ڕاستكردنەوەی هەڵەكانی فیلمی "پەیام"
دەرهێنەر: مصطفی العقاد "سوری-ئەمریكی"
ئەم فیلمە بە دوو زمان بەرهەمهێنراوە، بە زمانی عەرەبی (عبدالله غیث: حمزە بن عبدالمطلب، حمدی غیث: ابو سوفیان، منی واصف: هندی ژنی ئەبوسوفیان، احمد مرعی: زیدی كوڕی حارثە، علی كوڕی احمد سالم: بیلال، محمود سعید: خالید،...)
بەزمانی ئینگلیزی (انتونی كوین: حمزە، ایرین باباس: هند، مایكل انسارا: ابوسوفیان، جونی سیكا: بیلال، مایكل فورست: خالید، دیمیان توماس: زید، ...).
سەرەتا پێویستە هەركەسێ كە فیلمی دینی یان مێژویی بەرهەم بێنێت سەرچاوەی هەبێت و راوێژكاری بێت بەلام دەبینین سەرچاوەی سەرەكی و راوێژكاری ئاینی بریتیە لە شێخ "عبدالله العلایلی"ه، كه چەندین نوسراوی هەیە لەبارەی غەدیرەوە و لەوانە لە رادیۆی لوبنانی ئەو كات وتی: عیدی غەدیر یەكێكە لە بنەڕەتیەكان و ئەوەی ئینكاری بونی بكات ئینكاری ئیسلامی كردووە".
لە دیمەنی (45:08)حمزە له پێش هیجرەتی حەبەشە موسڵمان بووە، ئەڵێ پێغەمبەر فەرمویەتی بچن بۆ حەبەشە، واتە بەپێی ئەمە لە ساڵی 3ك حەمزە موسڵمان بووە.
لە "سیرە الحلبیە= انسان العیون فی السیرە امین والمأمون"(3/521) دەڵێ:"لەساڵی پێنجەمی پێغەمبەرایەتیدا یەكەم گەشت كرا بۆ حەبەشە پاش ئەوەی سمیە دایكی عەماری كوری یاسر شەهید بوو، كە بە یەكەم شەهید دائەنرێ لە ئیسلامدا، وە لەساڵی شەشەمی پێغەمبەرایەتیدا حەمزە موسڵمان بوو، وە پاشانیش عومەر، وە دەڵێن حەمزە موسڵمان بووە لە ساڵی پێنجەمدا پێش موسڵمانبونی عومەر بە سێ رۆژ".
هەروەها لە كتێبی "صحیح الاثر وجمیل العبر من سیرە خیر البشر (صلی الله علیه وسلم)"(ص130):"پاش ئەوەی موهاجران چووە حەبەشە، حەمزە كوری عبدالمگلب و عومەری كوری خگاب موسڵمان بوون، ئیتر موسڵمانان موسڵمانێتی خۆیانیان نەدەشاردەوە، بەجۆرێك لەبەردەمی مسجد الحرامدا بانگیان دەدا
هەروەها لە كتێبی "مختصر سیرە الرسول صلی الله علیه وسلم لمحمد بن عبدالوهاب" (ص93) دەڵێ:"لە ساڵی شەشەمی پێغەمبەرایەتیدا حەمزەی كوڕی عبدالمگلب و عومەر موسڵمان بون".
موسڵمانبونی حەمزە بەو جۆرەی هەیە لە فیلمەكەدا (38:56)هیچ ئەساسێكی نیە بەوەی موسڵمانەكان لەلای كەعبە وەستابن و لەلایەن قورەیشەوە لێیان بدرێ و پاشان حەمزە بێت و لە ابو جهل بدات و بڵێ من لەسەر دینی محمدم ئەمە لە هیچ كتیبێكی مێژویدا نەبووە و نەهاتووە، بەڵكو روداوی ئەمە بەم جۆرەیە لە مستدرك علی الصحیحین لحاكمدا (3/ 213) دەڵێ:"كاتێ موسڵمانەكان دەچونە صەفا بۆ عیبادەت ابوجهلیش رێی پێگرتن و حەمزە هاتە پێشەوە و لە ابو جهلیدا و وتی من لەسەر دینی محمدم".
