22/09/2013
•
نوسەر: bzavpress
•
ترس چی یه ؟
الحمد لله رب العالمين والصلات والسلام على رسوله الامين ,محمد صلى الله عليه وسلم , وعلى اله وصحبه ومن تبعهم باحسان الى يوم الدين . اما بعد :
خوينه رى به ڕيز :
به ڕاستى ترس له يه كيك له نه خؤشيه گه وره و گرانه كان ده ژميردرێت, وه هه وه ها سه به به بێكى سه ره كيه بۆ توشبوونى نه خۆشى به ده نى و نه فسى و رووحيى , وه ترس نه خؤشيه كى رووحيه خراپه له ئه سا سه وه به لام هۆكارى سه ره كيه بۆ نه خۆشى به ده نى و ده روونيش.
ترس به شێوه يه كى كشتى ده كريت به سێ به شه وه :
1_ ترسى ئاسايى يان ( موسته حه ب ) .
2_ ترسى كاردانه وه ى كارێك يان وه زعێك .
3_ ترسى نه خۆشى , كه نه خۆشيه .
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1_ترسى ئاسى: ئه وه يه كه خواى گه وره باسى كردوه له فه رموده يه كدا ده فه رموێت :{ انما ذلكم الشيطان يخوف اولياءه فلا تخافوهم و خافون ان كنتم مؤمينين }175 سورة ال عمران و واتا: ئه وه شه يتانه كه دۆسته كانى خۆى ئه ترسێنى ئێوه ش لێى مه ترسن ئه گه ر ئيمانتان هێناوه و ئيماندارن . و الله اعلم : له مه وا تيده كه يه ين كه ترس له خوا بون ئاسايى يه و به لكو واجبيشه , يان هه ندئ ترس له جۆره ئا سا ي يه .
2_ ترسى كاردانه وه ش به م جۆره يه كه باسى ده كه ين : ئه مه ش هؤكارێكه كه به هۆى كارێكى ترسناك رووبه روو بێته وه وه زعێك درووست بوبێت كه ترسى دروستكردبێت , به لام ده بێ به هۆى كاركردنه سه رى راسته و خۆو ناراسته و خۆش وه ئێش و ئازارى ده رده كه وێت له سه رى يان له و كا ته دا كه كاره كه رووده دات يان پاش ئه وه به ما وه يه كى كه م يان به ماوه يه كى زۆر پاش ئه وه ى كه كاره كه رووده دات, وه كه سيش نا بێت كه گا لته ى به وه بێت كه ترس درووست بێت له ئه نجامى كارێكى گالته و سوعبه ته وه , جونكه ترس كه درووست بو گاڵته و ڕاستى نازانێ و درووست ده بێ و ده بێ به و هۆيه ى كه توشى ئێش وئازار ببێت و له دڵدا ده مێنێته وه .
3_ ترسى نه خۆشى : ئه م جۆره ترسه ش به م شيوه يه ده ينا سين و باسى ده كه ين , كه له نه خۆ شيه ئه تك كه ره كانه يان ترسناكه كانه , ئه مه ش به به رده وام له گه ڵ ئه كه سه دا ده بێ و هۆكاريكى سه ره كيشه بؤ توشبونى نه خؤشى ئه ندامه كانى له ش و جه سته يى , وه كو شه كره و به رزبونه وه ى فشارى خوين و نه خۆشى دڵ و ته مه ڵى ڕيخۆڵه كان و هه زمكردن وه ليدانى دل زۆر بون .
وه هه روه ها كه ده بێته هۆى نه خۆشيه كانى ده روونى : له وا نه ش ,دله ڕاووكێ , دوو دڵى, هه ڵوه سه كردن و داخورپاندن ,كه سايه تى خۆى له ده ست دان , و بێ باوه ڕبوون به خۆو, وه س واس بون , يان ده ماركردن و توره بون .
نه خۆشيه ده روونيه كانيش : شه يتان يان جنۆكه ده ست ليێ وه شاندن ,خه يالبردنه وه و دا ڵغه ليدان , خه ونى ناخۆش بينين و يان مێرده زمه,و ماته مينى , ( الوهم ) وابزانێت كه شتێك واى لێها توه و له ڕاستيشدا وا نه بێ , نه زۆكى رووحى و هه وڵ نه دان بۆ گۆران .
وه ترسى نه خۆ شى ده كريت به بینج5 به شه وه:
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 _ به سه رهاتى له نا كاودا, يان نۆبه تى له ناكاو: ئه وشێوه و جۆرانه ى هه يه: له هۆشخۆجوون , له بيرجوونه وه ى بيره وه ريه كانى ,داجه ڵه كاندن و توڕه بون ,دابه زاندنى لێدانى دل ,ليدانى دل ئاسايى نابێت ,ته مه ڵى ده ماره كانى ئيسراحه ت وهێمن بونه وه ى ,ده مارى گردنى ته مه ڵ ده بئ , قورسى و گرانى له سه ر سنكى و هه ست به ته نگه نه فسى ,له رزانى له ش وه زعى ئه م نه خۆشه ش هه روه كو نه خۆشى فێ لێهاتن و په ركه م گردن ده بيت .
