵی (2009) لەحیزبێکی سیاسی بەرجەستە بوو.
ئێستا لەبری حیزبێک چەند حیزبێکی سیاسیمان هەیە ناڕازین بەجۆری حوکمڕانی، مادەم پێویستیەکانی رۆژگار گۆڕانی بەسەردا هاتوە کەواتە پێویستە جۆری خەباتیش بگۆڕین.
خەباتی یەک لایەنە بەو واتایەی هەر حیزبە و لای خۆیەوە ناڕازی بێت لەرژێم و ئەتوارەکانی، خولانەوەیە بەدەوری بازنەداو بێ سودە، وەک ئەوە وایە تۆ بەبڕنەو و ساچمەزەن شەری F16 بکەیت!
باشترین جۆری خەبات بریتیە لەخەباتی (بەرەیی) بەواتایی پێکهێنانی بەرەیەکی یەکگرتوو و کەجەمسەرەکانی خاوەنی کۆلکەی هاوبەش بن.
ئێوە مولاحەزە بکەن؛ هیچ کات لەنێوان (پارتی و یەکێتی) کێشە دروست نابێت لەسەر جۆری حکومڕانی و بازرگانی و چۆنیەتی بەرێوەبردنی وڵات.
بۆچی؟ چونکە لەئەساسدا هەردوکیان خاوەنی یەک روئیا و یەک دنیابینین واتە کۆلکەی هاوبەشیان بریتیە لە سێگۆشەی (حوکمی خێزانی و هێزە و تاکڕەوی)، کەواتە بەهەمان نەزم پێویستە ئەو چوار لایەنە کۆلکەیەکی هاوبەش دروست بکەن لەسەر ئەساسی (دیموکراسی، دادپەروەری و حوکمی ڕەشید).

لەنێوانی ئەو چوار لایەنە کۆمەڵێک بنەمای هاوبەش هەیە کەخاڵی ئیجابیە بۆ پێکێهانی ئەو بەرەیە، لەوانە:
أ‌- هەر چوار لایەنەکە هێزی مەدەنین و باوەڕیان بەخەباتی چەکداری نیە، وە مێژوی دروستبونی هەر چواریشیان دەگەرێتەوە بۆ دوای ڕاپەرین، ئەگەرچی وەک (تاک) تیایاندایە بەشیک بوە لەمێژوی خەباتی شاخ.
ب‌- هەر چوار لایەنەکە رێز لەکاریزمایەکی هاوبەش دەگرن کەبریتیە لە (نەوشیروان مستەفا) ئەمەش خاڵێکی گرنگ و بەنرخە کەلەکاتی خیلاف و کێشە وەک مەرجەع تەماشای بکەن و دونیابینی ئەو زاتە فەیسەڵ بێت بۆ لەیەک نزیکبونەوە.
ت‌- بەهەر چوار لایەن ئەتوانن رکابەرییەکی باشی رژێم بکەن لەروی دابەشبونی جوگرافی، بزوتنەوەی گۆڕان لەسلێمانی، یەکگرتوی ئیسلامی لەدهۆک، هەر چوار لایەنەکەش لەهەولێر.
ث‌- خاوەنی کەرەستە و سەرمایەیەکی باشی مرۆیین بۆ بەرێوەبردن.
ج‌- خاڵی بەهێزی هەر یەکێکیان ئەوی تر پڕ دەکاتەوە، بۆ نمونە بەرهەم ساڵح خاوەنی جەماورێکی وەک بزوتنەوەی گۆڕان نیە بەڵام بەتەواوی بزوتنەوەی گۆڕان ناتوانن وەک بەرهەم ساڵح کاریگەربن لەروی نێودەوڵەتی، بەهەردوو لایەنیش (گۆران و هاوپەیمانی) ناتوانن جەماوەری ئیسلامی لەکوردستان مۆنۆپۆڵ بکەن کەهەردوو حیزبی ئیسلامی بەو کارە هەڵدەستن. واتە بەهەر چواریان ئینجا ڕستەیەکی بەسود دروست دەکەن، بەتەنیا و یەک یەک یان دەبنە گرێ یان رستەیەکی بێ واتا و نوقسان لەئامڕازی پەیوەندی!
ح‌- هەر چوار لایەنەکە بانگەشەی یەک ئامانجی هاوبەش دەکەن کەبریتیە (حوکمڕانیەکی ڕەشید).
هەموو ئەم خاڵانەی کەبەیان کران خاڵی هاوبەشن لەنێوان ئەو چوار لایەنە، ئەوەی ئەمێنێتەوە بریتیە لەبڕیاردان بۆ پێکهێنانی بەرەی هاوبەش.

ماویەتی ...
ئەم وتارە گوزارشت لە رای نوسەر خۆیەتی و بزاڤ پرێس لێی بەرپرسیار نییە
29/05/2018
بابه‌ته‌کانی تری نوسه‌ر ...
1
زۆرترین بینراو
  • 24 کاتژمێر
  • هەفتە
  • مانگ