ئەمەش تەنها بۆ رەزامەند نیشاندانی شیعە بووە وەك لەسەرەتاوە نیشان ئەدرێ كە ئەم فیلمە پاش پەسەندی لەلایەن هیئەتی ئەزهەر كە كەس نازانرێ كێیە چونكە سەرۆكی ئەزهەر لەگەڵ فیلمەكەدا نەبون، دواتریش مەجلیسی ئیسلامی شیعی لە لوبنان پەسەندیان كردووە
لە دیمەنی (1:54:06) گفتوگۆی نێوان حەمزە و عەماری كوڕی یاسر دوای جەنكی بەدر كە عەممار چەند دیلێكی گرتووە و حەمزە پێی دەڵێ پێغەمبەری خوا دەفەرمێ دیلەكان مەبەستنەوە! عەمماریش دەڵێ: ئەگەر ئەوان بونایە ئەیان كوشتین
حەمزەش دەڵێ: ئایا لەگەڵ بۆچونی پێغەمبەردا قسەیەكت هەیە
ئەمە لە هیچ كوێیەكی مێژودا نیە
بەڵكو قسە لەسەر دیلەكان و بەردانیان یان كوشتنیان لەنێوان "عومەر و ئەبوبەكر و پێغەمبەردا "بووە. ئەمەش لە "صحیح المسلم/ 3:1383 هاتوە.
بەڵام شیعەكان باوەریان بەوە نیە و وەكو لە تەفسیری "العیاشی"دا هاتووە لە (1/ 53) :"سەرسام نیم بەم فەرمودە مادەم تایبەتە بە ئەبوبەكرەوە، چونكە ئەو كاتێ لە پشت پێغەمبەرەوە نوێژی ئەكرد بتێك لەملیدا بوو لەكاتی سوجدەدا سەری بۆ ئەو دائەنەواند"
لە دیمەنی (1:01:29)كاتی سەرەمەرگدا ابو گالب باسی تەوحید دەكات ئەوەیە ئەبو سوفیانیش دەڵێ بەس ئەو قسەی تاك خودایی نەكردایە ئیتر هەرچی دەیوت گرفت نەبوو، ئەوەیە ئیتر ماڵەكەی جێدێڵن.
ئەمەش تەنها بۆچونی شیعەكانە كە باس لە موسڵمانێتی تەواوەتی ئەم كەسە دەكەن. ئەمەش وەك عبد علی بن جمعە الحویزی لە تەفسیری "نور الپقلین"(7/ 142) ڕاستێتی موسڵمانبونی ئەو باس دەكەن.
رۆڵی هیندی كچی عوتبە لەسەرەتا تا كۆتایی فیلمەكە دژایەتی كردنە تەنانەت ئەو كاتەی كە پێغەمبەر دەفەرمێ هەر كەسێ بچێتە ماڵی ئەبو سوفیان لە ئەماندایە كەچی دوا بەدوای ئەوە مەشهەدی (ئەبو سوفیان و هیندە) كە هیند دەڵێ:"بینینی ئازارم دەدات" یان دەڵێ:"ئایا ئێمە لەسەر گومڕایی بوین؟!" واتە گومانی هەیە ! یان بەپێغەمبەر دەڵێ:"ئەوە لە كەعبە نزیك بۆوە"! ئەمەش تەنها لە سەرچاوە شیعەییەكاندا ئاماژەی پێدراوە و هەمیشە ئاوا باسی لێوە دەكەن كە خاتونێكی درۆزن و ناپاك و قسەلە ڕوو بووە، وە ئەگەر نا ئەم خاتونە بە خۆپارێزی لە حەرامەكان ناسرابوو، وەك لە (صحیح البخاری 2240) هاتووە لەبارەی بردنی پارەی مێردەكەیەوە ئەبو سوفیان پرسیار لە پێغەمبەر دەكات. كەچی كاكی دەرهێنەر سێ سەعات باسی دژایەتی ئەم بنەماڵە و خانەوادەكەیان دەكات و لە مەشهەدی كۆتایشدا بەم شێوازە پڕ تەمومژاویە باسی ئەم خانەوادەیە دەكات كەس نازانێ بونە موسڵمان یاخود نا، لە كاتێكدا هەموو سەرچاوەكان ئاماژەیان داوە بە موسڵمانبونی ئەم خاتونە لە فەتحی مەككەدا.