2_ ترسى نا وه كى وناخه وه وه كو ترس بوون له شتيكى ناديار و نه زانراو : ئه مه ش ئێش و ئازارى بزێوو هه ر كا ته ى شوێنێكى ده ئێشێت, له كاتێكدا كه ئه و ئێش و ئازاره له رووى زانست و بزيشكى يه وه هيج وجود و ئه سه ريكى نى يه , ئاره قكردن وتوشبونى ما ته مينى به بێ هۆ ,هه ستكردن به لاوازى له خۆوه , كه سا يه تى خۆ له ده ست دان , هه ستكردن به دۆڕاوى خۆيو وڕووخاندنى له نا خه وه به به رده وا مى دوو دڵى و ڕاڕا بوونى به رده وام ,بێ با وه ڕبوون به خۆش و به خه لكى و ده وروو به ره كه ى , ڕاڕا بوون له سه ر بڕيارى خۆى , وخه وبينينى نا خۆش و مێرده زمه توشبون ,وبێ تا قه تى و ووره ڕووخاندن له ناخى خۆيدا , ئاره زووي جنسىيشى كه م ده بيته وه .
3_ ترسى ڕووبه ڕووبونه وه و به ره نگا رى كردن له ما فى خۆ: ئه مه ش شێوازى زؤره, زياتر له وكاتانه دا ده ر ده كه ويت كه له وه زعێكى وادا كه موشكله يى به دوادا دێت و مه وقيفيكه كه موشكله ى به دواوه يه و يان له كا تيكد ا كه له يه ك حالى نه بوونه (سوء التفاهم ) , هۆش له خۆ نه بوون له كا تى ڕووبه ڕووبونه وه دا يان كه تيكڕژان و شه ره ده ست و شه ڕه چنگ بێ , هه ڵسو كه وتى توند وو تيژى له گه ڵ كه سوكارى خۆيدا وئه وكه سانه ى كه له خۆيى بچوكترن و له به ر ئه وه ى كه نه وه كوو تيكه لى بكات له گه ل خه لكدا نه كه وێته ناو خه لكه وه ئه و ڕه قي و توند وتيژيى يه ى كه هه يه تى ته نها له به ر ئه وه ى كه بيروو هؤشێكى ترسنۆكى پووچ له دل و ده روونيدا په يدا بوه و هه يه بۆ يه ئه وه نده توندوو تيژه ڕه فتارى نا ئا سا يى ده بێت و ده يكات .
وه ده رباره ى ترسى هاوكات : يان ڕا بوردوو حازرو دا هاتوش به شێوه يه يه كه دێينه سه رى : ترى ڕابووردوو كه له كاره ساتێكى نا هه موار و خراپ و ترسناكدا توشى بووه , ترسێك له دليدا درووست و ماوه ته وه بووه به گرێيه كى ده روونى و ئه و گريێ يه بووه به به ڵاو موسيبه تى ڕابوردووى و ڕاڕايى حازروو هاوكات و فه شه لبون و سه رنه كه وتنى داها تويش { ولا حول ولا قوة الا بالله } .
وه ده رباره ى ترسى هاوكات وحازر ئه و مرۆفه ڕووخاوێكى لاوازى بێ ده سته لات ده بێ كه له جه ند شتێكى وا ده ترسێ كه مناليش ليێي ناترسێ , وه كو ترس له وه ى كه به ته نها له شو ێنێك دابێت يان به ته نها بێت يان به شه و ده ر بجێت يان ترس له شوێنه گشتى يه كان يان به هانا جونى خه لكێكى که کهوتووه ته ناو مه تر سى يه كه وه يان نان خواردن له كه ل كه سێكدا يان ........ به كو رتى و كوردى له هه مووشتيك ده ترسيت .
وه ده رباره ى ترسى دا ها توش : وه كو ئه وه ى كه پا شه ڕۆژ پيرده بم و كێ مه سره فم بكات يان چى ئيشێك بكه م بۆ پا شه ڕۆژ وكێ خه مم ئه خوات نه خۆش ده كه وم په كم ده كه ويت له و جۆره برسيارانه ته نانه ت بير له وه ش ده كا ته وه كه ئه گه ر مرد كێ بمنا ته جاڵ و دامبۆ شێت تا واشى لێد ێت كه توشى وه هم و بێ ئومێديى يه ك ده بێت كه پاشه ڕۆژى خۆى به ته واوه تى ڕه ش ده بينێ .
جا ترس له كاتى له ش سا غيدا ئهوه يه كه زۆرترين كاته كانى له لاى دوكتۆرو خه سته خا نه ده باته سه ر , به باشترين جۆرى ئاگا له خۆبون و بايه خ پيد ان به خؤى ته نها بۆ ئه وه ى كه دلنيا بێت له ته ندروستى خۆى ,تا واى لێدێت كه ئه گه ر ببيستێت كه فلان كه س نه خۆشه به فلان نه خۆشى , ئه م له جێى خۆيه وه هۆلى لێد يت نه كا ئه ميش هه مان نه خۆشى هه بێت كه سى واش هه يه له وا نه يه يه كه سه رى ته له فۆن بؤ دكتۆر و خه سته خانه و سه يا ره ى اسعاف هه مو دنيا له خؤى تێد ده گه يه نێ .
ئنجا تر سى مردنيش : به جۆرێكه لاى كه ته نها بير له مردنى خۆى ده كا ته وه وا ئه زا نێت كه خوا ئينسان و ژيانى ته نها بۆ مردن درووستكردوه مه به ست له وه ني يه كه له كه مى كاروكرده وه ى جاكه زۆرى خراپه كانى بيت , كه ئه مه ده بێ هه موو كه سيك له وه بترسێت وه ك ئيماندارێك, به ڵكو ئه مه ى باسى ده كه ين وه ك نه خۆشيه كه باسى ده كه ين و ته نها بوه به ماخۆلانى و نه خۆشى نه فسى و ده روو نى .
