راپۆرت

توڕەیــــی شەقام


محەمەد رەئوف

جیاواز لە خۆپیشاندان و ناڕەزاییەكانی پێشوو، خۆپیشاندان و ناڕەزایی ئەمرۆی هاولاتیانی كوردستان، تۆڕەبوونێكی قوڵ لە ناخیاندایە، تۆڕەبوونێك كە ئەستەمە بە ئاسانی دابمركێتەوە، توڕەبوونی ئەم جارە نە حیزب دەناسێ و نە بارەگا، ئەگەر بەرپرسان بەرپرسانە مامەڵەی لەگەڵ نەكەن دوور نیە هەموو شتێك رانەماڵێ، چونكە نەوەیەك پێگەیشتووە، نەشۆڕش و نەقوربانیدان و نە دەسەڵاتی بەعسی دیوەو ئەو نەوەیە ژیانی دەوێت.


لە دوای خۆپیشاندانەكانی 17ی شوباتەوە رەنگە ئەم زنجیرە خۆپیشاندانانە توندترین خۆپیشاندان بووبن، كە تێیایدا كێرڤی نارەزایی و توڕەییەكان گەیشتبێتنە لوتكە، ئێستا نیگەرانی و توڕەیی جگە لە شاقام ماڵ و مزگەوت و قوتابخانەكانیشی گرتۆتەوە.


توڕە بوونی ئەمجارە تەنها لە موچەو كارەباوو سوتەمەنی نیە، بەڵكو بەرهەمی ئەو بێباكیەكی دەسەڵاتە كە شكست لەدوای شكست تۆماری دەكات و ئامادەش نیە دانی پێدا بنێت و بڕوات.

 

 خۆپیشاندا لە نێوان 2011 و 2017

لە نێوان دوو خۆپیشانداندا كە ئەویان لە 17ی شوباتی 2011 و ئەمیشیان لە 18ی كانونی یەكەمی 2017 روودەدات كۆمەڵێك لەیەكچون و جیاوازی هەیە، لەخۆپیشاندانی 2011 دا كە 62 رۆژی خایاند 10 كەس شەهید بوون و زیاتر لە 2 هەزار كەس بریندار بوون، لەخۆپیشاندانەكانی ئێستا 2 شەهید و زیاتر لە 100 كەس برینداربوون، ئەو دوو خۆپیشاندانانە لە دوو كاتی جیاواز بەڵام یەك داواكاری كە ئەویش گۆڕینی سیستمی حوكمرانی و ئەو دەم و چاوانەیە كە ئەم بارودۆخەیان خوڵقاندووە.

،،

خاڵی هاوبەشی نێوان ئەم دوو خۆپیشاندانە ئەوەیە، كە دوو حیزب دەستیان بەسەر دەسەڵات و هێزوو پارەدا گرتووەو شكست لەدوای شكست تۆمار دەكەن و رۆژ لەدوای رۆژ نەهامەتی گەورە بەسەر هاوڵاتیاندا دێنن، هەمان دەسەڵات و كارەكتەرەو دەم و چاوون.

 

خاڵی هاوبەشی نێوان ئەم دوو خۆپیشاندانە ئەوەیە، كە دوو حیزب دەستیان بەسەر دەسەڵات و هێزوو پارەدا گرتووەو شكست لەدوای شكست تۆمار دەكەن و رۆژ لەدوای رۆژ نەهامەتی گەورە بەسەر هاوڵاتیاندا دێنن، هەمان دەسەڵات و كارەكتەرەو دەم و چاوون. لە 17ی شوباتدا خۆپیشاندەران داوای گۆڕینی سیستمی حوكمڕانی، هەڵوەشانەوەی حكومەت، بێلایەنی هێزەكان، روبەرووبونەوەی گەندەڵیان دەكرد، لەمرۆشدا خۆپیشاندەران هەمان داواكاریان هەیە، لەهەردوو خۆپیشاندانەكەدا دەسەڵات دەیەوێت بە هێز سەركەوتی خۆپیشاندانەكان بكات.


بەڵام خاڵی جیاوازی نێوان ئەم دوو خۆپیشاندان و ناڕەزاییانە، لە خواستە سەرەتاییەكانی هاوڵاتیانە، بەوەی جیاوازیەكی زۆر هەیە لە كە ئەو كات 
سەبارەت بە بوارە خزمەتگوزاریەكان ، لە 17ی شوباتی 2011 دا پێدانی موچە بە فەرمانبەران لە كاتی خۆیدا بوو مانگانە واتا بە ( 30 ) رۆژ جارێك موچەی تەواوەتی دابەشدەكرا، بەڵام ئێستا بە 60 رۆژ جارێك دەدرێتە فەرمانبەران، واتا ئاستی دواكەوتنی موچە دوجار زیادی كردووە، واتا لە ئێستادا دواكەوتنی موچە بەرێژەی ( 200%) زیادی كردووە.


