بەشی سێیەم 

لە بەشی ڕابوردا باسی دەستور و هاوڵاتی بوونمان کرد لە سیستەمی سیاسی ئیسلامیدا..
لەم بەشەدا باس لەوە دەکەم ئایا ئیسلام دەسەڵات و دەوڵەت و حوکومەت چۆن دادەمەزرێنیت و فاکتەری هاتنە دەسەڵاتی ئیسلامی چۆنەو چۆن خۆی نمایش دەکات لە بەرانبەر نەیارانیدا..
زۆر گرنگە ئەوانەی وەك ئێمەومانان بیر دەکەنەوە ، دوو شت لەیەك جیابکەنەوە "تەبەنی" کردنی دیموکراسی واتا خۆ بە خاوەن زانینی ئەو سیستەمە و مامەڵە کردن لەگەڵ دیموکراسیداوەك هەر سیستەمێکی سیاسی تری جیاواز ، مامەڵە کردن لەگەڵیدا مانای وانیە ناچاریە- بەڵکو ئەوانەی پیادەی ئەو فیکرە سیاسیە دەکەن ئەوانیش مافی خۆیانە کە دان بنێت بە بوونیاندا، چونکە ئەم سەردەمەو کاتەی ئێستا.. باوی ئەوە نەماوە کەس پەراوێز بخرێت و وا هەست بکەیت خەڵکی دەسڕێتەوە.. باوی ئەوە نەماوە دەبێت مامەڵە لەگەڵ دیندارو بێدینو جولکەو مەسیحی و زەردەشتیو یەزیدی...هتد. هەموویدا بکرێت- وەك ئەوەی کە هەیە، ئەم بیرۆکە نوسەر- یان هیچ بیرمەندێك داینەمەزراندوە، بەڵکو خوای گەورە مافی هەموویان دیاری کردوە لە قورئاندا هەر لە نەسرانی و جولەکەو مەجوسی و موشریک و صابئی ..هتد.. قورئانە فێرمان دەکات کە دەبێت بوونیان بپارێزین.
کەواتە ئیسلام دان و بە بوونی هەموو ئاینو ئایدۆلۆژیاکاندا دەنێت، جا خۆشی لەوەدایە هیچ کام لەمانە دان بە بوونی ئیسلامدا نانێن..! ئەمەش ئەوپەڕی هێزو توانی ئیسلام لە رووی فیکری و سیاسی و ئازادی و مافەکانەوە نیشان ئەدات ، ئیسلام پێناسەی هەموو بیر و ئاینەکان لە خۆیانەوە دەکات و رەواییان لەسەر بنەمای پێناسەی خۆیان ئەداتێ، بەڵام بە پێچەوانە ، هەموو ئایدۆلۆژیاو ئاینەکانی دیکە ئەوەندە دیکتاتۆرن ئەوان دەیانەوێت پێناسە بۆ ئیسلام بکەن.!
لێرەدا دەبێت سێ چەمك و تێگەیشتنی گرنگ جیابکرێتەوە.. چونکە بنەمای فیکری سیاسی ئیسلامی لەسەر دادەمەزڕێت..
یەكەم : دەسەڵات
دووەم: دەوڵەت
سێیەم: حوکومەت
پێناسە بۆ هەر سێکیان لە رووی بنەمای سیاسی ئیسلامیەوە..
- دەسەڵات: واتا بە گشتی زۆرینەی خەڵکیە لە سەر خاکێك کە دەسەڵاتەکە دروست دەکەن خاوەنی وەحدەتی ئاینی، یاخود فیکرین ، بۆ نمونە ئیسلام و ئوممەتەکەی ئەگەر خاوەنی دەسەڵات بن ئەوا موسڵمانان لە ٪٩٥ لە پێکهاتەی خاکی موسڵمانانن و دەبنە خاوەن دەسەڵاتی ڕەها، بەڕچاوکردنی مافی کەمە ئاینەیاکان و بیروباوەڕەکانی دیکە..
