دەستپێك..

لە ڕاستیدا  دامەزارندنی  باوەڕ(ئیمان)  خۆبەخشین و گەردنکەچییە (بە زانست و کردار) بە شریعەتی ئیسلام بەوەی کە پێت خۆشەو بەوەشی کە لات ناخۆشە، لە ڕازی بوون - نارازی بوون  لە توڕەی و ئارامگرتن، بە واتایی ئەوەی  نابێت هیچ شتێك پێش ووتەی خوای گەورەو پێغەمبەرەکەی (صلی اللە علیە وسلم) بخەیت، هەروەك  خوای موتەعال لە قورئاندا ئاماژەی پێداوە دەفەرموێت: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ﴿1﴾ الحجرات

ئه‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی باوه‌ڕتان ‌هێناوه‌ پێشی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا مه‌که‌ون (له‌ بڕیارو پێشنیاردا) له‌خوا بترسن و پارێزکار بن، چونکه‌ به‌ڕاستی خوا بیسه‌ره‌ (به‌ گوفتارتان) زانایه‌ (به‌ نیازو نهێنیه‌کانتان).

هەرچەندە مەبەستەکە دیارە ، بەڵام بۆ زیاتر روونکردنەوە، بە واتای ئەوەی ئەگەر فەرمانەکە  بەسەر  وەزیرو سەرۆك ووڵات و  خەڵکی داناو  ئازاد بەندەیشدا .. تاد.. دەچەسپێنرێت.

دان پێدانان بە دەسەڵات و هەیمەنەتی شەریعەت وحاکمیەتی خوای گەورە ورازی بوون پێی، کە قوبوڵت کرد  دەبێت بە کردارو گوفتار رازی بێت لەسەری و بێ هیچ مەرجێك و دوو دڵییەك، ئەمەش بنەمایەکی ئیمانیە بنەڕەتەکەی دەگرێتەوە بۆ وەحی،  خوای گەورە دەفەرموێت: فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّىَ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاَ يَجِدُواْ فِي أَنفُسِهِمْ حَرَجًا مِّمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسْلِيمًا ﴿65﴾ النساء

نه‌خێر، سوێند به‌ په‌روه‌ردگارت ئه‌وانه‌ ئیمان وباوه‌ڕیان دامه‌زراو نابێت هه‌تا له‌ هه‌موو کێشه‌یه‌کدا که‌ ڕوو ده‌دات له‌ نێوانیاندا تۆ نه‌که‌ین به‌ دادوه‌رو گوێڕایه‌ڵی تۆ نه‌که‌ن، دوای ئه‌وه‌ش نابێت له‌ دڵ و ده‌رونیاندا هیچ ناڕه‌زاییه‌ك دروست ببێت به‌رانبه‌ر ئه‌وه‌یت که‌ دادوه‌ریت له‌سه‌ر کردووه‌، وه‌ ده‌بێت به‌ ته‌واوی ته‌سلیم بن و ڕازی بن.

لەگەڵ روونی و ئاشکرایی ئەم شریعەتە و بیروباوەرەکەی و ئیجماع لەسەری، کەچی ڕەوتە عەلمانیەکان و بزوتنەوە رۆشنبیریەکان دەیانەوێت لەم  بیرو بۆچونە  کەچ بکەن و  سەروەری بگەڕینەوە بۆمرۆڤ، گوێنەدان بە سەروەری شریعەتی خوای گەورە حاکمیەتەکەی و  بە کردارو پراکتیزەکردن.. دەیانەوێت ئەم شەریعەتە لە ناو خودی  موسڵمانان بەخەنە دەنگدانەوە ئایا خوای باڵا  حوکوم بکات  یان مرۆڤەکان؟..!

