لێرەوە وەحی دەستپێدەکات و رێزی مرۆڤایەتی دەگیرێت
سروش بۆ پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) واتا ڕێزی مرۆڤ




زۆرێك لە خوێنەر  پێدەچێت ئەم پرسیارە لە مێشکیدا دروست ببێت ئەگەر  ئەم باسەی کە دامەزراوە باسی ژیانی سەرەوەری مرۆڤایەتی محمدە (صلی للە علیە وسلم) ئەی  بۆ باسی نەسب و بنەچەو پێش بوونی بە پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) ناکەین؟
لە ڕاستیدا من لێرەدا نامەوێت باسی ژیانی پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم)  بکەم لەو رووەوەی کە پێشتر هەموو ئەو نوسەرە بەتوانایانە کردویانەو تا ڕادەیەك  نمونەی جوان و زۆر گەورە لەبەردەستدان، بەڵام ئەوەی کە من دەینوسمەوە- ئەوە دەنوسمە کە من دەیبینم لە رووی سیاسی و فیکرو جیهانبینی و دامەزراندی ئیدارەو ڕێکخستنە سەرەتایەکان و پەروەردەکردنی نوخبەی ئیسلامی و چۆنیەتی  دامەزراندی پرۆژەکانی و چاکسازی لە رووی رەوانەوەی کێشەی بێکارو  کێشەکانی  پەناهەندەی و دامەزارندی دەوڵەت پرۆژەی دەوڵەت و سوپاو دەزگای هەوڵگری ..تاد، بە کورتی پوختی؛.. واتا ئەم باسەم کە کردۆتەوە دەمەوێت بینای کەسایەتی خۆمانی لەسەر بکەین،  لەسەر ڕێگاو ڕێرەوی پێغمەبەرمان(صلی للە علیە وسلم)  بڕۆین  ئەو چۆن کێشەکانی چارەسەر کردوە ئێمەش وەك ئەو چارەسەری بکەین.
لە دیدو بۆچونی منەوە رەهەندەکانی "سیرە" جیاوازە، وەك ئەوەی کە  خەڵکانی تر  باسیان کردوە مەبەستی من لە  لەدایك بوونی تا وەفاتی نیە، بەڵکو خوێندنەوەی هەموو ڕەهەندەکانی ژیانە لەم  "سیرە" بۆن خۆشەدا.
کەواتە لەم کۆشەنیگاوە پرۆژەیەکمان دەست پێکردوە، کە زۆر بەرفراوان و گەورەو قورسە ئەویش دەمانەوێت بزانین سەروەرمان پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) لە پرۆژەی بینا کردنی مرۆڤدا ئەو چۆن  هەوەڵانی پەروەردەکردوە ئێمەش لە سەر مەنهەجی ئەو  ڕێدەکەین.
بینا کردنی هەموو بونیادێك پێویستی بە پلان وکۆکردنەوەی ووەزەو تواناکانەوەیە- کە پێشتر دەبێت خۆتت بۆ ئامادە کردبێت، ئەم بونیادەیەش کە دەستمان پێکردوە بینای ئیسلامە کە ئێستا لە بەردەستماندایە، بەڵام سەروەرمان چۆن  خەڵکەکەی لەسەر پەروەردە کردوە.. ئەوە ئامانجی منە؛ هەموو هەوڵێکم دەخەمە کار.. بەڵکو خوای گەورە لەم ڕێگایەوە لەبەر خۆشەویستی ئەو پێغەمبەروە(صلی للە علیە وسلم) لە دڵی مندا و هەوڵێك بێت بۆ ئەوەی کە ببێتە خێرێکی نەبڕاوە، بەڵکو نەوەکان سودی لێوەربگرن کە هەرچەندە بەوەی نازانم ئەوەندە بە شێوەیەکی  نایاب نوسبێتم؛ بەڵام ئەم تەپوتۆزە کە ناوی ماکوانە هەر ئەوەندەی لێهەڵدەستێت، وەك  مەحوی لە بەحری نوری خۆیدا دەفەرموێت: بەڵکو ببێتە بوردەیەکی کوردی منیشدەڵێم: بەڵکو هەژمارد بکرێت لە سیرەی موبارەک و بۆن خۆشی پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم).

لێرەدا باس لە هەر  وێستگەیەکی  ژیانی سەروەرمان دەکەم  دەمەوێت ئەوە بگاتە خوێنەر بۆ سەروەرمان ئەم کارەی کردوە، هۆکاری چییە، حیکەمەت لە کاراکانی سەروەرمان کە کراوە چین، سروشتی ئەو ڕوداوانە چۆن بووە ئەو بۆچونە بۆ دەربڕاوە لەو کاتەو سەردەمەدا..؟
بەم لێوردبونەوەیە دەتوانین بگەینە ئەو ئامانجەی کە دەمانەوێت؛ ئەویش بینا کردنی مرۆڤی موسڵمانە تا بتوانین ئوممەتەکەی لەسەر بینا بکەین کەچۆن پێغەمبەر بینای کردوە(صلی للە علیە وسلم).