- دەوڵەت: هەرچەندە دەوڵەت و حوکومەت بە یەك مانا دێت لای هەندێك لە خەڵکی ، بەڵام من پێم وایە لە ئێستادا پایەی دەوڵەت لەسەر بنەمای دەستور دادەمەزێت، کە حکومەتیش دەبێتە ئالیەتی بەرێوەبردنی ئیداری خەڵك و ووڵات.. بۆ زیاتر روونکردنەوەی ئەم چەمکە ، بۆ نمونە دەوڵەتی تورکیا پایەی دەستوری بە گشتی لەسەر بنەمای عەلمانیەتە ، بەڵام حوکومەتەکەی حوکمەتێکی ئیسلامیە ..! هیوام وایە روون بێت.
- حوکومەت: ئالیەتی بەرێوەبردنی ووڵاتە بۆ خزمەت کردنی خەڵکە و ئیدارەی و پرۆژەی خزمەتگوزارییە و پاراستنی ئاسایشی ناوە دەرەوەی ئەو ووڵاتەیە..
دەشێت ئەم پێناسانە کامڵ نەبن، بەڵام من لێرەدا نەهاتوم پیناسەیان بکەم لە رووی زمانەوانی زاراوە ، بەڵکو دەمەوێت بڵێم : موسڵمانان بۆ گەیشتن بەدەسەڵات لەم ڕێگایانەوە ئیسلام حاكم دەکەن و سیستەمی سیاسی ئیسلامی دادەمەزرێنن..
ئیسلام بڕوای بە ئینقلاب نیە؍ واتا هەڵگەرانەوە لە سیستمەێکی سیاسی ئیسلامیدا، نابینیت و نمونە نیە لە فیکری سیاسی ئیسلامیدا، بەڵکو بڕاوی بەشۆرشی جەماوەرییە، یان بە دەستەو دەست کردنی دەسەڵات هەیە..
شۆرش واتا بە نەهێشتنی سیستەمێ لە بنەڕەتەوە هەڵکێشی و نەیهێڵیت، وەك نمونەی ئەفغانستان و داگیرکردنی رووسی شوعی وەك ئەهلی سوننەت،یاخود ئێرانی محمد رەزا شای و خومەینی وکۆماری ئیسلامی شیعەنشینی وەك شیعە..
یان وەك دەستەو دەستکردنی دەسەڵات ولەڕێگای هەڵبژاردنو سوندوقەکانەوە، وەك نمونەی تورکیایی ئۆردوغان ،و مالیزیایی ماهاتیر محمد، ئیخوان لە میسر- بەڵام دواتر عەلمانیەت ئینقلابی کرد و پێقوبوڵ نەکرا..
نمونەی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام(داعش) کەدەسەڵاتی خیلافەتی دامەزراند، ئەوەندەی کاردانەوە زوڵمی شیعە بەسەریانەوە بوو، ئەوەندە لە هاوشێوەی سیستەمی سیاسی ناچێت، چونکە تەنها پرۆژەکەیان جەنگ و شەڕکردن بوو بێ ستراتیژی؛ لە دەوڵەتێکی مێژووی وەك ٧ سەدەی رابووردو هەنگاوی هەڵهێنایەوە و دۆستی دروست نەکردو هەمووجیهان بوونە دوژمنی خۆی فاکتەرێکی گەورەبوو لە دروستکردنی دووژمنەدا..تا نوسینی ئەم باسەی من هەر بەردەوامەو خاوەنی هێزەو، بەڵام ئەوەندەی وەك جەمعەت و گوروپێك هەنگاو دەنێن هیچ سیمای دەوڵەتداری و ژیارو شارستانیەتیان پێوە دیار نیە..
لێرەوە ئەوە روون بوویەوە.. کە مامەڵەی ئیسلام لەسەر دەوڵەتداری و فەرمانڕەویدا لەسەربەنمایی ئەقڵ و ژیری سیاسیەکانی دادەمەزریت، بەڵام نەك بەمانای ئەوەی فکری سیاسی تر هەڵبگریتەوە بە ئەدەبیاتی ئیسلامی کار نەکەیت وەك پێشتر ئاماژەم پیکرد و بەو بەهایانە کار نەکەیت کە سیستەمی سیاسی ئیسلامی لەسەر دامەزراوە و پایەکانیمان لە بەشی یەکەمدا خستە روو، لە داهاتوشدا بە دوورودرێژی باسی دەکەین .. تەنانەت پێغەمبەری خوا صلی اللە علیە وسلم، پیایە دەوڵەتەکەی هیچ پەیوەندی بە وەحیەوە نەبووە ، بەڵکو هەموو لەسەر بنەمای ماددی ئیسلامی دروستکردوە..