  لەناو ئەم گروپ و رەوتانەدا دوو جۆرن:- جۆرێکیان رازین  بیخەنە دەنگدان،  کۆمەڵی دووەمیان  بەهیچ شێوەیەك رازی نین و دەیانەوێت دین بە ئارەزوو ویستی خۆیان پێناسەبکەن و  بیخەنە چوارچێوەی  دینێکی رەهبانی وەك ئاینی مەسیحی تەماشای دەکەن، لە هەموو جۆرە چالاکی سیاسی و هەیمەنەت و دەسەڵات دووری دەخەنەوە، ئەم جۆرە بیرو بۆچوونە لە دوای  داگیرکەری رۆژئاواو دەسەڵاتی دیکتاتۆریەکانیان لە ناو موسڵماناندا بڵاوبوویەوە لەسەر دەستی عەلمانیەت.


گومان لەوەدا نیە  کە دەسەڵاتە عەلمانیەکان بۆچوونیان وایە  بە گشتی کە حەڵاڵ و حەرام بۆچونی تاكی موسڵمانە، بەم هۆکارە دەڵێن: دەتوانرێت بخرێتە دەنگدانەوە، دووهەمیشیان ئەگەر گەل هەڵیبژرێت، هەر بەلایانەوە گرنگ نیە کە شریعەتی خوایە، بەڵکو پیانوایە سەروەری گەلەکەیە کە پێشێل ناکرێت..!

لێرەدا دەکەوینە جەنگێکی فیکری دەستەو ئێخە لەگەڵ موسڵمانانی تێنەگەیشت و لە ئیسلام و تەنانەت لەگەڵ هەندێك لە ئیسلامیەکان و دەنگیش بەسەر ئەو عەلماننیانەدا بەرز دەکەینەوە کە بەچکە موسڵمانان و مەفتون بونەتەوە بەم عەلمانیەتە کە بە نەخوازراوی هێناویانەتە ماڵی موسڵمانان..

کە دەڵێین سەروەری دەبێت ووشەی سەروەری بزانین لە کوێوە سەرچاوەی گرتوە لای منێکی موسڵمانی تێگەیشتوو لە حاکمیەتی خوای گەورەو لەگەڵ ئەوەی تێنەگەیشتەوە لە حاکمیەتی خوا موتەعال جیاوازی چیە؟.. هەرچەندە زۆرێك لە موسڵمانانی پابەندیش تا ڕادیەکی زۆر بێگان لەم  جۆرە بوارانە کە ڕۆحی ئیسلامەکەیە، کە یەکتاپەرستی لەسەر دامەزراوە، توحید شێخولئیسلام ئیبن و تەیمییە کردویەتی بە سێبەش :

یەکەم:  یەکتاپەرستی لە خوایەتی و هەموو جۆرە بەندایەتیەکانیی، هەر لە نوێژو زیکرو  حەجو رۆژ و تا خوێندی قورئان وسەربڕین وقوربانی.. هەموو ئەمانە  پاداشت و سزای لەسەر دیاری کراوە لە دونیاداو لە قیامەتیشدا، بۆنمونە ئەوی نوێژ نەکات لە یاسای ئیسلامدا سزادەدرێت، یان ئەوەی زەکات نەدات بە هەمانشێوە سزا دەدرێت لە دوونیادا، وەك ئەبوبکر خەلیفەی موسڵمانان- رەزای خوای لێبیت – کردی و  لە مێژوودا بە جەنگی هەڵگەڕاوەکان ناسراوە..وەهەروەها.. کەواتە ئەمە بۆیە سزای بۆدانراوە دەبێت سەروەری بپارێزرێت.

