ڕاستكردنەوەكانی فیلمی "چارەنوس"
سیناریست:خالید یوسف
دەرهێنانی: یوسف شاهین (مەسیحی)
ساڵی بەرهەمهێنانی فیلم: 1997
ئەكتەرەكان
نور شەریف: ئیبن روشد
محمود حمیدە: یەعقوب كوڕی یوسف (خەلیفەی موەحدین)
صفیە العمری: ژنی ئیبن روشد
خالد نبوی: كوڕی یەعقوب
لەیلا عەلەوی: راقصە
محمد منیر: گۆرانی بێژ
سەرەتا و كۆتایی فیلمەكە
دەرهێنەر و سیناریست كە هەردوكیان لە ئاوی یەك جۆگەیان خواردۆتەوە، هەربۆیە دەبینین هەردوو هەوڵی ئەمەیان داوە كە ئەم دوو دیمەنە بەتەواوی تێگەیشتنی خۆیان بە بینەری فیلمەكەیان بگەیەنن كە ئەویش ئەمەیە:
دیمەنی یەكەم: یەكەم دەقەی فیلمەكە پێش دەرخستنی ناوی فیلمەكە، باسی فەرەنسا و جێبەجێ كردنی فەرمانی "دادگای پشكنین" دەكات كە ئەم دادگایە بە چەندان سەدە حوكمی كرد و بەسەدان زانا و خەڵكی بێ تاوانی كردە قوربانی، جا لە فیلمەكەدا كەسێ بەتوندی رادەكێشرێ تا بەردەم دادگا و خەڵكی كۆكراوەی شار و تۆمەتەكەی دەخوێنرێتەوە ئەویش ئەوەیە كە كتێبەكانی ئیبن ڕوشدی وەرگێراوە، لەپاشان خۆی و كتێبەكانی دەسوتێنرێ.
دیمەنی دووەم: مەشهەدی كۆتایی فیلمەكە كاتێ كتێبەكانی ئیبن روشد بە فەرمانی خەلیفەی ئەو كات یەعقوب یوسف تەنها یەك كتێبی دەمێنێ ئەویش خۆی هەڵیئەداتە ناوەوە.
سیناریست و دەرهێنەر دەیانەوێ بەمە بڵێن، ئەو هەموو سەدە تاوان و كوشتن و بڕینە یەكسانە بەسوتاندنی كتێبەكانی ئیبن ڕوشد كە لە خاكی خۆیدا سوتێنرا. سوتانی مرۆڤ لەلای مەسیحیەكان یەكسانە بە سوتانی كتێب لەلای موسڵمانەكان!!
بەهەرحاڵ ئەم پرسیارانەمان هەیە؟
ئایا ئەو دوو وێنە تەواوكەری یەكترن؟
ئایا ئیبن ڕوشد كتێبی سوتێنراوە؟
ئایا ئیبن ڕوشد لە قورتوبە وەدەرنراوە؟
وەڵام/ بەهیچ شێوەیەك هەموو كتیبەكانی نەسوتێنراوە وە بە هیچ شێوەیەك ئەمیر یەعقوب فەرمانی نەكردووە بە سوتانی كتیبە فەلسەفیەكانی ابن روشد چونكە خۆی عاشقی فەلسەفە بووە
بەڵگەشمان كتێبی ابن روشد دانانی حماد عبیدی لاپەرە 33 دەڵێ:"بەهیچ شێوەیەك نە شێخەكان نە قازیەكان نە دادوەرەكان نە میری و نە سەردارەكان بریاری سوتاندنی كتێبی ابن روشدیان نەداوە لەبەر ئەوەی پێچەوانەی ڕای ئەوان قسەی كردووە،، وە بەهیچ جۆرێكیش خەلیفە بڕیاری سوتان و دەركردنی نەداوە لە قورتوبە".
زاڵكردنی عروبە و مەسیحێتی
ئەوەی لەم فیلمەدا بەرچاومان دەكەوێ ئەوەیە دەرهێنەر دەیەوێ مۆركی موسڵمانێتی و ئیسلام بسڕێتەوە و لە هەمان كاتدا مۆركی عەرەبچێتی و عروبە داچێنێت.
بەوەی لەیەكێ لە حیوارەكاندا باس لە عروبە دەكات (30:54)ابن روشد باسی فەتحی عەرەبی دەكات، كە باسی عەرەب و نەتەوەی عەرەب شتێكی یەكجار نامەنتقیە بۆ ئەو سەردەمە و هیچ رەبتێكی نیە بەباسەكەوە. یان (1:05:30)كاتێ قوتابیەكەی ئیبن روشد كە فەرەنسیە و ڕای كردووە و ئەیەوی بگەرێتەوە كوڕی خەلیفەی لەگەڵدایە پێی ئەڵێ:
عەرەب بە ئیخلاص ناسراون!
ئەویش ئەڵێ: مەسیحیش بە وەفا ناسراون!
