وتار
کورد لە دوای ڕزگارکردنەوەی موسڵ
محه‌مه‌د ره‌ئوف

ئەگەرچی شەڕی ڕزگارکردنی موسڵ، سەرەتای کۆتایی داعش و دوورکەوتنەوەی دوژمنێکی ترسناکە لە سنوری ھەرێمی کوردستان، بەڵام تەنھا بە کۆتایی ھاتنی داعش کێشەکان کۆتایی نایەت، بەڵکو سەرەتای دەرکەوتنی کۆمەڵێک کێشەی گەورەی سیاسیە لە ناوچەکەدا، بەوەی قەیرانی موسڵ تەنھا بە کۆتاییھاتنی شەڕ کۆتایی نایەت، بەڵکو بە کۆتایی ھاتنی داعش سەرەتای کردنەوەی کۆمەڵێک گرێکوێرەیە نەک بە ئاراستەی چارەسەرکردنی، بەڵکو کردنەوەی دەرگای کۆمەڵێک کێشەو ململانێی گەورە کە مەترسیەکەی لە مەترسی بوونی داعش کەمتر نیە.

ھەر لەسەرەتاوە شەری موسڵ بە ناکۆکی ململانێی ناوخۆیی و ھەرێمایەتی و نێودەوڵەتی دەستی پێکرد، بەوەی ئەو شەرە بووە بەشێک لە ململانێی سونە و شیعە و کورد لەئاستی ناوخۆیی و لە ئاستی ھەرێمایەتیش چاوتێبڕینی ئێران و تورکیا و سعودیە بۆخۆی ململانێکانی توندتر کردووە و لە ئاستی نێودەوڵەتیش ھەر یەک لە ئەمریکا و ڕوسیا ململانێیەکی توندیان لە ناوچەکەدا ھەیە. 

بە ڕزگارکردنی موسڵ سەرەتایەکی پڕ لە ناکۆکی  و ململانێی توند لە نێوان ھەرێم و بەغداد درووست دەبێت لەسەر پرسی ناوچە کوردستانیەکان و پرسی نەوت و سامانە سروشتیەکانی ئەو ناوچانە، کە لە ئێستادا بەشێکی گرنگی ناوچە کوردستانیەکان لەژێر کۆنترۆڵی ھێزی پێشمەرگەدایە و حکومەتی ھەرێم مامەڵە بە نەوت و سامانی سروشتی ئەو ناوچانەوە دەکات، بە ڕزگارکردن و دورخستنەوەی مەترسی داعش لەو ناوچانە، ناکۆکیەکانی نێوان ھەرێم و بەغداد توندتر دەبێت، بەوەی شاری موسڵ کە ھاوسنورە لەگەڵ پارێزگای دھۆک و ھەولێر و بەشێکی زۆری ناوچەی کوردستانیە، بەوەی لە سنوری پارێزگای نەینەوا لەکۆی ( ٣٢٣٠٨ ) کم٢ ڕوبەرەکەی، ( ١٤٦٩٦) کم٢ خاکی کوردستانیە، لەو ڕێژەیە نزیکەی لە ( ٨٠% )کم٢ خاکی کوردستانی لە پارێزگای نەینەوا ئازادکراوە، کە قەزاکانی شێخان و شەنگال و مەخمور ( مەخمور لە ١٩٩٦ خراوەتە سەر موسڵ، بەڵام خۆی سەر بە ھەولێرە ) ڕزگارکروان و ناحیەکانی رەبیعەو زومار لە قەزای تەلەعفەر و سنونێ لە قەزای شەنگال و فایدەو وانە و ئەلقوش و زیلکان لەژێر کۆنترۆڵی ھێزی پێشمەرگەدایە و قەزاکانی حەمدانیە و تلکێف و تەلەعفەر و بەعاج و حەزەر و ناوەندی شاری موسڵ لەژێر کۆنترۆڵی داعشدایە، لەگەڵ بەشێکی زۆری ناحیەکانی ئەو ناوچانە. 
پارێزگای نەینەوا لە ٨ قەزا و ٢٠ ناحیە پێکھاتووە، ژمارەی دانیشتوانەکەی ٣ ملیۆن و ٣٥٣ ھەزار کەسە و لەو ڕێژەیە زیاتر لە ٨٠٠ بۆ ١ ملیۆن لە دانیشتوانەکەی کوردن.