ئایا وەحشی كۆیلەی هیند بووە؟
لە دیمەنی (2:02:05) هیند بە وەحشی دەڵێ:"ئازادت دەكەم و هەموو گیانت دەكەمە حەریر لەبەرامبەر وەشاندنی ڕمێكی ئاوا"!
لە كاتێكدا وەحشی كۆیلەی "جبیر بن مگعم"بوو
ئەی ئایا هیند شتی وای بە وەحشی وتووە؟ نەخێر، بەڵكو جوبەیر وتویەتی كاتێ لە جەنگی بەدر حەمزە (گعمە كوری عدی) كوشت، جوبەیریش لەبەرامبەر ئەمەدا بە وەحشی وت ئەگەر بتوانی حەمزە بكوژی ئەوا ئازادت دەكەم. ئەمەش لە (صحیح البخاری 4072) باسی كراوە. بەڵام با بگەڕێینەوە بۆ سەرچاوەی شیعیەكان لە تەفسیری "مجمع البیان: الگبرسی-ج2/ ص338) هاتووە:"هیند داوای لە وەحشی كرد كە ئەگەر محمد یان عەلی یان حەمزەی توانی بكوژێ ئەوا چی و چی پێ دەبەخشێ، وەحشیش وتی: كوشتنی محمد لەتوانای مندا نیە، عەلیش لەسەیركردنی خۆم ئەپارێزم! بەڵام بۆ حەمزە هەوڵی خۆم ئەدەم، ئەوە بوو بەڕمەكەی پێكای و لەپاشان سنگی لەت كرد و جگەرەكەی بۆ هێنا" بەڵام هەرچی ئەو ریوایەتانەی لە سوننەدا هەن (چعیف)ن كە لەو بارەوە وتراون بەلام لەلای شیعەییەكان ئەو ڕیوایەتانە جێی بایەخن و گومان هەڵناگرن. ئەگەر بەپێی هەندێ لەو سەرچاوانەش بێت كە دەڵێن جوبەیر پێی وتووە و هیندیش زانیویەتی بەڵام لە هیچ سەرچاوەیەكدا باس لەوە نەكراوە كە بڵێت جگەری حەمزەم بۆ بێنە، بەلام لە سەرچاوە شیعەكاندا هاتووەلە تەفسیری مجمع البیان (ج2/338-339) دەڵێ جگەری حەمزەی بۆ هێنا و ئەویش خستیە دەمیەوە بەلام بۆی نەدەخورا!. جا شیعەكان دەڵێن پێغەمبەر كاتێ ئەمەی بیست فەرموی ئەگەر بیتوانیایە بیخوا ئەوە جەستەی بە ئاگری دۆزەخ نەئەسوتا. واتە كاتێ پێی نەخوراوە حیكمەتەكەی ئەوەیە ئەهلی دۆزەخە!
شیخ عپمان الخمیس لەبارەی كوشتنی حەمزە لەلایەن هیند و خواردنی جگەریەوە دەڵێ:"وەحشی لەلایەن هیندەوە نەنێردراوە، بەڵكو جبیر كوری مگعم ناردویەتی، وە ئەو سەرچاوەی لەو بارەیەوە وتویانە هیچیان راست نین، چونكە حەمزە لە بەدرا مگعم كوری عەدی كوشتبوو، وەحشیش كۆیلەی جبیر بوو، بۆیە جبیر بە وەحشی وت: تۆ حەمزە بكوژە ئازادیت" وە ئەو فەرمودەی لەو بارەوەیە بۆیە بە زەعیف دانراوە چونكە قەتعی تێدایە لە ڕاویەكاندا.