وه به ڕاستى هه ق وا يه كه ئينسان بترسيت له وه ى كه له كه مى كرده وه چاكه كا نى وڕاست و ره وانى بيرو با وه ره كه ى و دينه كه ى ئه وخوايه ى كه دروستى كردوه و ده بێ ببه رستريت ترس له سزاو دۆزه خه كه ى كه بۆ بێبا وه ڕا نه به ته ما حى به هه شته پان و به رينه كه ى كه بؤ ئيمانداران و جاكه كه ران دانراوه و ئا ما ده كراوه .
جا به و كه سا نه ش ده ڵێين كه خواى گه وره به ڕه حم و به به زه ى يه ساحێب فه زڵ و به خشنده يه ,و لێبورده يه بؤ هه مو كه سيك كه خۆى ره حم به خۆيو خه لكيش بكات , ئه گه ر كه سێكيش كاروكرده وه كانى چاك بێت و ئيمانداربيت , به دلنه وا يى يه وه كه ئه و مردنه ى كه لێي ده ترسن خۆشترين كا تى ده بێ له ژيا نيدا هه روه كو پيغه مبه ر صلى الله عليه وسلم ده فه رموێت : { مامن احد يدخل الجنة , يحب ان يرجع الى الدنيا , وان له ما على الآرض من شئ , غير الشهيد , فانه يتمنى ان أن يرجع فيقتل عشر مرات , لما يرى من الكرامة } رواه البخاري و مسلم. واتا : هيج كه سیك كه چوه به هه شته وه حه زناكات بگه ڕێته وه بۆ دنيا هه رچى له دنياشدا هه يه مو لكى ئه و بێت ته نها شه هيد نه بێ حه زده كات ده جار بكه ڕێته وه بۆ سه ر دنياو شه هيد بكرێته وه له بێناو خوادا.
پاشان باسى ترس دهكهين له روانگهى قوران سوننهتهوه :
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
الحمدو لله وكفى والصلات والسلام على رسوله الصطفى محمد صلى الله عليه وسلم , وعلى اله وصحبه ومن تبعهم باحسان الى يوم الدين . وبعد : يقول الله تعالى: { انما ذلكم الشيطان يوخوف اولياءه فلا تخافوهم وخافون ان كنتم مؤمينين } يان كه ده فه رموێت : { فلا تخشوا الناس و اخشون } فضيل كور عياض ووتويه تى : ههركه س كه له خوابترسێت كه س نى يه زهرهرى پيێگهيهنێت, وهئهوه شى له غهيرى خوا ترسا كهس نى يه سوودى پێ بگه يه نيت: ئهودوو ئا يهتهى پێشووى خوێندهوه .
جا بۆيه ئهم باسهم ههلبژارد , جونكه لهم ڕۆژانهدا كه تێيدادهژين بهڕاستى خهلكى لهغهفڵهتى نهزانيندا دهتلێنهوه و تاوانكردن بهلايانهوه زۆر شتێكى ئاساى يه بهلكو له وهش دهرچوهو گهيشتۆته ئهوپهڕى بێ ئهدهبى يه بهرامبهر بهخوا كه بهئاشكرا دژايهتى خوا دهكهن ئيمانداران دهكوژن و دهيان گرن و نهفيان دهكهن و دينى خوايان گۆڕيوه خستويانهته پشتى خۆيانه وه ياساو دينى تازهيان نوسيوهتهوه بهدهستى كه سانێك كه باواڕيان بهخوا ههرنى يه بهناوهى ياساى ديموكراتى و سؤسياليستى شيوعى يهت كۆمهنيست و ههزارو يهك ناو كه خواداى نهگردوه و پێشى ڕازى نى يه , وه هۆى كردنى تاوانيش ته نها ى ئهوهيه كه ترسى خوا له دلدا نهماوه له بيركردنى خواو ڕۆژى دوايى و ئاگرو سزاكانى و بهههشت و نيعمهتهكانى .
جا ترس بههێزترين و پتهوترين بهربهسته له ڕێگاى تاوانكردندا, ته نها ترسه كه ئينسانى موسڵمان و ئيماندار وا لێده كات كه عيبادهت و خێرو چاكه بكات و له تاوان و گوناهه دوور بكه وێته وه , وداوامان له خواى گه وره ئهوهيه كهترسى خۆى له دلماندا زيادبكات و ئهگهر تاوان و گونا ههشمان ههيه كهمو زۆرلێمان خۆشبێت وليمان ببورێت ,لهكارى خراپه و تاوان دوورمان بخاتهوه ,ان شاء الله.
وه ههر له بهرئهوهش خهلكى ههرچهنێ ئيمان له دليدا زياد بێت به پێى ئهوه ترسى خوا له دليدا زياد دهكات , ترسى شت و خه لكى له دلدا نامێنێت , بۆيه زانايان له ههمو كهسێك له خواترسترن , وهكو خواى گهوره فهرمويهتى :{ انما يخشى الله من عيباده العلماء } . وه (خشية) بهرزترين پلهى ترسه , ترس تاڕادهيهك موسلمان و ئيماندار به شێوهيهكى گشتى دهگرێتهوه بهڵام (خشية ) بهپێى عيلم وزانياريه , تايبهته به زانايانهوه .
وه كو پێغهمبهريش صلى الله عليه وسلم دهفهرموێت :{اني لآ علمكم بالله اشدكم له خشية } واتا: من زاناترين كه ستانم به خوا زياترين ترسم ههيه له خوا لهههموتان زياتر ليى دهترسم .