پرسیارە جدیەکە ئەوەیە ئایا لەدوای کۆتاییھاتنی داعش بەرپرسانی عێراق ڕازی دەبن پێشمەرگە لەو ناوچانە بمێنێتەوە و ئەو ناوچانە لەڕووی ئیداریەوە بگەرێنەوە سەر ھەرێمی کوردستان، کە ھیچ کات ھێندەی ئێستا ھەلی لەبار نەبووە بۆ گەڕانەوەی ئەو ناوچانە کە زۆرینەی لەژێر دەستی ھێزی پێشمەرگەدایە، بەڵام بەپێی ئەوەی دەبینرێت، ھەرێم پلانی ستراتیژی گرنگی نیە بۆ گەڕانەوەی ئەو ناواچانە و چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵیان، بەو پێیەی ژمارەی دانیشتوانی ئەو ناوچانە لە نێوان(٢ ملیۆن و ٥٠٠ ھەزار کەس بۆ ٣ ملیۆن) کەس دەبێت، چۆن موچە و بودجە و ژیانی ئەو خەڵکە دابین دەکرێت، چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکەیت زیاتر لە ٣٠ ھەزار کم٢ دەگەڕێتەوە سەر ھەرێمی کوردستان چۆن و بە چی میکانێزمێکی یاسایی دەیگەڕێنیتەوە سەر ھەرێم؟
 ئایا پەنا دەبەیتەوە بەر جێبەجێکردنی مادەی ١٤٠ کە لەو حاڵەتەدا دەبێت بگەرێیتەوە بەغداد و لەوێ بریاری لێبدەی کە ئەوەش زۆر ئاڵۆز و پڕ لە کێشە دەکرێت، یاخود ڕاستەوخۆ وەک دیفاکتۆ مامەڵەی لەگەڵ دەکەیت بەوەی ئێستا لەژێر کۆنترۆڵی ھێزی پێشمەرگەدایە، بەڵام لەو حاڵەتەدا چۆن بە ڕەسمی ئەو ناوچانە دەگەرێنیتەوە سەر ھەرێمی کوردستان.

لەلایەکی تر زلھێزەکانی دونیا بە ڕوونی پاڵپشتی لە بەغدایەکی بەھێز دەکەن، لەدوای جەنگی موسڵ و نەمانی داعش ئەو بایەخەی ئێستا بە کوردی دەدەن کە بەروونی پەیوەستە بە پێگەی ھەرێم و پێشمەرگە لەبەرامبەر داعش کە جێبەجێکردنی ئەجێنداو بەرژەوەندی زلھێزەکانیشی تێدایە، ئەو ڕووەی کە ئێستا نوێنەرانی وڵاتان لە ھەرێمی کوردستانی دەکەن لەدوای داعش ڕووەکەیان بەرەو بەغداد وەردەگێرن، ئەگەر کورد ڕاستەوخۆ لەدوای کۆتایی داعش بە میکانیزمێکی گونجاو ئەو ناوچانە نەگەڕێنێتەوە، پرسی ئەو ناوچانە دەگەڕێتەوە خاڵی سەرەتای پرۆسەی ڕووخانی ڕژێمی بەعس کە کورد نەیتوانی سود لە کارتی بەھێزی وەرگرێ و لەبری گەڕاندنەوەی ئەو ناوچانە، پرسەکەیان زیاتر ئاڵۆزاند.
19/10/2016
بابه‌ته‌کانی تری نوسه‌ر ...
1
زۆرترین بینراو
  • 24 کاتژمێر
  • هەفتە
  • مانگ