دیمەنی (29:10) ئەبوسوفیان لەگەڵ عەمماری كوڕی یاسر گفتوگۆ دەكات و دەڵێ ئێمە چۆن 300خواوەند بە خوایەك بگۆرینەوە كە تا ئێستا نەمان دیوە و بەڵام لە هەموو شوێنێكیش هەیە لە تائیف لە مەكە لە سەرمانگ.... ئەگەر وایە حاجیەكان بۆچی دێنە مەككە؟ كە خودا لە هەموو شوێنێك هەیە. بەڵام عەممار هیچ وەڵامێكی نیە بەڵام كاتێ دواتر دەڵێ:"خواوەندەكانی قورەیش پەرەستن و پازرگانیشە" عەممار دێتە جواب و دەڵێ:"خودا كاڵایەك نیە بكڕدرێ و بفرۆشرێ" ئایا كامە پرسیار و قسەی ئەبو سوفیان جێگای وەڵامدانەوە بوو؟
ئێمەی سوننە باوەرمان وایە: قودرەت و بینینی خودا بۆ هەموو شوینێكە و ئاگادارە بەڵام شیعە و نەسرانیەكان بۆچونیان وایە خودا لە هەموو شوێنێك هەیە بە زاتی و وجودی، ئەمەش بەتەواوی چەسپاوە لە عەقیدەیان كە خودا لە هەر شوێنێ بیری لێئەكەیتەوە هەیە!
لە (میزان الحكمە: محمدی الریشهری-ج3/ ص179) هاتووە:"ئیمامی عەلی فەرموی هەركامتان دەستی بەتاڵ بوو با دەست بۆ ئاسمان بەرز بكاتەوە و داوا لە خوا بكات، ئیب سبأ "یەهودیش وتی: ئەی ئەمیری باوەڕداران، ئایا خودا لە هەموو جێیەك نیە؟ ئەویش وتی: بەڵێ. ئیبن سبأ: كەواتە بۆچی دەست بۆ ئاسمان بەرز بكەینەوە؟ ئیمام عەلی: ئەم ئایەتەی خوێندەوە (وفی السماو رزقكم وما توعدون) داوای رزق ناكرێ ئیلا بەو جۆرە نەبێت".
لە سەحیحی موسلیمدا هاتووە(1227):"موعاویەی كوری حەكەمی سەلمی پرسیاری لە پێغەمبەر كرد و وتی: خودا لە كوێیە؟ ئەویش فەرموی: لە ئاسمانە"
كوشتنی ئەبو جەهل
بەپێی مەشهەدی فیلمەكە (1:52:41) ئەبو جەهل لەلایەن پیاوێكی بریندار كراو دەكوژرێ لە جەنگی بەدردا!
لە (صحیح المسلم: 4668) هاتووە:"ئەبو جەهل بە دوانەوە بەشمشێر لێیاندا، تاوەكو مرد، پاشان چون بۆ لای پێغەمبەر صلی الله علیه وسلم، هەواڵەكەیان پێدا، ئەویش وتی: كامتان كوشتان، هەریەكەش لەوان دەیوت: من بوم، پاشان پێغەمبەر فەرموی ئایا شمشێرەكەتان پاككردۆتەوە، وتیان: نەخێر، جا داوای كرد شمشێركانیان بێنن، پاش ئەوەی تەماشای شمشێرەكانیانی كرد، فەرموی: هەردوكتان كوشتوتانە"، بەڵام ئەمە لای شیعەكان مەوجودە وەكو لە شەرحی (نهج البلاغە- ابن ابی الحدید-ج255/ ص57) هاتووە كە ابو جهل لەلایەن كەسێكی بریندارەوە دەكوژرێ لەجەنگی بەدردا.
