وتار
پێوستیەکانی خەبات لەقۆناغی داهاتو
محەمەد سالار پاشا

(٣ - ٤)

بەشی سێیەم: یەکگرتن یان هاوپەیمانی یان پێکهێنانی بەرە؟
لەئەزمونی بزوتنەوەی سیاسی کوردی لەڕابردو هەر سێ سامپڵی (یەکگرتن لەنێوان دوو حیزب یان زیاتر)، (هاوپەیمانی گرێدان لەنێوان دوو حیزب یان زیاتر)، (پێکهێنانی بەرەی هاوبەش لەنێوان دوو حیزب یان زیاتر) هەبوە؛

- یەکگرتن واتە توانەوەی دوو حیزب لەناو یەکتری و پێکهێنانی حیزبێکی نوێ.
لەنمونەی یەکگرتن:
أ‌- یەکگرتنەوەی هەردو باڵی مەکتەبی سیاسی پارتی (هەمزە عەبدوڵا و برایم ئەحمەد) لەساڵی (١٩٥٥) و جیابونەوەیان لە (١٩٥٩).
ب‌- یەکگرتنەوەی هەردو باڵی مەکتەبی سیاسی و مەلا مستەفا لە (ئابی ١٩٧٠) و جیابونەوەیان لە (ئازاری ١٩٧٥).
ت‌- یەکگرتنی سۆسیالست و پاسۆک و بەرەی گەل لەگەڵ پارتی لە (١٩٩٣) و جیابونەوەی سۆسیالست لەو بەرەیە لەساڵی (١٩٩٤).

- هاوپەیمانی واتە رێکەوتنی نێوان دوو پارت یان زیاتر لەسەر دیدێکی هاوبەش بۆ بابەتێکی هاوبەش وەک هەڵبژاردن یان بەرێوەبردنی وڵات، لەگەڵ رەچاوکردنی سەربەخۆی هەر حیزبێکیان لەبریاردان.
لەنمونەی هاوپەیمانی:
أ‌- هاوپەیمانی پارتی و حیزبی شیوعی لەشەری (هەندرێن) لە (١٩٦٦) کەبەیەکێک لەسەرکەوتو ترین شەرەکانی شۆرشی ئەیلول ئەژمار دەکرێت.
ب‌- هاوپەیمانی هەر سێ حیزب (سۆسیالست پاسۆک و بەرەی گەل) بۆ هەڵبژاردنەکانی (1992).
ت‌- هاوپەیمانی یەکێتی و پارتی بۆ هەردو هەڵبژاردنەکانی (٢٠٠٥) و (٢٠٠٩).
ث‌- هاوپەیمانی چوار پارتی (کۆمەڵ و یەکگرتو و سۆسیالست و زەحمەتکێشان) بۆ هەڵبژاردنەکانی (٢٠٠٩).
ج‌- ئەم هاوپەیمانێتیانەی بۆ ئەم هەڵبژاردنە پێکهێنرا.

- بەرە
واتە کۆبونەوەی چەند حیزبێک کەخاوەنی تێروانینی هاوبەشن بۆ بەدیهێنانی ئامانجێکی باڵای هاوبەش لەپێناو کۆکردنەوەی توانا بۆ رکابەری.
لەنمونەی کارەی بەرەیی:
أ‌- پێکهێنانی بەرەی (جود و جەوقەد) لەسەرەتای هەشتاکان.
ب‌- پێکهێنانی بەرەی کوردستانی لەساڵی (١٩٨٨).
ت‌- پێکهێنانی بەرەی ئۆپۆزسیۆن لە ساڵی (٢٠٠٩).

لەم سامپلانەی باسکران ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت؛ زۆرینەی ئەو حاڵەتانەی بەیەکگرتن کۆتایی هاتوە فەشەلی هێناوە وە بەشێکی ئەو حاڵەتانەی کەهاوپەیمانیان پێکهێناوە یان لەسەر حیسابی لایەنێک بوە یان بەتوانەی لایەنێک یان بێ ئەنجام کۆتای هاتوە. وە بەشی زۆری ئەو حاڵەتانەی کەپەیوەستە بەپێکهێنانی بەرە تا ڕادەیەک سەرکەوتوو بوە وەک خاڵی (ب، ج) کەباسکران.
کەواتە بژاردەی دروست لەئێستادا پێکهێنانی بەرەیە. بەرەیەکی هاوبەش کەخواستی هەر چوار لایەنەکە کەلەدەرەنجامدا بریتیە لەخواستی شەقام بەدی بهێنێت.

بەشی چوارەم: پێش پێکهێنانی بەرەکە
بەر لەوەی ئەو چوار لایەنە بیر لەپێکهێنانی بەرەی هاوبەش بکەنەوە، پێویستە رێکەوتنی هاوبەش واژوو بکەن بۆ ئەوەی نەبنە هاورێی نیوە رێگا، چونکە دروست کردنی بەرەیەکی لەو شێوەیە پاشان کشانەوەی لایەنێک یان زیاتر تەنها لەبەرژەوەندی رژێم دەشکێتەوە.
بۆ ئەوەی کارێکی وەها رو نەدات، پێویستە بەلانی کەم ئەو رێکەوتننامەیە ئەم خاڵانە لەخۆ بگرێت:

1. باوەر بەئەنجامدانی گۆڕانکاری
ئەساسی هەر پرۆژەیەک باوەرە، ئایا ئەم چوار لایەنە باوەریان بەتوانای خۆیان هەیە؟ ئایا ئەتوانن ببنە بەدیلی رژێم؟ بەشێک لەو حیزبانە لەرابردوو هاورێی نیوە رێگا بون، بەشیکی دیکەیان خەباتەکەیان لەخیتابێکی پۆپۆلیستی کورت کردبوەوە.
بۆ ئەم جارە دەبێت یەقین کە(دواین پلەی باوەڕە) هەبێت کەدەتوانن ببنە بەدیل.