رێژەی كارەبا ئەو كات زیاتر لە 20 سەعات هەبوو بەرێژەی ( 83% ) بەڵام ئێستا بەگشتی 4 سەعات كارەبا هەیە بەرێژەی ( 16%) واتا رێژەی پێدانی كارەبا لەچاو ئەوكات بەرێژەی ( 400% ) دابەزیوە، لە 20 سەعاتەوە بۆ 4 سەعات.

 

نرخی بەنزین ئەو كات لیتری بە ( 500 دینار) بوو بەڵام ئێستا بۆتە ( 800 ) دینار واتا نرخی لێترێك بەنزین ( 300 دینار ) زیادی كردووە بەرێژەی ( 37%) زیادیكردووەو ئەگەر شوفێرێك مانگانە ( 50 لیتر) بەنزین وەربگرێت ئەوكات كەلیتری بە ( 500 دینار ) بوو دەیكردە( 25 هەزار دینار) بەڵام ئێستا كە لیتری بە ( 800 دینار)ە دەكاتە ( 40 هەزار دینار) واتا لە هەفتەیەكدا ( 15 هەزار دینار ) زیاتر لە شوفێرێك وەردەگرن، لە مانگێكیشدا ( 60 هەزار دینار) زیاتر.


سەبارەت بە ئاستی وەبەرهێنانیش لە بودجەی گشتی كوردستان لە ساڵی 2011دا بری (4 ترلیۆن‌و700 ملیارد) دینار بۆ وەبەرهێنان تەرخانكراوە، بەڵام لە ئێستادا یەك دینار بۆ پرۆژەی وەبەرهێنان نیە، واتا ئاستی بودجەی وەبەرهێنان ( 0%)ە، ئاڵوگۆڕی بازرگانی لەگەڵ توركیا بەرێژەی ( 60%) لەگەڵ ئێران بەرێژەی ( 75%) كەمیكردووە.


بەو پێیەش دۆخی ئابوری و سیاسی و ئەمنی و خزمەتگوزاری لە نێوان ساڵی 2011 كە خۆپیشاندانەكانی تیادا كرا بۆ 2017 بەرێژەی بەرچاو كەمیكردووەو بارودۆخ زۆر لەو كاتە خراپ ترە .


حكومەت لە 2011 لەچاو 2017 پێگەو هەیبەتی بەتەواوی دابەزیوە، چی لەسەر ئاستی ناوخۆ، چی لە ئاستی عێراق و چی لە ئاستی دەرەوە. 
ئەوكات مانگانە لە بەغداوە یەك ترلیۆن و 200 ملیار دینار دەهات بۆ هەرێمی كوردستان كە مانگانە 850 ملیاری بۆ موچەو 350 ملیاردیناریشی بۆ وەبەرهێنان و خەرجیەكانی دیكە بوو، كە ساڵانە دەیكردە 14 ترلیۆن و 400 ملیار دینار،بەڵام ئێستا هیچ بڕە پارەیەك لە بەغداوە نایەت بۆ هەرێمی كوردستان ئەویش بەهۆی راگەیاندنی ئابوری سەربەخۆ، ئەو كات حكومەتی هەرێم یەك دینار قەرزار نەبوو، ئێستا 28 ملیار دۆلار قەرزارە. رێژەی هەژاری 3% ەوە بۆ سەرو 20% بەرزبۆتەوەو رێژەی بێكاری لە 6% ەوە بۆ سەرو 30% زیادی كردووە.

 

پێشتر بەغداد داوای لەهەرێم دەكرد سەردانی بەغداد بكات بۆ چارەسەری كێشەكانی هەرێم بەهۆی بەهێزی پێگەكەیەوە ئامادەنەبوو بچێتە بەغداد و بە ئاسانی وەڵامی بەغدایان نادایەوە، ئێستا هەموو رۆژێك حكومەتی هەرێم داوای دانوستان لەبەغداد دەكات بەڵام بەغداد ئامادە نیە وەفدی هەرێم ببینێ.
لە 2011 هەردوو فرۆكەخانەی هەولێر و سلێمانی بە ئاسانی گەشتی نێودەوڵەتی خۆیان دەكرد، ئێستا فرۆكەخانەكان بەرووی دونیادا داخراون و خاڵە سنوریەكانیشی لەدەستداوە.


لە ساڵی 2011 كورد زۆرینەی پۆستەكانی ناوچە جێناكۆكەكانی لەبەردەست بوو، بەڵام لەدوای 16ی ئۆكتۆبەرەوە كورد 51%ی خاكی ناوچە جێناكۆكەكانی دۆڕاند و بەرپرسەكان هەیبەتی سوپاو پێشمەرگەشیان لەبەرچاوی دونیا شكاند، سەرەرای شەهیدبوونی 1800 شەهید و 12 هەزار برینداری شەری داعش.