وقال: { لو تعلمون ما اعلم لضحكتم قليلا و لبكيتم كثيرا ولما تلذذتم بالنساء على الفرش ولخرجتم الى الصعدات تجأرون الى الله } واتا: ئهگهر ئهوهتان بزانيايه كهمن ئهيزانم , كهم پێ ئهكهنيتن و زۆر دهگريان , وهلهزهتان له ئافرهت نهدهبينى لهسهر جێگا, دهردهچون بۆ بهرزيهكان پهناتان بۆ خوا دهبرد له ترسا .
ئيمام احمد ئهلێ: ئهمه بهلگهيه بۆ ئهوهى كه ههرچهنده شارهزابێت له خوا و دينى خوا ئهوهنده له خوا دهترسێت.
واتا به پێى ترس بون له خوا پابهند دهبێ بهدينى خواوه و خۆت له سنورهكانى خوا دهپارێزيت .
وه ترسيش ئهوهيه كه ههلچون و داجونى دڵه ههمو غهمێكه كه له توندو تيژى وسزاو ئازارى زۆر و كار كردنهسهر لهش به ههرهۆيهكهوهبێت له كاتى حازر يان داهاتودا .
وه ترسى شهرعيش ئهوهيه كه هۆڵوو ههم و غهمى دڵ له ڕۆژى دواى و سزاو ئێش و ئازارى نهبڕاوه له دۆزهخدا, ههروها تهماحكردن به بهههشتيش له ونيعمهت و خۆشى و دلنهوايى يهى كه تێيدائاماده كراوه بۆ ئيمانداران و پياوچاكان ,ئهمهش لهم شێوازهدا بهترس دهژمێردرێت چونكه ههوڵ و ههم و غهمى ئهوى دهبێ نهك پێینهگات و لهدهستى دهربچێت و دهستى نه كه ويت .
جا ههرچى ترسێك ههيهو ههرجۆرێك بێت و ههرچهندێك بێت ئينسان لێى ڕادهكات , ته نها ترسى خوانه بێت ئينسان بۆلاى خوا ڕادهكهيت و ڕووله خوادهكهيت . وهكو خوا دهفهرموێت : {ففروا الى الله انى لكم منه نذير مبين } .
سولهيمانى الدارانى ووتو يه تى: هه ر دڵيك ترسى خواى تيا نه بێ ئه و دڵه وێرانه .
ابراهيمى كورى سفيان ئه لێ: هه ر دڵيك ترسى تيا جێگيربێت ئه و ترسه شوێنى گوناح و تاوان ده سووتێنێ و هه واو ئاره زووى ناهێلێت و دنياى تێدا ده رده كات .
ذو النون ووتويه تى : خه لكى تاترسى خوايان هه بيت له سه ر ڕێگان,كاتێكيش كه ترسى خوايان بوو رێگاى ڕاستيان وونكرد و وێڵده بن .
ابو حفص ئه لئ: ترس قه مجى خوايه وێڵ و ده رچوه كان له ڕێى خوا له ده رگاى خوا ده رده كات .
وه ترسى باش و ستايشكراو ئه وه يه كه نيوان خاوه نه كه ى و گوناح و تاوانداده بڕێت و له گوناح و تاوان دوورى ده خاته وه ,ئه كه ر ترسه كه به و شێوه يه بوو ئه وا له نائومێدى و بێ هيواى نه جاتى بوه .
ابن التيمية ووتويه تى: ترسى محمود, ستايشكراو ئه وه يه كه له حه رام وگوناح دوورت بخاته وه وئه و ترسه يش بۆ ئه وه يه كه بتخاته سه ر ڕێگاى ڕاستى خوا باشترين شتيشه بۆ [ ئيماندار , وه هه روه ها فه رزيشه له سه ر هه مو كه سێك .
وه هه ر كه سیش ترسه كه ى به م شێوه يه بێت ئه وا ڕێگرى ده بێت له ربه ده م تاوان و گوناهه كاندا و هه واو ئاره زوه كانى, كه سيك وابێ درۆناكات دزيى ناكات پياوكوژى ناكات , جا چ جا موسڵمان و ئيماندار جۆن ده كوژيت ؟, خراپه ناكات , پهيمان ناشكێنێت, فیتنه يى ناكات, به دواى عه يبو عارى خه ڵكى ناكه وێت , غه يبه ت ناكات, فه رمان به چاكه ده كات و نه هى له خراپه ده كات ,زيناو فاحشه ناكات ,خۆى ناشوبهينێ به ئافره ت و ئافره ت خۆى ناشوبهينێ به پياو ,لاساى كافر وموشريك ناكاته وه, وه كوو ئيمرۆ باوه و زۆر بوه بهکهلوبهلی به قژوپرچ تاشين و دريژكردنى خۆرووتكردنهوهی ئافره تان وهکو ئهورووپيهکان و كافروو غهيره دينهکان, دووژمنانى ئيسلام جگهره و نێرگهلهو بهلكو گهيشتۆته ئهوهی کهمادهی هۆشكهرهکان ده كێشێ و بهکاری ده هێنیت و كهسى واش ههيه تجارهتى بێوهده كات , ئهمهکهی له خواترسينه كهى سيفهتى ئيمانداريه . خوا پهناماندات و بهئيماندارمان حيساب بكات ان شاء الله .