دووەم: یەکتاپەرستی لە  پەروەردگاریەتی خوای موتەعالدا، هیچ کەس ناتوانێت لابدات لەوەی  کە ئەم گەردوونە خوای گەورەو کارساز دروستی کردوە بونیادی ناوە بە جوانترین شێوە، ئەوەی هاوبەش بۆ خوای گەورە دابنێت لە ناو ئاینی ئیسلامدا سزا دەدرێت و هەروەك چۆن حەلاج سزدارا و پێی وابوو خوا  دەتوێتەوە لەگەڵ مرۆڤەکاندا، یاخود  هەندێك  لە سۆفی و شیعەکان پێیان وایە پیاوچاکان شتیان بەدەستە خوای گەورە داویەتە دەست ئەون  وەکیلن  بۆ خوا - کە پەنا دەگرم بە خوای موتەعال لەو جۆرە گوفتارە شیرکیانە- ، زۆرێکیش لەوان لەسەردەمی یوسف کوڕی تاشفین و ئەبو منصوری موحیدی سزاو حەدی لەسەر دانراوە، چونکە لەسەردەمی سەلەف موسڵمانان زۆر بەکەمی توشی ئەم جۆرە شیرکیاتانە دەبونەوە ، تا ئەوکاتەی تەرجومەی فەلسەفەی یۆنانی و بیروبۆچونەکانی مەجوسی هاتە ناو موسڵمانان لەسەردەمی دوای هارونەرەشید - ڕەحمەتی خوا لە هەموو ئەو  پیاو چاکانە بێت-، لەسەردەمی مەئمونەوە دەستی پێکرد، ئەمەش بەدرێژای مێژوو موسڵمانان باسیان لەم چەمکە هەڵانە کردوە بۆراستکردنەوەی تێگەیشتنەکان و پاراستنی شەریعەتی خوای گەورە، چونکە ئەگەر سەروەری توحیدو بیروباوەڕ نەبێت، ئەم ئیسلامە هیچ بەندایەتی و کارێکی تێدا دروست نیە، هەروەك چۆن کە مرۆڤێك موسڵمان دەبێت سەرەتا پێیناڵێیت نوێژ بکە یان رۆژ بگرە یان حەج بکە، بەڵکو دەڵێت:  شایەتومان بێنەوە بە توحید دێتە ناو ئیسلام، بەهیچ شێوەك لە ئیسلامدا دروست نیە نیو بەندایەتی بۆخوا دەبێت هەرچی کارە بۆ خوابێت، چونکە لە بەندە وەرناگیرێت ئەگەر هەمووی بەشی خوا نەبێت،کەواتە سەروەری ئەم چەمکەش هەر پارێزراو بووە بە درێژای مێژوو ئیسلامەکە موجەدید لە دوای موجەدید پاراستویەتی.

سێیەم: ناو سیفاتە پیرۆزەکانی خوای موتەعالە، دەبێت سەروەری ناو سیفەتەکانی خوا بپارێزرێت ئەگەر موسڵمان قەناعەت و بیرو بڕوای وایە خوا دەپرستێت و خوا هەیە!...
 
لەوانەیە هەندێك بە سەرسوڕمانەوە تەماشی ئەم پەرگرافەی من بکات کە نوسیومە، ئاخر ناشێت خوای گەورە سیفاتی حاکم بێت، بڵێن ئاسایە ئێمەش هاوکاری دەبین لەحاکمیەتدا، پەنا بە خوا خوای گەورە - خوا موتەعال هاوکاری ناوێت، یان لە خوای گەورە کەم بکەینەوە بڵێن ئەو نازانێت یاسا بۆ مرۆڤ دابنێت ئێمە خۆمان دایدەنێین، ئەمە کەی پاراستنی  سەروەری  سیفات و ناوە پیرۆزەکانی خوایە، پێویستە ئە سەروەریەش بپارێزرێت.

بەم سێ توحیدە حاکمیەتی خوای گەورە و شوێنکەوتنی پێغەمبەرەکەیمان(صلی اللە علیە وسلم) بۆ دەستەبەر دەبێت ..

هەرچەندە ئەم پۆلێنکردنە "ئیبن تەیمییە" کردویەتی پێشتر زانیانی  بیروباوەڕ نەیانکردوە  هەمووی هەر بە توحیدی خوای ناسراوبووە، بەڵام شێخولئیسلام بۆ  زوو تێگەیشتن و ئاسانکاری بۆ کۆمەڵە سەرلێشیواوەکان  ئاسانی کردوە.
لێرەدا دەبێت بزانین سەروەری شەریعەتی خوای گەورە چیە؟ کاری ئێمە بۆ سەروەریە؟ ئەم وشەیە لەناو خەڵکدا دووبارە دەبێتەوە خۆشیان تاڕادیەك نازانن چی لە پشتیەوەیە بۆچی بەکاری دێنەوە؟
 من دەمەوێت لەم باسەدا ئەوە شی بکەمەوە  کە سەروەری واتای چیە لە ئیسلامدا و لە یاسای عەلمانی و رۆژئاو ابەگشتی چۆن  باسی لێوەکراوە.