سەیری ئەم دوو جیاوازیە، ئاخر عەرەب لەبەرامبەر مەسیحیایەتیایە؟ یان ئەبوایە بیوتایە ئیسلام، یان كاتێ ئەو وتویەتی عەرەب، ئەبوایە ئەویش بیوتایە فەرەنسی یان هەر میللەتێكی دیكە، وەك ئەوەی عەرەب مەسیحی تیا نەبێت بەڕاستی حیوارێكی زۆر بێ سەروبەرەیە.
هەروەها لە دیمەنێكی تردا(1:49:48) لە شانازی كردن بە عروبەوە شێخی ریاز دوعا بۆ صلاح الدین دەكات و بەسەركردەی عەرەبی ناوی دەبات و دەیەوێ بەمە حەقی تەواوی موسڵمانان و هەوڵەكانیان بۆ عەرەب بگەڕێنێتەوە، چونكە ئەو نایەوێ قەزیەكە بكاتە قەزیەكی ئیسلامی بەوەی نەتەوەیەكی وەكو كورد هەوڵی دیفاعی دابێت لەپێناوی ئیسلام و موسڵماناندا.
د.عاتف العراقی پسپۆر و شارەزا لە فەلسفەی ئیسلامی دەڵێ لە چاوپێكەوتنێكیدا لە "الطبعە الاولی" كە فیلمی "چارەنوس" بە تەواوی مانا دوورە لە مێژووی ئەندەلوس لە ژیانی ئیبن روشد، یانی ئەسڵەن لەهیچ لایەنێكەوە شایانی باس نیە، لەڕوی گفتوگۆكانیەوە لە دیمەنی جلوبەرگ و هەرەمەكانی میسر و شتانێكی تێكەڵ بەو سەردەمە كردووە ئەسڵەن نەگونجاوە. جا بۆ پسپۆری و شارەزایی ئەم پرۆفیسۆرە وتەی ئەم دكتۆرە ئەهێنینەوە د. زینب عفیفی شاكر لە كتێبی "العالم فی فلسفە ابن رشد الطبیعیە كە لە پێشەكیەكەیدا د.عاطف العراقی بە پسپۆر و شارەزای تەواوی فیكری ابن رشد دەخاتە قەڵەم و پێی وایە نوسین و بۆچونەكانی ئەم دكتۆرە بەتەواوی بۆچونەكانی ئیبن ڕوشدیان شیكردۆتەوە، جا دكتۆرێك ئەوەندە شارەزا بێت و مابێت ئەگەر دەرهێنەر و سیناریست ئامانجیان خزمەت و ناساندنی ئەو زاتە بوایە نەدەبوو پرسێكیان پێ بكردایە؟
دیكتاتۆری خەلیفە
تاك قسەیی و بەئەحمەق نیشاندان و شەهوەت پەرست و بەوەی دایم لە هاتوچۆی حەمام و غوسڵ دەركردندایە، وە پیاو كوژی و نەگەڕانەوەی بۆ شورا و پرسكردن بە راوێژكارەكانی وەك لە یەكێ لە دیمەنەكاندا (42:30)دەڵێ:"بۆچونەكانی ئێوە جیاوازن، بەڵام قسەی من یەكێكە و بەس".
ئایا بەو جۆرە بووە ئەم كەسە:
لە كتێبی "دولە اڵاندلس: محمد عبدالله عنان" بەرگی "4/ 115" دەڵێ:" لەسەردەمی باوكیدا یعقوب مەنصور هەموو شیوخ و شارەزایانی كۆكردەوە بۆ شوراكردن پێیان لەسەر ئەوەی بچێ بۆ ئەفریقیا یان لە ئەندەلوس دژ بە مەسیحیەكان بجەنگێ ئەوانیش ئەندەلوسیان هەڵبژارد و ئەویش پەسەندی كرد" باشە یەكێ لە هەرزەكاری و تازە لاویدا وابێت ئەبێ كاتێ خۆی بێتە دەسەڵات چۆن بێت
تەنانەت لە كۆتاییەكانی ژیانی و ئەو كاتی نەخۆش بووە تەواوی شیوخ و كاربەدەستانی كۆكردۆتەوە و فەرمانی پێكردون كە شورا بكەنە ئەوەڵی كاریان.هەروەها ابن خلدون لە كتێبەكەی "تاریخ ابن خلدون 6/ ص149" دەڵێ:"خۆی و باوكی بە ڕاستگۆیی و شوراكردن بە كەسانی دەوروبەریان توانیان موەحدین بگەیەننە پلەیەكی بەرز"
لە كتیبی "دولە الاسلام فی الاندلس (4/ 236) دەڵێ:"لەپاش ئەوەی وەسیەتی كرد خەلیفە بۆ ئامادەبوان هەندێ لە شێخەكان/ بەتایبەتی هەردوو شێخی دیار كە هەمیشە پرسی پێدەكردن، ئەوانیش شیخ ابا زكریا و محمد عبدالواحد بون كە دووان بون لەوانەی هەمیشە ڕایانی وەردەگرت لە كاتی شوراكردندا"
داوێنپیسی و بەجوان نیشاندانی دەست بازی و مێبازی
دوو كەسایەتی ڕۆڵی ئەكتەری دیاریان هەیە و كاریگەری جددیان هەیە ئەویش لیلی علوی بەدەوری راقصە و محمد منیر بە دەوری گۆرانی بێژ. بەدرێژایی فیلمەكە ڕۆڵیان حەنانی و ڕەواندنەوەی خەم و خەفەتی خەڵكیە و خۆشیدانە پێیان.