پيغهمبەر صلی الله عليه وسلم دهفهرموێت: { من خاف أدلج, ومن أدلج بلغ المنزل ألا وان سلعة الله غالية ألا وان سلعة الله الجنة }رواه الترمذي وهو حسن ، مه به ستيش لهوهيه كه دهبێ ئينسان ههرلهسهرهتاوه رێی خوا بگرێت له خوابترسێت چونكه دهبێ كاروو كردهوهمان بؤ كڕينى بهههشتى خوا , چونكه بهههشت نرخى زۆرگرانه و زۆر به بههايه .
ههربۆيه پياو جاكانى پێشونان(السلف الصالح) لايهنى ترسيان له دلى خؤياندا زياد دهكرد پهره يان پيى دهدا بۆئهوهى كهبتوانن بهكارو كردهوهى جاك نوێژوو رۆژوو عيباده تو نوێژى سوننهتهكان خيرو صدقة كردنيان بؤ ئهوهى ڕهزامهندى خوا بهدهست بهێنن .
جاخوێنهرى خۆشهويست تهنها قورسكردنى تاى تهرازووى ترس بون له خوا واتلێێ دهكات كه كاروكرده وهى چاك بكهيت سهركهوتوبيت له ژيانى ڕؤزانهتدا و ههرئهوهشه كهتاى تهرازووى خێروو چاكهت قورس بكات له قيامهتدا و خوا له خۆت ڕازى بكهيت, ههركهسيش كهخواى لێڕازى بێت ئهوه بهختهوه رى دنياو قيامهت دهبێ .
ههرترسى خواشه كه رهووشت به رز دهكاتهوه نهفس بهرزدهكاتهوه وعيزهتى نهفسى دهبێ ناهێلێت كهتوشى حهرام خواردن بێت و خۆت بپارێزێ له كارو رهفتارى ناشرين و سوك . جى ههيهكه مرۆف له شهبۆلى ههواو ئارهزوو ڕزگاربكات و نهجاتى بدات له ويستى تێركردنى نه فسى له خراپهى زيناو قهتڵ و دزى و تهماح و رهزيلى كارى سوكوچروكى ؟ چى ههيه كهنهفسى بهدكاری جياوازى بكات له نێوان رهواو ونارهوادا ؟ له نێوان چاكه و خراپهدا ؟ له نێوان ڕاست و ناڕاستىدا ؟چى ههيه كه وابكات كه كهسێك له نهێنى و ئاشكرادا عيباده تى خوابكات .
كمالى على باپير ئاغا ئهليت:
ئهى نهفسى بهدكار بهسه تاكهى مهيلى دوورى خوا ئهكهى
بهسه تاكهى بێ ئهمرى خوا تۆ لهمن داوا ئهكهى
عالهم به نهفسى سێبهرى بـا غى بهههشـــتى كـڕى
تۆ تـازه خـهريكه بهمن جـههـهنـهم ئـا وا ئــهكه ى
به ڕاستى هيج شتيك نی یه كه ئيمانى بهشه ر پتهوو دامهزرابكات تهنها ترسى خوا نهبيت و لهگهڵ ئهوههموو فيتنهو فهسادهى كهئێستا ههيه وپهيدا بووه, تهنها ترسى خواو ترسى ئهو ئاگرو دؤزهخهيه كه وامان لێێ دهكات كهتهماعيشمان ههبێ به بهههشتهكهى خوا كه بۆ ئيمانداران ئامادهكراوه و ڕازێندراوه تهوه بۆيان, بيركردنهوه له خواو ڕۆژى دواى و قيامهت و ئاگرو سزاكانى و بهههشت و خۆشيه كانى وا له ئينسان دهكات كه ترسى شهرعى له دلى خۆیدا دروست بكات خۆی لهوشتانه بپارێزێت كه زهرهرمهنده بۆت, ههولدهربێت بۆبهدهست هێنانى ئهو شتانهى كه سود بهخشه بۆت .
له كیتابى( الزهد) ى امام احمددا هاتوه له عبدالرحمن كورى يزيد ئهڵێ : به يهزيدم ووت بۆچى جاوت بهردهوام تهڕه و فرمێسكى لێنابڕێت ؟ ووتى براكهم خوا ههڕهشهى لێمكردوه و بهڵێنى داوه ئه گهر من بێ فهرمانى خوا بكهم ئهوا سجنم دهكات له ناوئاگردا, بهخوا ئهگهر ههڕهشهى ئهوهى بكردايه كه له حه مامێكدا سجنم دهكات هێشتا ههر ههقم بوو كه بگرێم وچاوو به فرميسك بم .
وه ضمرة ده گێرێتهوه له حفص كورى عمر,حسن البصري دهگريا وپێيان ووت بۆ دهگريت ؟ ووتي:ئهترسم سببه ينێ خوا بمخاته ناو ئاگره وه و بێ باكيشه له من .
له كاتيكدا كه حسن البصرى شێخى تابعينه ئهم قسهيه دهكات , جا ئێمه له كوێ خوا بمان پارێزێت.
بۆيه ههر كهسێك كهلهم دنيايهدا ترسى خواى هه بێ و كاروو كردهوهى بجوكى خۆى لێ گهوره بێتهوه ولێی بترسێت ئهوا له ڕۆژى قيامهتدا و رڕۆژى فهزاحهتى گهوره بۆى ئاسان دهبێ و خواش رهحمى پێ دهكات, له ابي هريرة وه رضي الله عنه, له پێغهمبهرهوه صلى الله عليهوسلم فهرموى كهخوا دهفهرموێت : { وعزتى لا اجمع على عبدي خوفين و امنين : اذا خافني في الدنيا امينته يوم القيامة , و اذا امين ي في الدنيا اخفته يوم القيامة } رواه ابن الحبان في صحيحيه واتا: بهعيزهتى خۆم دوو ترس و دوو دلنهوايى لهكهسێكدا كۆناكهمهوه ,ئهوهى كه له دنيادا لێم بترسێ له قيامهتدا دڵنهواى دهكهمو ئهوهشى كه له دنيادا دڵنهوابيت و ليمنهترسێ له قيامهتدا دهيىىترسێنم .
