تەكنۆپۆلی يان ملكەچی كەلتور بۆ تەكنۆلۆژیا
03/01/2015 نوسەر: bzavpress

تەكنۆپۆلی يان ملكەچی كەلتور بۆ تەكنۆلۆژیا

                                                                                                                           
میژووی مرۆڤایەتی پڕیەتی لەسەروەری میللەتان كە هەمیشە وەك هۆكارێكی گرنگ و میكانیزمێكی كاراو دیار بەشداریان كردووە لە بەرەو پێشبردنی كەلتوورو دەركەوتنی شارستانییەتی ئەو میللەتانە، كەوالەناو هەر میللەت و كۆمەڵگایەكدا تاكەكان هەڵسو كەوتو ڕەفتارو خوو خدەی تایبەت بە خۆیان هەبووە ،كە رێزیان لێگرتووەو لەسنووری چالاكییەكانیاندا هەوڵیانداوە پەرەی پێبدەنو بە زۆرترین كەسی بگەیەنن ،تا سەر ئەنجام كۆی ئەو ڕفتارانە یان هیچ نەبێت ئەوانەیان كەچانسی زیاتریان هەبووە بۆئەوەی زۆر ترین ڕێكەوتنی لەسە ربكرێت و وەك كەلتوورێك لەناو میللەتاندا بناسرێن ،لەكاتی مومارەسەكردنیشیاندا بۆ ئەو جۆرە كەلتورە تام و چێژێكی تایبەتیان لێبردووە ،چونكە بەبەرهەمی ماندووبونی چەندین ساڵەی خۆیان زانیوە ،هەروەها بووەتە بەشێك لەكەلتوری میللەتەكە.
بەڵام: لەگەڵ سەرهەڵدانی شۆڕشی پیشە سازی وبێنرخ تەماشاكردنی توانا جەستەیی یەكانی مرۆڤەكان و،وەدەرنانی جوتیارو كرێكارەكان لە كێڵگەو كارگەكاندا ،جێگرتنەوەیان بەئامێرو كەرەستەپیشەسازیەكان ،شانۆی ژیان بوو بە گۆڕەپانێك بۆ ململانێی نێوان كەلتورو فەرهەنگی میللەتان لە لایەك و پیشە سازی و تەكنەلۆژیای مۆدێرنە لە لایەكی ترەوە ،ئەگەرچی بەهۆی بیرووباوەڕی ئەو كاتەی خەڵكی یەوە بەرامبەر بە هۆگرییان بە كەلتوورو فەرهەنگی خۆیان دژایەتییەكی زۆری ئەو حاڵەتە كرا ،بەڵام سەرئەنجام شۆرشی پیشەسازی تووانی شەڕەكە بباتەوە ،ئەوەش بەهۆی ئەو پشتگیرییە زۆرەی  دەوڵەت و سەرمایەدارەكانەوە بۆ شۆرشی پیشەسازی ،تەكنەلۆژیای مۆدیرنە توانی سەركەوێت بەسەر كەلتوورو فەرهەنگ و جل و بەرگ و ئاین و رەوشت و هەڵسو كەوت و پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكانی كۆمەڵگادا ،بەمەش شارستانییەتی میللەتانی گۆڕی بۆ میللەتێكی شارستانی ،مۆراڵو ڕوشت و كەلتوری باوی كۆمەڵگای گۆڕی بۆ ئامیرە مۆدێرنەكان وهۆكارەكانی  كۆمیونیكەیشن .
تەكنۆپۆلی :واتە ملكەچبوونی كەلتوری گەلان بۆئەو كەلتورە باوەی تەكنەلۆژیا كەلەڕێگەی گلۆبالیزەیشنەوە ئاڕاستەی ئەكات  ڕەحم بەهیچ كەلتورێك ناكات ،هەرچی هاتە بەردەم كۆنترۆڵی ئەكات و بەشێوازە مۆدیرنەباوەكەی خۆی دایئەڕیژێتەوە ،بە بێ گوێدانە ناسنامەو ئاین و كەلتوری نەتەوەكان .بەكاهێنەران پێیان خۆش بێت یان نا ،ئەبێت ملكەچ بن بۆیاساكانی و جێبەجێیان بكەن ئەگەر چی دژی مۆراڵ و بنەماكانی مرۆڤایەتیش بێت ،تەكنۆپۆلی راناوەستێت لە ئاستێكدا چونكە هەمیشە كەلتوری گلۆبال لەبەرەو پێشتر چوندایەو سنورەكان ناناسێت و خۆی بە ئەلتەرناتیڤی تەواوی كەلتوورەجیهانیەكان ئەزانێت ،بۆیە لەهەوڵی بەردەوام دایە بۆ ئەوەی تەواوی كلتوورەكان مل كەچ پێبكات بۆ بنەماو یاساكانی خۆی .