تێگەیشتن لە چەمکی  سەروەری(سیادەت):

 سەروەری-  یان - ووشەی (سیادەت) لە زمانی عەرەبیدا لە رووی زمانەوانی و زاراوەوە لە سەیدوە (السید) وەرگیراوە. واتا- خاوەنداریەتی بەندە، کە خاوەنی دەسەڵاتی ڕەهایەو بڕیار لای خۆیەتی، لە زمانی کوردیدا زیاتر لە سەروەر و  یاخود سالاری  یان سەرداریەوە کە خاوەندارە داتاشراوە، من پێم وابێت سالاری شیاوترە تا سەروەری ، بەهەر حاڵ  ئەوەندە گەورە نیە لە رووی زمانەوانیەوە بەلامەوە، بەڵام گرنگە لە خودی چەمکەکە تێبگەین، ئەم ووشیە دەگرێتەوە بۆ هەر سێ دەسەڵاتەکە کە ئەو سێ دەسەڵاتە دەبێت سەروەر بێت لە ناو حکومەت و دەوڵاتاندا، لەوانە دەسەڵاتی یاسا دانان (التشریعة)و دەسەڵاتی دادوەری(القاضیة) ودەسەڵاتی  جێبەجێ کردن(التنفیذیة)، سەرەتایی ئەم بیرۆکەیە لە  ڕۆژیاوا لە قوتابخانەی یاسایی فەرنسیەوە سەرچاوەی گرتوە لەسەر بنەمای  گرێبەندی کۆمەڵایەتی  لە دیدی  "ژان ژاك رۆسۆ"، سەروەری و (سیادەت) لای ڕۆسۆ واتای هێمایە بۆ ئیدارەی گشتی کە بەهێز ترین  دەسەڵاتە  هیچ کەس لەم دەسەڵاتە بەرز تر نییەو هێزو هەیمەنەتی خۆی بەسەر هەموواندا دەسپەپێنێت.





"سەروەری گەل" لە فیکری  سیاسی هاوچەرخدا بەواتای  یاسای سیستەمی دیموکراتی دێت، ئەمە مۆدیلە لە  ڕووی  زاراویەکەیەوە یاسای ئەقڵانیە کە ناسراوە بە (پاساودانانی یاسا) بۆ بەدەست هێنانی دەسەڵاتی گەلە بە گشتی، واتا  دەسەڵات ئەداتە گەڵ بۆ یاسادانان (لە ڕێگای کۆمەڵێك نوخبەوە)، واتا هیچ یاسایەك دەرناچێت مەگەر گەلەکە  ڕەزامەند نەبێت لەسەری، ئەمەش واتای ئەوەیە کە لەگەلەوە دەرچو دەبێت  سەروەری بپارێزرێت و هەموو لەبەردەمیدا ملکەچ بین، چونکە دەسەڵات و بەدەست هێنانی یاسا بە ڕەهایی لای گەلە.

ئیتر گەل  حەڵاڵ حەرام دەکات و حەرامیش حەڵاڵ دەکات، دەبێت هەموو ڕازی بین و سەروەریەکەی بپارێزین، نابێت هیچ کەس لێدەربچێت لەم سەروەری و سالاریە، بەمەش گەل خاوەنی دەسەڵاتی یاسادانانە خۆی حاکمیەت دەبات بەرێوە خاوەنی سەروەری رەهایە، وێڕای ئەوەی کە گەل خۆی خاوەنی دەسەڵات نیە!، بەڵام وا نیشانداراوە کە گەل بۆ خۆی خاوەنی دەسەڵاتەوە خەڵك  خۆی بڕیاری ڕەها ئەدات بۆ  یاسا و ئەوەی کە حەزی پێدەکات، ئیسلام کە  ئاینی پەروەردەگارە  لەناو ئەم سیستەمەدا هیچ ئەرزشی نیە.

