مێژوو

لەنێوان (جینۆسایدی بارزانیەکان) و (ئەنفالی گەرمیانیەکان) دا


محەمەد سالار (پاشا)

1. جینۆساید و ئەنفال

- جینۆساید وشەیەکی یۆنانی – لاتینیە، ووشەی (جینۆ) بەمانای (رەگەز) و ووشەی (ساید) بەمانای کوشتار دێت.
- ئەنفال ووشەیەکی عەرەبیە و بەمانای غەنیمەت (دەسکەوتی جەنگ) دێت.

2. بارزان و گەرمیان

- بارزان لەبنەمادا گوندە و بارزانییەکان لەرابردوو بەشێک بون لەعەشیرەتی زێبارییەکان و لەسەرەتای سەدەی نۆزدەهەم بەهۆی پێکهێنانی فیدراسیۆنێکی عەشایەری لەمەشیخەتێکی ئاینی بونەتە رەوتێکی سیاسی.
- گەرمیان ناوچەیەکی جوگرافییە بەواتای وڵاتی گەرم دێت، مەبەست لێی ناوچەکانی چەمچەماڵ و سەنگاو و کەرکوک و دوزخورماتوو، هەروەها کەلار و کفری و خانەقین و جەلەولا و مەندەلی و بەدرە و جەسانە.

3. جیاوازی

- لەئەساسدا پرۆسەی ئەنفالیش هەر جینۆسایدە (کۆمەڵکوژییە)، جیاوزی نێوانیان لەکاتی رودان و جۆری روداوەکە و ناوی روداوەکەیە.


4. جینۆساید (کۆمەڵکوژی)

- کۆمەڵکوژی بریتیە لەو کارانەی بەمەبەستی تێکدان و هەڵتەکاندنی گشتی یان بەش بەش ئەنجام دەدرێن دژ بەکۆمەڵێکی نەتەوەیی ئەتنیکی یان ئاینی ... هتد.

5. تاریف
- مەبەست لەجینۆسایدی بارزانیەکان کۆمەڵکوژی چینێکی تایبەتی کۆمەڵگەیە بەناوی بارزانیەکان لەکاتێکی دیاریکراو بەهۆکارێکی دیاریکراو.
- مەبەست لەئەنفال پرۆسەی کۆمەڵکوژی کوردە بە (هەشت) قۆناغ.

6. کات
- بارزانیەکان لەساڵی (1983ز) جینۆساید کراون.
- گەرمیانیەکان لەساڵی (1988ز) ئەنفال کراون.

7. حکومەتی عێراقی
- هەردوو کۆمەڵکوژی لەلایەن رژێمی بەعس بەسەرۆکایەتی (سەدام حسێن) ئەنجامدرا.

8. دۆخی عێراق
- لەکاتی ئەنجامدانی هەردوو کۆمەڵکوژی دەوڵەتی عێراق لەجەنگدا بوو لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران.

9. شۆرشی کورد
- لەکاتی ئەنجامدانی جینۆسایدی بارزانیەکان نێوانی حیزبە کوردییەکان زۆر خراپ بوو.
- لەکاتی ئەنجامدانی شاڵاوی ئەنفال (٧) پارتی کوردی بەرەیەکیان بەناوی بەرەی کوردستانی پێکهێنابوو.

10. قۆناغ
- جینۆسایدی بارزانییەکان بەچەند قۆناغێک بوو:
أ‌- قۆناغی یەکەم: لە (31ی تەموزی 1983ز) دەست پێ دەکات و کۆمەڵگە زۆرەملێیەکانی (قودس و قادسیە)ی لەناحیەی قوشتەپە گرتەوە.
ب‌- قۆناغی دوەم: لە (10ی ئابی 1983ز) دەست پێ دەکات وئۆردوگاکانی (بەحرکە، هەریر، دیانا)ی گرتەوە.
ت‌- قۆناغی سێێەم: لە (11ی ئابی 1983ز) دوبارە سەرجەم ئۆردوگاکان پشکنرانەوە بۆ دەستگیرکردنی ئەو بارزانیانەی کەلەشاڵاوی پێشوو دەستگیرنەکرابون.


- ئەنفالی گەرمیانیەکان بە(٨) قۆناغ بوو، قۆناغی سێیەم ناوچەی گەرمیانی گرتەوە کەکاولترین و فراوانترین شاڵاو بوو.بەم چەشنە:

أ‌- لە (٧ی نیسانی 1988ز) پەلاماری دوزخورماتوو درا.
ب‌- لە (9ی نیسانی 1988ز) پەلاماری قادر کەرەم و باکوری گەرمیان درا.
ت‌- لە (12ی نیسانی 1988ز) پەلاماری سەنگاو و باشوری گەرمیان درا.

11. هۆکاری رژێم
- بەپێێ لێدوانی رژێم هۆکاری سەرەکی جینۆسایدی بارزانییەکان هاوکاری نێوانی پارتی دیموکراتی کوردستان و ئێران بوو .
- هۆکاری سەرەکی شاڵاوەکانی ئەنفال قڕکردنی کورد و کۆتایهێنان بوو بەشۆرشی کورد.

12. جۆری قوربانیەکان
- جینۆسایدی بارزانیەکان تەنها رەگەزی (نێرینە)ی گرتەوە.
- ئەنفالی گەرمیانیەکان هەردوو رەگەزی لەبچوکەوە بۆ گەورەوە گرتەوە.

13. ژمارەی قوربانییەکان
- ژمارەی قوربانییەکانی جینۆسایدی بارزانیەکان (٨٠٠٠ هەشت هەزار) هاوڵاتی بون.
- ژمارەی قوربانییەکانی ئەنفالی گەرمیانیەکان (٤٠٠٠٠ چل هەزار) خێزان بون.

14. سەرپەرشتی
- جینۆسایدی بارزانییەکان لەلایەن (فازل بەراک) و (وەتبان تکریتی) سەرپەرشتی دەکرا.
- ئەنفالی گەرمیانیەکان لەلایەن (عەلی حەسەن مەجید) سەرپەرشتی دەکرا.

15. بەرپرس
- لەجینۆسایدی بارزانیەکان (36 کەس) لەبنەماڵەی بارزانی لەدادگاییەکدا لەسێدارە دران.
- لەئەنفالی گەرمیانیەکان کەسی یەکەمی حیزبەکانی تێدا نەبوو.

16. دادگای باڵای تاوانەکان
- هەردوو تاوان لەلایەن دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق بە (جینۆساید) یەکلا کراونەتەوە.

17. گوند و ئۆردوگا
- جینۆسایدی بارزانیەکان تەنها ئۆردوگاکانی گرتەوە چونکە لەئەساسدا بارزانیەکان نیشتەجێی ئۆردوگاکان کرابون.
- ئەنفالی بارزانیەکان گوند و شارەدێ و شارۆچکەکانی گرتەوە.


‌‌‌
5/1/2018 11:41:29 PM
Print Friendly and PDF
زۆرترین بینراو
  • 24 کاتژمێر
  • هەفتە
  • مانگ