زانای بەناوبانگی ئەمریكی وماموستای زانكۆی نیویورك نیل پۆستمان (neil postman )كەلەهەمان زانكۆ وەك كۆمەڵناس و توێژەری بواری كۆمیۆنیكەیشن كاردەكات ،دەڵێت :هەرگیس نامەوێ‌ لە سودو قازانجە زۆرەكانی تەكنەلۆژی كەم بكەمەوە لە بوارەكانی پزیشكی و پەیوەندیەكان و ڕێگاو بانو فڕۆكەوانی و.....هتد بەڵكو ئەوەی منی نیگەران كردووە ئەوەیە پەیدابون و لەدایك بونی هەر بەرهەمیكی مۆدیرنەو تەكنەلۆژی لەسەر حیسابی لەدەست دانی بەشێكی دیاری كەلتورو بنەما ڕەوشتیەكانی كۆمەڵگا ئەبێت و كەلتوری ئێمە ی مرۆڤ ملكەچ پێدەكات تا  بتوانین ئەو تەكنەلۆژیایە بەكار بێنین  و سوودی لێوەر بگرین ،هەر ئەم لێكۆڵەرە لەكتێبەكەیدا بەناوی (the surrender of culture to technology )واتە :خۆبەدەستەوەدانی فەرهەنگ بە تەكنەلۆژی ،دەڵێت :ئیمە ناتوانین تەنها لەبەر ئەو سودو قازانجەی لە بەرهەمێكی تەكنەلۆژیدا دەستمان دەكەوێت ،چاوپۆشی بكەین لەو زیانە زۆرانەی بەهۆی بەكارهێنانی بەرهەمە تەكنەلۆژیەكانەوە پێمان دەكەوێت و مۆرال َو بەها مرۆییەكان لە رەفتارو گوفتارەكانمان دادەڕنێت   .
لە تەكنۆپۆلیدا ،تەواوی بەرهەمەكانی مۆدێرنەو پۆست مۆدێرنە ئەوەندە دەمارگیرن تەنانەت بەزەیی و سۆزیان بەرامبەر بەبەرهەمە تەكنەلۆژیەكانی پێش خۆشیاندا نایەتەوە و بەسووك وبێنرخ سەیریان دەكەن، بەردەوام بەتیغ و نەشتەری ڕەخنە لەبەرچاوی بەكاربەران سوكیان دەكەن و واداریان دەكەن كەدەست بەرداریان ببن و بەرهەمە نوێیەكە بەكاربینن ،هەر بۆیە بەردەوام مۆدیلی نوێی بەرهەمەكانیان دەخەنە بازارەوە،بەخزمەتگوزاری جیاوازترەوە، تا بەرهەمە كەی پێشوو لەبەرچاومان سوك ببێت و تەنها بەشوێن ئەوەوە ببین مۆدیلی مۆبیلەكانمان و ئۆتۆمبیل وخانوو كاتژمیروو جل و بەرگ و ...هتد بگۆڕین و ئەوەی پێشوو واز لێبێنین .
زانای بەناو بانگ  هارۆڵدئینێس ( Harold Inneis) كە بەباوكی لێكۆڵینەوەی بواری پەیوەندی كردنی مۆدێرن دائەنرێت ،ئەڵێت:تەكنۆپۆلی و تەكنۆلۆژیای مۆدێرن ناتوانێت ئەخلاقی خۆی بپارێزێت ودەمارگیری نەنوێنێت بەرامبەر بە بەرهەمەكانی ،كاتێك بەرهەمێكی نوێ ئەخاتە بازاڕەوە هەوڵی سوككردنی بەرهەمەكانی پێش خۆی دەدات و واپیشانی هاوڵاتیان دەدات كە بەرهەمەكانی پێشووتر نەیانتوانیوە مرۆڤەكان خۆشبەخت بكەن بۆیە ئەم بەرهەمە نوێیەمان داهێناوە تا مرۆڤەكانی پێخۆشبەخت بكەین ،ژیان بەبێ ئەم بەرهەمەی ئێمە هیچ تامێكی نیەو ئەو كەسانەی بە كەلتوری بەرهەمە كۆنەكە هەڵسوكەوت دەكەن ناتوانن ببنە مرۆڤی مۆدێرنەو كەلتوری گڵوباڵ بیانگرێتەوە تا ئەم بەرهەمە نوێیە بەكار نەهێنن ،بەو شیوەیە دەمارگیریان بۆ بەرهەمە نوێیەكەیان هەیە و كەلتوری خۆیان ئەسەپێنن بەسەر هاوڵاتیانی دونیادا ،چونكە ئەوان شارستانی بوونی مرۆڤەكان بە پێشكەوتنی تەكنۆلۆژیەوە ئەبەستنەوە و پلە بەندی بۆ ئەكەن وەك (ئەمریكی و ژاپۆنی و كۆری و چینی و مالیزی و ...هتد )بەبێ گوێدانە ئەوەی هەندێ‌ میللەت هەن تەكنەلۆژیایان زۆر پێشكەوتو نیە بەڵام بنەما ئینسانیەكان و بەهاكانی مۆراڵ لای ئەوان زۆر بڵاوە و ریزی مرۆڤ بە مرۆڤ بونیەوەیە نەك بەو ئامێرانەی كە بەكاریان ئەهێنێت ،كەچی لای ئەمان هیچ حیسابێكی بۆ ناكرێت و بە دوواكەوتوو دا ئەنرێن  .