لێرەوە بۆمان ڕوون دەبێتەوە سەروەری گەل  هەموو بەربەست و سنورەکانی شکاندوە و لە ڕێگای هەڵبژاردنەوە خاوەنی دەسەڵات و سەروەری ڕەهایە و یاسا بە تەواوەتی بە دەست خۆیەتی، ئەمەش لە ناخ و جەوهەردا لە دیدو تێڕوانیندا سەرچاوەکەی "فەلسەفەی دیموکراتیە"،  ئیتر ئەوەی کە خاوەنی ئەم بیرو  فەلەسەفەیەیە بە تەواوەتی  یاساو  حاکمیەتی خوای گەورە  پەرواێز دەخات ، یان  بەهیچ شێوەیەك  ناهێڵێت  لە سیستەمەکەشدا هەبێت.

خەڵێك وا پەی دەبەن  کە ناو  هیچ کێشە نیە بەکاربێتەوە لە رووی حوکوم کردنەوە.. بەتایبەت هەندێك لە ئیسلامیەکان.. ئەم زاراوانە بەکاردێنەوە بەئارەزوی خۆیان  ئەو هەستەیان نیە کە لەڕاستیدا جەنگی ئەمڕۆ جەنگی زاراویە، هەر زاراویەك پێناسەو مەدلولی خۆی هەیە و لە دوونیای ئەمڕۆ لە رووی فیکرو فەلسەفەی یاساوە  بە مەحکەمترین شێوە  بۆ  بەربەستی ئاینی ئیسلام درێژراوە،(سەروەی گەل)- هیچ کات  ناگونجێت بە سەروەی گەلی ئیسلام  پێوەری بکەین  بڵێن:  ئاسایە لە ناو ئیسلامیشدا هەمان بۆچون هەیە کە گەل سەروەربێت، ئەم  ووشەیە ڕاستە وەك بەکارهێنانەی ووشە سازی بوونی هەیە، بەڵام لە پێناسەدا  ئاسمان و رێسمان جیاوازی نێوانی هەردوکیانە  کە ئیسلام و دیموکراتیە دوو سیستەمی جیاوازن، لە ڕووی رێکخستن و  مامەڵە کردنی یاسای لە  لە گەڵ دیموکراسیدا دەسەڵاتی گەل هیچ ئەرزش بۆ خوا دانانێت، لە ئیسلامیشدا  نوقسانی باوەڕە.. تەوحید سەرچاوەی باوەڕە لێرەوە پێکدا کێشانەکە دەستپێدەکات، ئەگەر یەك هەڵە لە ناو  ئەم  بازنە گشتیەی توحیدی ئیسلامیدا هەبێت، ئەگەر زەڕەیەك بێت و چەندە هەڵەکە بچوك بێت، لە ئیسلامدا هەموو دواکاریەکانی ئیسلام تێك ئەداتو لە بەندەکەی  وەرناگیرێت، وەك وایە کە شیر تێكلاوی خوێن بکرێت، یان هەر شتێکی تری تێكڵاو بێت ئەوە لە ئەسڵی خۆی دەردەچێت تام و بۆنی دەگۆرێت ئەگەر چی شلەمەنیش بێت.

د. عەبدولڕەزاق سنهوری، یەکێکە لە  گەورە پیاوانی یاسای عەرەب لە کتێبی (فقه الخلافة وتطورها.. لاپەڕە ٧٠).. دەڵێت: یاسای ئیسلامی  خۆی فەرز دەکات  بەسەر هەموو سەروەریەکانی تردا، چونکە  بەربەستی ناگیریت و هیچ کەس ناتوانیت بیوەستنێت لە مرۆڤدا، چونکە خوای گەورە ئەو یاسایەی  ناردوە   هەموو مرۆڤەکان پێویستیان پێیەتی، ووتەو فەرمودەی خوایە و بۆ پێغەمبەرێکی  معسوم نێراوە(صلی اللە علیە وسلم)، هەر دەبێت مرۆڤ دەستە نەخواریبێت.