زۆربەی خەڵکی چیرۆکی ژیانی سەروەرمان  لە لەدایك بوونی تا وەفاتی دەزانیت، یاخود لە پێغەمبەرایەتی تاکو کۆچی، زۆرێك لە  جەنگەکان و غەزەکان شارەزان تەنانەت لێکۆڵینەوەی باشی بۆکراوە، بەڵام  ئامانجی ئێمە لەم باسانەی دوایماندا ئەوەنیە، بەڵکو ئەوەیە چی لە پشتی پەردەوە هەیە ئاشکرای بکەین، واتا بەزمانی سەردەم کەوالیسەکان رووماڵ بکەین بۆ خوێنەر، بۆ نمونە وەڵامی ئەو پرسیارانەمان دەست دەکەوێت لەم باسەدا، پرسیار بکەین و بڵێن   بۆ یەکەم جار ئەبوبکرد بانگکرا بۆ ئیسلام یان خاتو خەدیجە؟، بۆچی زەیدی کوڕی حاریس و  عەلی کوڕی ئەبو تالیب بانگیشتکران؟، بۆ بانگەوازەکە لەسەرەتاوە بە ئاشکرا نەبوو؟، بۆ گەل هۆزەکەی دژایەتیان کرد؟، ئایا محمد بانگەوازی بۆ ڕاستی و حەق نەدەکرد بۆ نەیتوانی لەسەرەتاوە  گەلەکەی قەناعەت پێبکات؟ بۆ بانگەواز لە وکاتەدا ئاشکرا دەکرێت مەبەست لەو کاتە چیە؟ زۆر پرسیاری تر  ئەگەر تەمەن باقی بوو روون دەکەینەوە، ئامانجی دووەم ئەوەیە وەڵامی ئەو  عەلمانی و بێباوەڕانە بدەینەوە کە  محمد وەك خۆی ناناسن و ئاشکرای  موعجیزەکانی دەکەین لە رووی سیاسی و فیکری ئیدارەو تەنزیم و..تاد.

دەیان هۆکار هەبوون بۆ ئەوەی خەڵکی روو لە ئیسلام وەرگێڕن، ئایا دەشێت ئەو هۆکارانە لەم سەردەمەدا دووبارە بێتەوە؟ ئەی چۆن  پێغەمەبەر (صلی للە علیە وسلم) رووبەروی وەستایەوە- دوژمانانی بە چی ئامرازیك دژایەتیان کرد؟ بە کام هۆکار توانی چارەسەری کێشەکان بکات؟ ئەی  چۆن مککە موسڵمان بوون؟

ئەشێت بپرسن دەی بۆ ناچیتە ناو باسە کە زوو؟
لە ووڵامدا دەڵێم: ئەم پرسیارانە هەموو چاکەی ئەوایان هەیە کە چۆن بتوانین بنویادی کەسایەتی خۆمان بکەین  لە سەر ژیانی پێغەمبەرمان (صلی للە علیە وسلم).

دەست پێدەکەمە بە پرسیار دەڵێم: بۆچی پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) فەرمانی کرد بە هاوەڵان – رەزامەندی خۆیان لێبێت-  کۆچ بکەن بۆ  حەبەشە؟ چی لە پشت کۆچی موسڵمانان هەیە بۆ حەبەشە؟ بۆ یەمەنی  هەڵنەبژارد یان جێگایەکی تر یاخود میسر یان عێراق؟
بۆچی هەموو روویان کردە شاری مەدینە؟ بۆ چی موسعەبی کوڕی عومێری نارد بۆ ئەوەی خەڵکی تر فێر بکات بۆ ئەبوبەکر، نەبوو یاخود عومەر یان بۆ هاوەڵێکی تری هەڵەنەبژارد ؟
بۆ لە مککەوە بۆ شاری تائیف تەشریفی برد؟ بۆچی تایفی هەڵبژارد؟
هەموو ئەم ووێستگانەی کەباسم کرد ئەگەر شیکاری بۆ بکەین، یارمەتیدەرە بۆ  وەڵامی ئەو ئامانجەی کە دەمانەوێت بەم شیکاری.. ئەم پرسیارانە دەتوانێت پایەی بینای بونیادەکە دابمەزرێنێت، کە ئەویش مەبەستی ئێمەیە،  چونکە ئیتر بۆمان دەردەکەوێت چۆن سەروەرمان بنویادی کەسایەتی هاوەڵانی داوە کە توانیان دوو ئیمپراتۆری گەورەی دونیا بخەنە ژێر رکێفی خۆیان و، موسڵمان بوون لە ماوەیەکی زۆر کەم دا..