ئێستا حكومەتی هەرێم بەتەواوی شكستی هێناوەو ئیفلاسی كردووە، شەرعیەتی سیاسی لەدەستداوە، ئەوەی ماویەتی تەنها هێزە حیزبیەكانن، بونی ناعەدالەتی و زۆربوونی گەندەڵی تا ئاستی مافیایی  و جیاوازی چینایەتی كە بەشێكی كەمی لەوپەری خۆشگوزەرانیدان و زۆرینەی هاوڵاتیانیش لەوپەری خراپی گوزەراندان، نیگەرانی و توڕەیی زیاتر بۆ خۆپیشاندەران درووست كردووە، توڕەبوونێك ئەستەمە بەبێ گەیشتن بە ئامانجەكانی یان لانی كەمی بە بێ روخان و هەڵوەشانەوەی ئەم حكومەتە كۆتایی بێت.

ووتەکان

ئێستا حكومەتی هەرێم بەتەواوی شكستی هێناوەو ئیفلاسی كردووە، شەرعیەتی سیاسی لەدەستداوە، ئەوەی ماویەتی تەنها هێزە حیزبیەكانن، بونی ناعەدالەتی و زۆربوونی گەندەڵی تا ئاستی مافیایی  و جیاوازی چینایەتی كە بەشێكی كەمی لەوپەری خۆشگوزەرانیدان و زۆرینەی هاوڵاتیانیش لەوپەری خراپی گوزەراندان.

 

 

خۆپیشاندان و توڕەیی

لە زۆرێك لە خۆپیشاندان و نارەزاییەكاندا بەپێی ئاستی نیگەرانی و توڕەیی خۆپیشاندەران، زیان بە شەقام و بیناو بارەگاكان دەگەیەنرێت، بەوپێیەی زۆرجار سات و شوێنی خۆپیشاندانەكان ئاراستەی خۆپیشاندانەكان و رەفتاری ئارامی یان توندی خۆپیشاندانەكان دیاری دەكەن، لە خۆپیشاندانەكانی ئێستادا 2017 بەشێك لە بیناو بارەگای حیزبە سیاسیەكان سوتێنراون، كە جیاواز لە خۆپیشاندانەكانی 17ی شوبات رەنگە هۆكارەكەشی بۆ بەرزبوونەوەی كێرڤی توڕەیی و نیگەرانی خۆپیشاندەران بگەڕێتەوە بەرامبەر بەدەسەڵات.


ئەو توندوتیژی و پەلامارانەی كە خۆپیشاندەران دەيكەن لە زۆرێك لە خۆپیشاندانەكانی دونیادا بوونی هەبووە، بە نمونە لە خۆپیشاندانەكانی پاریسی فەرەنسا لە ساڵی 2005 بەهۆی توڕەیی و بەردەوامی خۆپیشاندانەكانەوە، لەماوەی 19 رۆژدا ( 8700) ئوتومبیل سوتان و ( 2700) خانو وێران بون يان سوتێنران.

 

لە خۆپیشاندانەكانی یۆنانيش لە ساڵی 2008 بەهۆی توڕەیی و نیگەرانی خۆپیشاندەرانەوە، 250 بینای بازرگانی و 70 بانك لە شاری ئەسینای پایتەخت و 25 بینا سوتێنرا.


 لە زۆرینەی خۆپیشاندانەكاندا توندوتیژی و سوتان و رێگری درووست بووە، كە رەنگە ئاستی توڕەیی و بێئومێدی خۆپیشاندەران لە دەسەڵات و بێباكی حكومەت لە ئاست خواستی خۆپیشاندەران هێندەی تر توڕەیی خۆپیشاندەرانی زیاتر كردبێت.


بەڵام بەزوويی بەدەمەوە چوونی داوای خۆپیشاندەران و هاتنە سەر هێڵی بەرپرسان، گرەنتی هیوركردنەوەی خۆپیشاندانەكانە.

 

 فەلسەفەی ناتوندوتیژیي غاندی بۆ خۆپیشاندانی هێمنانە بۆ سێ قۆناغ دابەش دەكرێت:


قۆناغی یەكەم: سەرەتا بەخۆپیشاندان دەست پێدەكات پاشان هەوڵ دەدرێت لایەنی پەیوەندیدار ڕازی بكرێت بەجێبەجێكردنی خواست و داواكاری خۆپیشاندەران لەشێوەی ڕێپێوان و مانگرتن.....


قۆناغی دووەم: هەماهەنگی و هاوكاری لەگەڵ لایەنی دەسەڵاتدار ڕەت دەكرێتەوەو هەوڵ دەدرێت لەڕێگەی مەدەنییەوە شەرعیەت لەدەسەڵات بسەنرێتەوە ئەویش لەڕێگەی پەكخستی دامودەزگاكانی حكومەت و دامەزراوەكانی....


قۆناغی سَییەم: بەشێوەی ڕووبەڕووبونەوەی مرۆیی ناتوندوتیژی وەك دروستكردنی دیواری مرۆیی بەرەنگاری هەر جۆرە توندوتیژیەك دەبێتەوە كە دەسەڵات بیەوێت بەكاری بێنێت.



‌‌‌
12/24/2017 11:50:49 PM
Print Friendly and PDF
زۆرترین بینراو
  • 24 کاتژمێر
  • هەفتە
  • مانگ