لە ووڵاتی هۆڵنداو فەرنساو نەرویج هەرسێکیان سودیان لە یاسای  میراتی ئیسلام وەرگرتوە، یاسا ناسەکانیشیان  دەڵێن:   باشترین یاسایە  کە دانرابێت بۆ ناو خێزانەکان چونکە زۆر دەگمەنە خێزانێك لە خێزانێکی تر بچێ  بە هۆکاری پێکهاتەی خێزانەکان لە دوونیادا.

سەروەری شەریعەت و دەسەڵات لە بنەڕەتدا بۆ ئیسلامە:

سەرەتایەك و تێرامانیك لە قورئان لە مەڕ سەروەری شەریعەت..

وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَإِنَّ كَثِيراً مِنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ) (المائدة:49)
(کاتێ که‌ هه‌ندێك له‌ زاناکانی جوو، هاتن بۆلات تا داوه‌ریی بکه‌ی له‌ نێوانیاندا)، داوه‌ری بکه‌ به‌و به‌رنامه‌یه‌ی که‌ له‌ لایه‌ن خواوه‌ بۆت ڕه‌وانه‌ کراوه‌، شوێنی ئاره‌زواتی ئه‌وان مه‌که‌وه‌، وریایان به‌ نه‌وه‌کو ڕێت لێ هه‌ڵه‌ بکه‌ن له‌ هه‌ندێك له‌و ڕێنمونییانه‌ی که‌ خوا بۆی ناردووی (جا ئه‌گه‌ر ئه‌و جوله‌کانه‌ ڕازیی نه‌بوون و) پشتیان تێ هه‌ڵکرد، ئه‌وه‌ دیاره‌ خوا ده‌یه‌وێت گیرۆده‌ی سه‌رئه‌نجامی هه‌ندێك له‌ گوناهه‌کانی خۆیانیان بکات، بێگومان زۆربه‌ی خه‌ڵکی یاخیی و سه‌رکه‌ش و تاوانبارن.

ئەگەر تەماشای ئەم ئایەتە بکەین  و پێوەری بکەین  بۆ سەروەری شەریعەت دەبینین خوای گەورە دەفەرموێت (وَلا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ ) بە هیچ شێوەیەك دوای ئارەزوەکانی ئەوان مەکەوە، پاشان دەفەرموێت: (وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ ) ئاگاداربە  دەبێت بەو بارنامەیە کار بکرێت کە خوای گەورە ناردوێتی بە هیچ شێوەیەك لێی لانادرێت، ئەمە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە شریعەتو یاساکانی تر بێجگە لە ئیسلام  هیچ بایەخێکی نیە، بۆ سەروەری دەسەڵاتی ئیسلام لە ناو گەل و هۆزی موسڵماناندا، هەر بەرناکەیەکی تر جێگای بگرێتەوە بێ هیچ شکو گومانێك کوفرە.


ئەوەی کە پێچەوانەیە لە بنەڕەتی ئیسلامدا ئەوەیە  کە خەڵکی بە ئارەزوو وویستی خۆیان  شریعەت و داوا بکەن، پێویستە خەڵکی بزانێت شریعەت واتا یاسا..
 حاکمیەتی  شریعەت و رازای بوون پێی لە ئیسلامدا هیچ سازشێکی لەسەر ناکرێت کار بێکردنی واجبەو پێویستە لە رووی سروشت و مرۆیەوە دواکراوە، لەوە گەورەتر وەك خۆراک و خواردنەوە و هەوا وایە بۆ مرۆڤ، کە پێداویستی  ساتە وەختو رۆژانەیە.

لە ڕاستیدا  ئیسلام واتا پەیوەست بوون و پابەند بوون تەسلیم بوونە  بە هەموو ئەو هەواڵ و  فەرمانانەی کە خوای گەورە دایناوە، شکاندنی بڕیارەکان تاوانە سزای لەسەر وەردەگیرێت، بڕوا نەبوون پێ کوفرە لە چوارچێوەی ئیسلام پێدەچیتە دەروە، ئەگەر  بۆیاساو فەرمانی خوای گەورە مەرج دابنێرێت ئەمە لە پیوەست بوون تەسلیم بوون دەچێتە دەرەوەی فەرمانی خوای گەورە.