هارۆڵد، لە كتێبەكەیدا بەناوی دەمارگیری هۆكارەكانی پەیوەندی كردن ( the bias of communication ) ئەڵێت :یەكیك لەنامۆراڵییەكانی مۆدێرنە ئەوەیە كە هەمیشە هەوڵی بێنرخكردنی تەكنیكە كانی پێش خۆی ئەدات تەكنیكە نوێیەكە بەباشترین پێناسە ئەكات و زاڵی ئەكات بەسەر كەلتوری گەلانداو خاوەندارێتی كەلتوریش ئەبەستیًتەوە بەو تەكنیكەوە ،ئەوەبو كاتێ تەلەفزیۆنی ڕەش و سپی داهێنرا بەبەرهەمیكی نەتەوەیی دادەنرا، بەلام پاش ماوەیەك كە تەلەفزیۆنی ڕەنگین بەدووایداهات ، بەتەواوەتی ڕەش و سپیەكەی لەبەرچاوی بەكاربەرەكانی ناشیرین دەكرد وئەو كەسانەشی بەكاریان دەهێنا  بەمرۆڤی نامۆدیرن و ڕەش پێست لەقەڵەمی دەدان ،هەروەها بەرهەمەكانی تریش بەهەمان شیوە، بۆنمونە (مۆبایل )لەگەڵ هاتنی بەرهەم و نەوەیەكی نوێدا ئەوەی پیشوو لەلای بەكاربەرانی بێبایەخ دەكات ،بەهۆی ئەو خزمەتگوزاریە زۆرانەی كە تیایا دادە نێن و تەواوی كلتورە باوەكان تێدە پەڕێنێت وكلتورەكەی  خۆی زاڵ دەكات ،هەر ئەمەشە دەبێتە هۆكاری دروست بونی ئەو هەموو دڵە ڕاوكی و نەخۆشیە دەروونیانەی  كە تاكی ئەوروپی و ئەمریكی بەرەو هەڵدێرو لەدەستدانی ئەخلاق و تەنانەت دزیكردن دەبات ،بۆئەوەی بتوانێت لەگەڵ ئەو كەلتورە باوەی تەكنۆپۆلیدا خۆی بگونجێنێت ،تا بتوانێت مۆبایلێكی ئایفۆن یان ئایپادێكی ئەپڵ یان لاپتۆپێكی زیرەك بەدەست بێنێت ،تاوەك تاكێكی مۆدێرن دەربكەوێت ،چونكە تەواوی كەلتوری گەلان ملكەچی ئەو باوە ناپەسەندەی تەكنەلۆژیا بووە .
ئەوەتا كەسێكی تری وەك ئالان بلۆم ( Alan Bloom )لە كتێبە بەناوبانگەكەیدا بەناوی (داخرانی زیهنی ئەمریكیەكان ) دەڵێت :كچە خوێندكارێكی زانكۆ لەئەمریكا تا ئەو ڕادەیە كەلتورو مۆراڵی نەتەوەیی خۆی لەدەست داوەو ملكەچی كەلتوری تەكنۆپۆلی بووە ،لەڕۆژێكدا چەند جارێك بۆی فرێندەكانی ئەگۆڕێت تەنها لەبەر گۆڕینی مۆدێلی مۆبایل و ئۆتۆمبیلەكانیان ...بەڕاستی مرۆڤایەتی زیانێكی گەورەی بەردەكەوێت كاتێ‌ :هەموو بوون و مۆراڵێكی كەلتوری خۆی لەبەرامبەر ئالەتێكی تەكنەلۆژیدا لەدەست ئەدات و كەلتورەكەی ملكەچی ئەو تەكنەلۆژیایە دەكات    .