جا ماڵوێران ئهوكهسهى كه له خوا ناترسن و دڵنهوان له دنيادا بێ باكن له خواو دينهكهى !داواشمان له خوا ئهوهندهيه كه له قيامهتدا دڵنهوامان بكات و دڵخۆش و دڵشادمان بكات ان شاء الله وتعالى .
جا بهڕێزان خوينهرى خۆشهويست, نهوهو وهچهى يهكهم كه هاوهڵهكانى بيغهمبهر كه ئهوان قورئانيان وهر گردوه له پيغهمبهرهوه صلى الله عليه وسلم واقيعى شتهكان بهباشى تێگهيشتبون ئهو باس ئهو وهزعهى قيامهت بهراستى له بهرچاويان بوو به يهقينى له دڵياندا درووستببو وايان دهزانى كه ئاگر بۆ ئهوان داگيرساوه .
يزيدى كورى حوشب ئهلێ : كهسم نهديوه له حسن البصرى و عمرى كوڕى عبد العزيز له خواترس بێ, ههروهك ئهوهى كه ئاگر بۆ ئهوان درووست كرابێت , وه ههقى خۆيانه و ههموئيماندارێكيش كه لهو ڕۆژوو ئاگره بترسن, چونكه بهراستى خهبهرو و باسكردن وهك ئهوه نيى يه كه بيچێژێ خواى گهوره لهوه بمانپارێزێت, پيغهمبهر صلى اللهعليهوسلم له باسيدا فهرمويه تى { لو يعلم المؤن ما عند الله من العقوبة ما طمع بجنته احد } رواه مسلم , واتا : ئهگهر ئيماندار بيزانيايه چى سزايهكى ههيه كهس تهماحى به بهههشتهكهى نابرد .
فهرمويهتى :{ نار الدنيا جزء من سبعين جزءا من نار جهنم } واتا: ئاكرى دونيا به شيكه له حه فتا به شى ئاكرى قيامه ت .
بۆيه عبداللهكورمسعود رضی اللهعنه, بهڕێڕهو بهسهر كۆمهڵێكدا تێپهڕى كورهيان دا دهگيرسان يهكسهر له هۆشى خۆى چوو بورايهوه .
الربيع كورى هيثم ئهويش بهههمان شێوه ڕيى كهوته لاى حداد له هۆشخۆى چوو بورايهوه .
عمرى كوڕى خطابيش ئهگهر ئاگريان بكردايهتهوه دهستى نزيك دكرده وه تا گهرم دهبوو , خۆى پرسيارى له خۆى دهكرد ئهى ووت ئهى كوڕى خطاب بهرگهى ئهو ئاگره دهگريت ؟
وه الآحنف رضي الله عنه,كاتێك كه فتيله و ئاگر له جياتى رۆشنايى و گوڵۆپ بۆيان بهێنايه پهنجهى دهخسته سهر ئاگرهكهو بهخۆى ئهووت ها ئهحنهف بيرت دێ له فلانه وهختدا فلانه ڕۆژ چيت كردو چيت ووت ؟ ههست بكه بهو ئاگره و بيچيژه , خۆى موحاسهبهى خۆى دهكرد .
ههروهكو له فهرمودهيهكى پێغهمبهرداصلى اللهعليهوسلم هاتوهو دهفه رموێت :{حاسبوا انفسكم قبل ان تحاسبوا,وزنوا اعمالكم قبل ان توزن عليكم }.
واتا: خۆتان موحاسهبه بكهن پێش ئهوهى كه موحاسهبه بكرێن, وكارو كردهوهكانتان بكێشن پێش ئهوهى كه كردهوهكانتان بۆ بكێشن. (له قيامهتدا) .
جابه راستى بهڕێزان ئهمڕۆ وهزعى قيامهت زۆر گرانوسهخته خۆئهگهر بهووردى بيرى لێبكهينهوهو وهكو پێشينهچاكهكانمان له فهرمودهكانى خواو پێغهمبهر صلى اللهعليهوسلم كهباسيان كردوه بۆمان روونيانكردۆتهوه,دلدهتهزێ هۆشوبير مهستى بێ ئاگايى ئهكات پێستى کهوشك دهبێ, بهراستى دهبێ بيربكهينهوه و بزانين چى دهڵێين وهله سورهتى (طه) دا دهفهرموێت : { ان عذاب ربك لواقع ماله من دافع } واتا: به راستى عه زابى خوا راستهودێت و دهبێ, هيچ شتێكيش نيى يه كه بهربهستى بێت و بيگهرێنێتهوه . والله اعلم
بهڕاستى ئهوعهزابه ههقهودێت كهس نى يه بيگهڕێنێتهوه و بهربهستى بێت, ههروهكو كهشهو بهدواى رۆژدا دێت ئاوهاش قيامهت دێت و عهزاب و جهههنهم و بهههشتى ههيه جا بابزانين چيمان بۆى ئاماده كردوه , جۆن موحاسهبهى نهفسى خۆمان بكهين پێش ئهوهى كه موحاسهبهمان بكهن لهقيامهتدا ,بابزانين فلانه ئيش ئهكهين بۆچى ئهيكهين و فلان قسه بۆ دهكهين , لهبهر خوايه يان بۆ دنيايه ؟ عيباده تهيان خێره ؟يان له هووهسهوه وقسهى پوچوو بهتاڵه ؟
خهڵكى واش ههيه كه بهلههوو لهغوهوه خافلاون بێ ئاگاو داماون بێ هۆشو نهخۆشن بهويستى نهفسى پيسى بهدكارى گيرماوه هۆشى بێ هۆشى قاڵى دنياو ماڵى بهڵاو نهفسى نزمى لهسهر داناوه ,سهرى بهرزى شۆڕ ئهكات بۆ كهسانێك كه نرخى پێڵاوهكانى خۆى ناهێنێ به دهسيهوه گيرماوه,ههقهله خوا بترسێين نهك لهغهيرى خوا .