ماددی ئیسلامی واتا فاکتەر و تواناکانی ئیسلامی بە زراوە و ئەدەبیاتی ئیسلام..
ئێستا دێمەوە سەر ئەو شیکارییەی کە ئیسلامو سیستەمە سیاسیەکەی ئەگەر لەسەر بنەمای واقیع و رەوشی ئەودەمەی موسڵمانان کار دەکات و چی لە بەرژەوەندی ئیسلامو موسڵمانانە بەو شێوە هەنگاو دەنێت..
- ئەگەر ( ئۆپۆزسیۆن) بوو هاوشێوەی پێغەمبەر موسا- سەلامی خوای لێبێت- بەرانبەر بە فیرعەونەکان دەوەستێتەوە لە ناو دەسەڵاتە فیرعەونیەکەو نەیار دەبێت، یاخود چاودێر دەبێت بۆ پاراستنی مافی خەڵکی..
- ئەگەر پێویستی کرد دەسەڵاتی ئیتلافی دروست دەکات لە رووی ئیداریو سیاسیی لەناو حوکومەتێك و دەسەڵاتێکی تری سیاسیدا بۆ ناساندنی سیستەمە سیاسیەکەی خۆی و بیری حاکمیەت بە خەڵکی وەك پێغەمبەر یوسف- سەلامی خوای لێبێت- دەناسێنێت.
- ئەگەر توانای چونە ناو دەسەڵاتی نەبوو هێزی لە رووی جەماوەری و مادییەوە کەمبوو... ئەوا تەنها خەریکی بانگەوازو ئیسڵاح دەبێت وەك پێغەمبەر نوح - سەلامی خوای لێبێت- 
- ئەگەر هەموو دەسەڵاتی بەدەست بوو موسڵمانان بوون پێکهاتەی ئوممەتەکەیان پێکێناوە خاکی موسڵمانان زۆرینە بوون دەتوانن دەوڵەتی رەهایی ئیسلامی دروست بکەنو ئیمپراتۆرە و خیلافەتی ئیسلامی دامەزرێنن ، وەك هەردوو پێغەمبەری کوڕو باوك داودو سولەیمان - سەلامی خوایان لێبێت- یان هەروەك سیستەمی ئیسلامی ١٣٠٠ ساڵەی رابووردو لە رووی دەسەڵاتی سیاسیەوە.
لێرەدا پێویستە وەڵامی ئەو پرسیارە بدەمەوە ئایا فیکری سیاسی ئیسلامی دەشێت هەموو چوار ساڵ جارێك دەستاو دەستی دەسەڵات بکات؟ وەك لەلای عەلمانیەت و دیموکراتیخوازەکان ئایدۆلۆژیەکانی تر هەیە..؟
وەك پێشتر لەم باسەدا ئاماژەم پێدا، ئیسلام لەسەر بنەمای ئەقڵ سیستەمە سیاسیەکەی دادەمەزرێنیت و بێگومان بە پێوەری ئیسلامی.. کاتێك کە ئەبوبەکر و عومەرو عوسمان فەرمووی لەسەر بنەمای ئیسلام و هەریەك لە خەلیفەی دوای خۆی و بڕیاری ئوممەت و هەنگاو هەڵدێنینەوە، بەڵام تەنها عەلی نەبێت ووتی من لەسەر بنەمای ئیسلام وئوممەت هەنگاو هەڵدێنمەوە نە ئەبوبەکر نە عومەر نە عوسمان ، واتا پەیوەندی بەو گرێبەندەوە هەیە کە حاکم لەگەڵ ئوممەتو خەڵکەدا دەیبەستێت، جا چوار ساڵە یاخود پێنج ساڵ یان حەوت ساڵە .. یاخود تا مردنی خەلیفەیە ئەویش لە واقعی ئەو رەوشەدا دەردەکەوێت کە موسڵمانان پیادەی بەرنامەی سیاسی خۆیان دەکەن لەو خاکەو واقیعەدا..