2. پرۆژەیەکی نیشتیمانی
رژێم هەڵگری پرۆژەیەکی نەتەوەییە، گرنگە ئەم لایەنانە هەڵگری پرۆژەیەکی نیشتیمانی بێت، وە رێکەوتن بکەن لەسەر دیدی نیشتیمانی بۆ چارەسەری پرسەکان.
بۆ ئەوەی خوێنەر بتوانێت جیاوازی بکات لەنێوان ئەو دوو پرۆژەیە بەکورتی بەراورد دەکەین لەنێوان هەردوکیان.

تاریف
- پرۆژەی نیشتمانی واتە پەیوەست بونی ئینسان بەجوگرافیاوە.
- پرۆژەی نەتەوەیی واتە پەیوەست بونی ئینسان بەهاو نەتەوەکەی.

خواست
- پرۆژەی نیشتیمانی کار لەسەر یەکسانی دەکات لەنێوان ئینسانەکان.
- پرۆژەی نەتەوەیی کار لەسەر بڵندی نەتەوەکەی بەسەر نەتەوەکانی دیکە دەکات.

پێگەی ئینسان
- لەپرۆژەی نیشتیمانی تۆ لەبەرئەوەی ئینسانیت بۆیە خاوەنی ماف و ئەرکیت.
- لەپرۆژەی نەتەوەیی تۆ لەبەر ئەوەی هاو قەومی منیت بۆیە خاوەن ماف و ئەرکیت.

پێویستیەکانی ئینسان
- لەپرۆژەی نیشتیمانی، نان پێش قەومیەت دەکەوێت.
- پرۆژەی نەتەوەی قەومیەت پێش نان دەکات.

پێکەوەژیان
- لەپرۆژەی نیشتیمانی پێکەوەژیانی نێوان ڕەگەزە جیاوازەکان ستراتیژە.
- لەپرۆژەی نەتەوەی پێکەوەژیان تاکتیکە.

هەڵە
- لەپرۆژەی نیشتیمانی هەڵە بۆ خودی خۆی خراپەیە بەبێ تەماشاکردنی بکەری.
- لەپرۆژەی نەتەوەی تەماشای بکەری دەکرێت ئەگەر هاوقەومی خۆت بێت چاوپۆشی لێ دەکرێت، ئەگەر وا نەبوو فۆکەسی دەکرێتە سەر.

ئامانج
- ئامانجی پرۆژەی نیشتیمانی بەدیهێنانی باشترین خزمەتە بەئینسان.
- ئامانجی پرۆژەی نەتەوەیی دروستکردنی دەوڵەتە بەبێ گوێدان بەخواستەکانی ئینسان.

دوژمن
- دوژمنی پرۆژەی نیشتیمانی فەساد و دابەشکردنی کۆمەڵگەیە.
- دوژمنی پرۆژەی نەتەوەیی قەومەکانی دیکەیە.

لە پەنجا ساڵی رابردوو بزوتنەوەی سیاسی کوردی هەڵگری پرۆژەیەکی نەتەوەیی بوە، تەنانەت لەسەرەتای دامەزراندنی پاتی دیموکراتی کوردستان لەساڵی (١٩٤٦) تا ساڵی (١٩٥١) ناوی پارتەکە بریتی بوو لە(پارتی دیموکراتی کورد) تا دواتر لەکۆنگرەی دوەمی ئەو حیزبە (برایم ئەحمەد) سکرتێری ئەو دەمی مەکتەبی سیاسی پارتی ناوەکەی دەگۆڕیت بۆ (پارتی دیموکراتی کوردستان).
پرۆژەی قەومی لەتەواوی دونیا شکستی هێناوە چونکە هەموو کات ژیانی باش دەکاتە قوربانی ئاسایش، وەک جۆرج ئەرۆیل دەڵێت "قەومیەت گەورەترین دوژمنی ئاشتییە".
لەبەرئەوە زەرورە کەبناغەی ئەم بەرەیە بریتی بێت لەپرۆژەیەکی نیشتیمانی رون و رەوان کەکار بۆ بەدیهێنانی سبەینێیەکی باش بۆ بکات بۆ تەواوی ئەو ئینسانانەی لەم جوگرافیایە دەژین.
ئاڵاهەڵگری ئەم پرۆژەیە (نەوشیروان مستەفا)یە.
ئەم وتارە گوزارشت لە رای نوسەر خۆیەتی و بزاڤ پرێس لێی بەرپرسیار نییە
30/05/2018
بابه‌ته‌کانی تری نوسه‌ر ...
1
زۆرترین بینراو
  • 24 کاتژمێر
  • هەفتە
  • مانگ