ئیمامی غەزالی- ڕەحمەتی خوای لێبێت-  لە  کتێبی موستصفادا دەفەرموێت: "بە دەست کەوتنی فەرمانداری و حاکمیەت نفوز-  بۆ هیچ کەس نیە  تەنها خوای  خاوەن دەسەڵات وبەدیهێنەرو  و فەرماندار نەبێت، خۆی خاوەنی موڵکی خۆیەتی دەتوانێت هەر ئەو دەسەڵاتی بە سەر موڵکی خۆیدا هەبێت، هیچ دەسەڵاتێك نیە  بێجگە دەسەڵاتی خۆی، پاشان پێغەمبەر (صلی اللە علیە وسلم) و سوڵتان و  باوك  دایك  و هاوسەرەکان هەمویان پێویستە گەردن کەچ بن بۆ فەرمانی خوای گەورە و فەرمانەکانی ئەو جێبەجێ بکەن".

لێرەدا جەنابی غەزالی باسی  پێویست و پێویست نەبوون و  حەڵاڵ وحەرام ناکات، بەڵکو بە راشکاوانە باسی نفوزی  خوای گەورە دەکات  ئەو ووشەیە بە  هەموو دەلکێنیت لە حاکمیەتدا واتا "نفوذ الحکم" لەگەڵ پیادەکردن (تطبیق) وە فەرمانبەرداری" تحکیم" دەکات لە شریعەتدا، ئەمەش لە لای هەموو زانایان و  کۆمەڵ و گورپەکانی ناو موسڵمانان و ئیسلام رای جیاوازی لەسەر نیە و هەموو کۆکن لەسەر حاکمیەتی خوای گەورە.

جەنابی ئیبن و تەییمیە – ڕەحەمەتی خوای لێبێت- لە فەتاوادا بەرگی ٣  لاپەڕە ٢٦٧ دەفەرموێت: " هەرکاتێك  مرۆڤ حەڵاڵی حەرام کرد، وە حەرامی حەڵاڵ کرد، یان شەریعەتی خوای گۆڕیەوە بە شەریعەتێکی دیکە، دەڵێت ئەوە کافرە مورتەدە واتا پشگەز بۆتەوە لە ئیسلام بە  کۆڕای زانیان، ئەمەش دەکەوێتە  ئەو  بوارەی کە حوکمی خوای گەورە  قوبوڵ ناکات  خوای گەورە  دەفەرموێت: ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون.. زۆریێکی  تر لەم دەقانە  شیخولئیسلام ئاماژەی بۆ کردوە.

هەموو زانیان کۆکن لەسەر ئەوەی  کە دەسەڵاتو فەرمانڕەوای  تەنها بۆ خوای گەورەیە ناگۆرێت ، هەموو پەرتوکەکانی ئەقیدە باسیان لە حاکمیەتی خوای گەورە کردوە لە ئیسلامدا، هیچ تەئویل و تەفسیرێك هەڵناگرێت..
بە نیسبەت شواروە کە مرۆڤەکان  توانی قسەیان هەی تێدا  لە  بیرو باوەڕە کۆنکرێتیەکاندا نایگرێتەوە، بەڵکو لەوەدایە کە  بۆ مرۆڤ بەجێهڵراوە بۆ بیرکردنەو  ڕاوێژ کردنی خۆیان.. ئەمەش ناوەرۆك و جەوهەری بەندایەتیە کە خوای گەورە ئاماژەی بۆ کردوە  لە قورئاندا: ( وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ )(الأحزاب: من الآية36 )
بۆ هیچ پیاوێکی ئیماندار یان ژنێکی ئیماندار، نیه‌ کاتێک که‌ خواو پێغه‌مبه‌ره‌که‌ی بڕیاری شتێک بده‌ن ئه‌وان سه‌رپشک بن (له‌ ئه‌نجامدانی ئه‌و کاره)، چونکه ئه‌‌وه‌ی سه‌رپێچی بکات له‌ فه‌رمانی خواو پێغه‌مبه‌ره‌که‌ی ئه‌وه‌ ئیتر به‌ ئاشکرا گومڕاو سه‌رلێشێواوه.