لە مەشهەدی (1:31:04) دەبینین بیلال بانگ دەدات و كاتی بانگیش نیە، كاتێ هاوەڵەكان دێن بۆ مزگەوت زەیدی كوری حاریسە ئەم ئایەتە دەخوێنێتەوە:" أُژِنَ لِڵّژِینَ یُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ڤُلِمُوا ۆإِنَّ الڵّهَ عَڵی نَصْڕهِمْ ڵقَدِیرٌ"، بەڵام ئایا بەو جۆرە بووە؟ لە تەفسیری قورتوبیدا (12/68) دەڵێ:"ئیبن العباس دەڵێ پێغەمبەر رۆژێكیان لەمەككە دەرچوو، ابوبەكریش فەرموی: چی وای لە پێغەمبەر كردووە پێتە دەرەوە؟ پێغەمبەریش ئەم ئایەتەی فەرموو، ابوبەكریش دەڵێ: زانیم مەبەستی لە شەڕە"
لەمەشهەدی (1:33:01) كاتێ حەمزە و یەكێكی دی دەیانەوێ شمشێرەكەیان تیژ بكەن بەڵام شمشێرەكەی عەلی كە دوو سەرە دەهێنرێتە پێشەوە و ئیتر حەمزەش ئەوەی ئەو پێش دەخات و ئەڵێ شمشێری عەلی یەكەم شمشێرە لە ئیسلامدا!
بەڵام لەڕاستیدا یەكەم شمشێر لەپێناوی ئیسلامدا شمشێری زوبێری كوڕی عەوامە، ئەمەش شتێكی دیار و بەرچاوە لە تەواوی سەرچاوە سوننیەكاندا. لە سنن الكبری للبیهقی (6/597):"پێغەمبەری خوا فەرموی ئەوەت بۆ چیە ئەی زوبێر؟ زوبێری وتی: بەكاری دێنم لەپێناوی دینەكەمدا، پێغەمبەریش فەرموی: ئەمە یەكەم شمشێرە لەپێناوی خوادا"
لە مەشهەدی (2:14:01) دوای تەواوی جەنگی ئوحود ئەبو سوفیان و خالید دێن و ئەبو سوفیان هاوار دەكات و دەڵێ:"شەرێك بەشەرێك، رۆژێك بە رۆژێك، كوژراوەكانمان لەبەرامبەر كوژراوەكانی ئێوەدایە!" زەیدی كوڕی حاریسەش دەڵێ:"بەڵام كوژراوەكانی ئێمە لەبەهەشتن و گوژراوەكانی ئێوەش لە جەهەننەمن"
بەڵام ئەمە وتەی ئیمامی عومەرە، كە هەمیشە بە حەماس بوو لە وەڵامدانەوەی نەیارانی ئیسلامدا.
لە كۆتایی ئەم باسەدا دەگەینە ئەو ئەنجامەی ئەم فیلمە لەگەڵ ئەوەی مەرجەعیەتێكی شیعی پشتیوانی كردووە، هەردوو كەسایەتی زەیدی كوڕی حاریسە و حەمزە و عەممار خراونەتە جێگای ئەبوبەكر و عومەر و بۆ ئەوەی ڕۆڵی ئەو كەسایەتیانە بەدەر نەخرێ وە ئەگەر نا نەدەكرا لە دیمەنێكیشدا بێت یان بە وتەیەكیش بێت باسی ئەبوبەكر یان عومەر یان عوسمان بكرایە، هەرەكو چۆن باسی عەلی و رۆڵی لە سیرەی پێغەمبەردا كرا بەبێ پیشاندانیشی.
سەرچاوەكان
1. فلم الرسالە
2. رد شرف 3 حلقە
3. من حلب الی هولیود
4. ئەو سەرچاوانەی ناومان بردون