جا بهوكهسانه دهڵێين :
ئـهى ئـهوهى وا دڵـنهواى و بـهردهوام هـهر تـاوان ئهكـهى
ئـاگات له خـۆتـه تۆ لـهكوێت؟ له دنيـاو بـۆ دنيـا ڕائـهكـهى
دوو شـت لـه تـۆدا كـۆبـوه دڵـنهوايى و نهفـس و هـهوا
چـۆن و كهى تۆ تێ ئهگـهيت پـێم بڵـێ كـهى فـام ئـهكـــهى
قال الله تعالى :{ ألا يظن أولئك أنهم مبعوثون ليوم عظيم يوم يقوم الناس لرب العالمين } . واتا : ئهوانهی وادهزانن كه زيندو ناكرێنهوه ؟ له رۆژى مهزندا رۆژى قيامهت رۆژێك كهوا ههرجى خهڵك ههبوه و ههيه ههموى ههلده سنهوه و زيندو دهكرێنهوه له بهردهم خواى گهورهدا . والله اعلم
حهسهنى بهسريش ئهلئ: ئيماندار ته نها لۆمهى خۆى دهكات , فلان قسه مهبهستم وانه بوو فلان خواردن مهبهستم بهوشێوهيه نهبوو ئهو قسانهى كه كردوومه مهبهستم وانه بوو مهبهستم خير بوو , به ڵام كه سى فاجروو له رێگا دهرچوو سهدهوسهردهم بهسهريدا دهڕوات يهكجار موحاسهبهى خۆى ناكات چى كردوه ! چى ووتوه ؟ چى خوارده ؟
جالێرهدا بائهو فهرمودهيهى پێغهمبهر صلى اللهعليهوسلم كهله ابو هريرة وه كه دهفهرموێت: {ما رأيت مثل النار نام هاربها, ولا مثل الجنة نام طالبها } رؤاه الترمذى، واتا : هيچ شتێكم نهديوه وهك ئاگر خهوتون ئهوانهى لێى رائهكهن هيچ شتێكيشم نهديوه وهك بهههشت خهوتون ئهوانهى داواى ئهكهن .
وهكو شداد كورى اوس رضي اللهعنه ئهیووت كاتێ كهئهچوه سهر جێگا خهوى لينائهكهوت ههڵدهستاو دهيووت ( الله . خوايه ئاگر خهوى له چاوم فڕاندوه, ههڵدهستا تابهيانى شهو نوێژى دهكرد .
وه معاذى كورى جبل لهسهرهمهرگدا زۆر دهگريا , پيان ووت : تۆ دهگريت و تۆ هاورێى پێغهمبهر بويته و تۆ وا تۆ وا....؟ ئهويش ووتى : بۆ دنيا ناگريم ئهگهر ههمويشم ههبێ و بۆ مردنيش ناگريم كه دنيابه جێ دههێڵم بهڵام , بۆ ئهوه دهكريم كهلهقيامهتدا دوو بهش خهلكى ههن , بهشێكيان بۆ جهههنهمهو به شێكيشيان بۆ بهههشته ,جا من نازانم له كام بهشهم من , بۆ كوێ دهچم .
بۆيه عقبة كورى عامر هات بۆلاى پێغهمبهر صلى اللهعليهوسلم ولێى پرسى چۆن ڕزگارمان دهبێ له عهزابى خوا ؟ ئهويش فهرموى : { امسك عليك لسانك وليسعك بيتك وابك على خطيئتك } . واتا: زمانى خۆت بگره ,ماڵهكهى خۆت لێت فراوانكه , بگرێ بۆ ئهو تاوانانهى كه كردوته .
له فهرمودهيهكى تردا فهرمويهتى : ( طوبى ) دارێكه له بهههشتداو : طوبى بۆ ئهوكهسهى كه نهفسى خۆى دهكرێت ماڵهكهى خۆى فران دهبێ بۆ عيبادهتكردن و بۆ تاوانهكانى خۆى ده گرێت .
له فهرمودهى تريشدا باس كراوه كه گريان له پێناو خوادا و له ترسى خوادا فهزڵ و خێرهكهى چى يه و جهنده, { لا يلج النار رجل بكى من خشية الله حتى يعود اللبن في الضرع }واتا: ناچيته ئاگر كهسێك له ترسى خوادا گريابێت , تاوهكو شيرنهگهڕێتهوه ناو مهمك يان گوان، ئهوهش شتێكى مهحاڵه كه قهت نابيت , واتا ههركهسێك لهبهر خوا بگرێت قهت ناچێته ئاگرى جهههنمهوه . خوا بهو كهسانهمان بكات ان شاء الله و بهوانهمان حيساب بكات .