لەدیمەنێكی دیكەدا كاتێ ئیبن ڕوشد دێتە سەردانی خەلیفە (11:07) كاتێ باسی كوڕەكانی دەكات ناصر و عبدالله دەڵێ چەندم لە عبدالله داوە لەسەر كارەكانی كەچی خەریكی رەقصە
ابن روشدیش ئەڵێ:" جوانە! راقصە
بەراستی ئەمە جگە لە شكاندنی ئەو كەسە لەهەموو كتیبەكانی ابن روشددا هەیە پیشەی راقصەی بەرز نرخاندبێ تاوەكو تۆ بیكەیتە كاڵای باڵای نوسینەكەت و بیكەیتە قسەی حیوارەكانی دوو كەسی گەورەی ئەو سەردەمە كە لە كاتی یاری شەترەنجدا ئەیكەن ئەو كەسەی تەنها دووجار قەلەمی گرتووە بەدەستیەوە لە وەفاتی باوكیا و لەكاتی ژنهێناندا ئەبێ ئەمە قسەی بێت؟ دەگەڕێینەوە بۆ كتێبە مێژوییەكان كە لەبارەی گەورەیی ئەم زانایەوە خراوەتە ڕوو:
لە كتێبی "الصلە لإبن الابار" (2/74) دەڵێ:"زانست و خۆشویستنی هەر لە منداڵیەوە تا گەورە بونی هەبوو بەجۆرێك رۆژێكی بێ خوێندنەوە نەبردۆتە سەر جگە لە شەوی مردنی باوكی یان لەدایكبونی مناڵەكانی".
شەهامەتی و بەرزی ئەم پیاوە ابن روشد لە وتارەكانیدا هەمیشە بەشێوازێكی جوامێرانە دەیوت:"گوێ بگرە براكەم، ئەویش هەمیشە گوێگر بوو بۆ وتەكانی و قسەكانی كاریگەریان هەبوو لەسەری"
بەپێچەوانەی فیلمەكەوە بە دەنگێكی سوعبەتی و قەشمەریانەوە كە ئەڵێ:"یاأخی"
ئایا ئیبن روشد لایەنی دڵداری و زینای لا ئاسایی بووە؟
لەمێژووی جەزائیر "تاریخ الجزائیر فی القدیم والحدیپ" (2/337):مبارك بن محمد المیلی الجزائری، دەڵێ:"گومان دەبەم باشترین سەردەم كە شەریعە و فەلسەفە بەشێوەیەكی جوان یەكیان گرتبێ سەردەمی دەوڵەتی "مۆمنین"ە كە ابن روشد گەورە فەیلەسوفی ئیسلامی ولەهەمان كاتیشدا پارێزگارێكی شەریعەی ئیسلامی بوو ئەمەشی لە كتێبەكەی "بدایە المجتهد" دیارە "
كەچی دەبینین شەریعەت و دیانەت لای مامۆستا ئیبن شاهین تەنها بریتیە لە نەوتنی شایەتومان وە ئەگەر نا عارەق خواردن و سەرجێی حەرام و گۆرانی پر رەقص هەموی رێگەپێدراوە و بگرە ئازادی و كەیف سازیشە.
كچەكەی ابن روشد
ماچكردنی كچەكەی ئیبن ڕوشد و خۆ ڕوتكردنەوەی و دەزبازی لەگەڵ كردنی لەلایەن كوڕی خەلیفەوە بە بەرچاوی دایك و باوكیەوە جگە لە كاری سیناریست و دەرهێنەر خۆیان و پەرەدان بۆ كۆكردنەوەی چەند بینەرێك لە خۆیان هیچ ئەساسێكی نیە ئەسڵەن لەهەموو مێژودا نەهاتووە ئیبن ڕوشد كچی هەبوبێت ئەی ئەم هەموو ڕۆڵە بێ شەرمی و ئازادیە روتیە چیە دراوە پێی؟!
ژنەكەی ئیبن ڕوشد
قوتابیە فەرەنسیەكەی كاتێ ماڵی ئیبن ڕوشد بەجێ دێڵێت باوەش دەكات بە ژنەكەی ئیبن روشددا و ئەویش بە كورەكەم ناوی دەبات و دوایش باوەش دەكات بە كچەكەی و ماچی دەكات و ئەویش بەبراكەم ناوی دەبات!!
بەچی ئەیكەی بە كوڕی و بەچ جۆرێك دەیكەی بە برای؟ ئایا ژن و كچی قازی قوزات ئاوا بونە بەراستی ئیبن شاهین مامۆستای تێكدانی بەرهەم و درامای مێژوییە.
سەرچاوەكان
.................
1. المسلمون فی اڵاندلس
2.برنامج رد الشرف 6 حلقە
3. فیلمی "المصیر"
4. ئەو سەرچاوانەی لەناو بابەتەكاندا ئاماژەم پێداون