به ڕا ستى پێشينه چاكو بهڕێزهكانمان ڕوويان دهكرده خوا بهترسهوهو به ههست و چاو پڕ له گريان و به ترسهوه كه لهوه دهترسان كه نهكهونه جهههنهمهوه و ڕازيبونی خوا بهدهست ڕهحمی خوا بهدهست بهێنن.
وهکو خوای گهوره فاسی دهکات { يدعون ربهم خوفا وطمعا} واتا: دوعاو داوايان له خوا لهترسی جهههنم و عهزابهکهی و بهتهماحی خۆشی بهههشتهکهیهوه.
يان دهفهرموێت: {انهم کانوا يسارعون في الخيرات و يدعوننا رغبا و رهبا وکانوا لنا خاشعين } واتا: ئهوانه بهڕاستی پێشبڕکێيان له خێرو چاکهکردندا و دوعاو داوايان لهترسی جهههنهمو و مهبهست و ويستی خۆشی بهههشدا وه ههروهها بهردهوام له دڵهوه لێمان دهترسان. والله اعلم .
جا ئهمه وهسفی خوای گهورويه بۆ پێشينه بهڕیزهکانمان که چۆنبونه له عيبادهت و کاری خێرو چاکهدا بهڕاستی جوانترين و باشترين شێوهو نمونهيه بۆ ئێمه و ههرکهسێک که بههيوای بهههشتهوه بێت و له دۆزهخهکهی بترسێ .
قل الله تعالى:{ اكلها دائم وظلها تلك عقبى الذين اتقوا وعقب الكافرين النار } .
بهههشت خواردنی بهردهوامه و سێبهريشی فێنکو زۆره هو ئهوه پاداشتی ئهوانهيه که له خوادهترسن ،و سزاو جێگای کافرانيش ئاگره .
جابهڕێزان:بهڕاسته یوهزعیقيامهت زۆرگرانه و زۆر ترسناکه و زهحمهته هتهنها بۆ کهسێک نهبێ که خوا خۆی بۆی ئاسان بکات ههقه خۆمانی بۆ ئامادهبکهين به گريانو به کاروکردهوهی چاک و لوخوا ترسان و له خوا پاڕانهوهو ئاگافوون له خۆمان له قسهو گفتار و ڕهوشت و ههموو کهموو زۆرێک ،ئهوهنيه که گاڵتهی پێبکهين و گاڵتهمان پێێ بێت ،ههموو شتێک دێتهوه ڕوومان و موحاسهبهی لهسهر دهکرێين وهکو خوای لهفهرمودهيهکدا باسی دهکات و دهفهرموێت:{ فمن يعمل مثقال ذرةخيرا يره، ومن يعمل مثقال ذرة يره }سورة الزلزال ، واتا: ههرکهسێک بهقهدهر زهڕهيهکی بچوک چاکه بکات توشی دێتهوهو پاداشتی دهدهنهوه بهچاکه و ههرکهسيش بهقهدهر زهڕهيهک خراپهبکات پاداشتی خراپهکهی بهسزا دهدهنهوه بهبێ کهموو زياد ، والله اعلم .
خۆشتان له غهيبهتو بووهتان بپارێزن چونکه ئهوهش زۆر خهتهرناکه پێگهمبهر صلى الله عليه وسلم دهفهرموێت:{ اتدرون مالغيبة ؟: قالوا الله ورسوله اعلم. قال: ذكرك اخاك بما يكره , قيل: ارأيت ان كان في أخي ما اقول ؟ قال: { ان كان فيه ماتقول , فقد اغتبته , وان لم يكن فيه ,فقد بهته} رواه مسلم ، واتا: ئهزانن غهيبهت چی يه؟ ووتيان خواو پێغهمبهرهکهی دهزانن، فهرمووی :باسی براموسڵمانهکهت بکهی بهوهی کهپێی ناخۆشه. ووتيان ئهگهر ئهوهی باسی دهکهين خۆی وابێت ؟ فهرمووی جا ئهوه غهيبهتيت کردوه، ئهگهر وانهبێ که ووتوته و باستکردوه ئهوا بوهتانت بۆی کردوه.
ئهوهشمان لهبيرنهچێت که بوهتانکردنيش حهدی شهرعی دهبێ ههشتاجهڵدهی لێبدرێت ، بهکوردی وکورتی بيست جهڵدهی له زيناکردن کهمتره .
خوای گهوره له تاوانی گهورهو فچوکمان خۆشبێت ان شاء الله،و هاوکاريمانبکات بۆ ئهنجامدانی کاری خێر و چاکهکردن و له خواترسان ، يارمهتيشمان بدات بۆ ئهوهی دووربکهوينهوه له کاری خراپوناشرين و له ئاگرو دۆیهخهکهی بمان پاریزێت و شادو بهختهوهرمان بکات به بهههشتهکهيو کۆمان بکاتهوه لهگهڵ پێغهمبهران و ڕاستگۆيان و پياوچاکان و شههيدهکان { اللهم اجمعن مع النبيين و الصديقين و الشهداء و الصالحين وحسن أولئك رفيقا } خوێنهری بهڕێز باسی ترسو له خواترسان هێشتا زۆری ماوه و ئهمهش مشتێکه له خهرمانێک کهباسمانکردوه ، خوا هاوکارمان بێت باسهکه له وهختێکیتردا تهواوی دهکهيک ان شاء الله وتعالی .