دڵنیاتان دەکەمەوە موسڵمانان ناتوانن هیچ بکەن ئەگەر  جێگا پێکانی پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) هەڵنەگرنەوە پلانەکانی ئەو پیادەنەکەن، بێئەوەی یەك خاڵ بەجێبهڵین، واتا خاڵ بە خاڵی  پیادە دەبێت بکرێت.. ئینجا دەتوانین بونیادی ئەم کۆمەڵگایەی خۆمان بکەین؛ موسڵمانان سەرکەوتنی تەواوەتی بە دەست بێنن، بەڵام گرنگە  بزانین چۆن ژیانی پێغەمەبەر (صلی للە علیە وسلم) قۆناغکاری بکەین، لەگەڵ رەوشی خۆماندا بیگونجێنین و لێوردبنەوە توێژینەوە دەکەین بۆ  ئەو کاتەو رەوشەی ئەو  بڕیارانەی تێدا دراوە، ئیتر بەو پێیە دەگەیەنە ئەو ئامانجەی کە دەمانەوێت.
 لێرەوە سیرەکە دەست پێدەکەم بەڵام بە شیوەیەکی کلاسیکی نا، بەڵکو بەوشێوەیەی کە ئاماژەم پێدا، واتا لە سەردەمی وەحیەوە دەست پێدەکەین چوون بوو بە پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم).
مانای ئەوەیە نیە لە ژیانی پێش پێغەمبەرایەتی محمد کەم بکەینەوە، بەڵکو مەبەست ئەوەیە کە ئێمە پرۆژەکەی خۆمان بەرینە پێشەوە ئەویش کۆشەنیگای خۆمان ئەوەبوو کە بینای کەسایەتی خۆمان و ئوممەتەکەمان بکەین؟
مەبەستی منیش لێرە ئەوەیە کە لەم نوسینەمەندا ڕاستە بۆ خۆی مێژوو زاڵە بەسەریدا، بەڵام هەمووی لە بواری شەرعی ئیسلامدایە  ئیسلام لەسەرەتای وەحیەوە دەست پێدەکات، کەواتە بۆیە لێرەوە دەستمان پێکرد ئێمە بە شریعەتی ئیسلام بینای کەسایەتی خۆمان دەکەین لە ژیانی پێغەمبەروە (صلی للە علیە وسلم).

هاتنی سروش بۆ سەرزەوەی ڕێزی مرۆڤایەتیە..

هاتنی وەحی بۆ پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) لە ئەشکەوتی"حراء"  ئەو دەمە کە دەست پێدەکات- کاتێکی یەکاڵاکەروەیە لە ژیانی مرۆڤایەتیدا، من وای دەبینم سات و کاتێکی ئەوەندە گرنگە و گەورەیە لە مێژووی مرۆڤایەتیداو بەڵکو تا رۆژی قیامەت پەندو عیبەرتی لێوەردەگرین.
ساتە وەختی هاتنی وەحی، واتا ژیان لە تاریکیەکی بیوێنەدا دەژیا؛ مرۆڤایەتی بەرەو سەرگەردانی دەرۆیشت، هیچ رەوشت بەهایەکی کۆمەڵایەتی  تەنانەت لە رووی یاساو دەستوری گەلانەوە کەمو کوڕی تەواوی هەبوو مرۆڤایەتی بەروە  نەهامتی سەرلێشێواوی هەنگاوی دەناو، تا خوای گەورە [قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللهِ نُورٌ وَكِتَابٌ مُبِينٌ (15) يَهْدِي بِهِ اللهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلاَمِ وَيُخْرِجُهُممِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَيَهْدِيهِمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ] {المائدة: 15، 16}.
به‌ڕاستی له‌لایه‌ن خواوه‌ ڕووناکیه‌کی ئاشکراتان بۆ ڕه‌وانه‌ کراوه‌ (که‌ محمد پێغه‌مبه‌ره‌) هاوڕێ له‌گه‌ڵ کتێبێکی ئاشکرادا (که‌ قورئانه‌).. (بێگومان) خوا به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ هیدایه‌ت و ڕێنمونی ئه‌و که‌سانه‌ ده‌کات که‌ به‌ شوێن به‌ ده‌ستهێنانی ڕه‌زامه‌ندیی ئه‌ودا وێڵن، وه‌ به‌ره‌و ڕێبازه‌کانی ئاشتی و ئاسوده‌یی ده‌یانبات، به‌فه‌رمانی خۆی له‌ تاریکستانه‌کان ده‌ریان دێنێت و ڕزگاریان ده‌کات و ده‌یانخاته‌ ناو ڕووناکیه‌وه‌، وه‌ ڕێنمونی یان ده‌کات بۆ سه‌ر ڕێگه‌و ڕێبازی ڕاست و دروستی (دینداری و خواناسی و چاکه‌).

زۆر دەسبیتین لەسەر ئەم رووداوە گەورەیە کە هاتنی سروشە بۆ سەروەرمان محمد (صلی للە علیە وسلم)، بەڵام کەمان  حەقی خۆیمان داوتێ تا ئێستا قەدری گەورەی ئەم رووداوەمان نەگرتوە.
ئەگەر مرۆڤ لێوردبوونەوە بکات، واتا خوای پەروەدگارمان نێراوی و دەنێرێت لە مرۆڤ کە پەیامی  خۆیمان بۆ روون بکاتەوە، ئەمەیش بۆ خۆی منەتێکی زۆر گەورەیە بەسەرمانەوە ڕێزو حوورمەتێکی زۆرە لە مرۆڤ گیراوە. پەروەردگارمان دەفەرموێت:
[لَقَدْ مَنَّ اللهُ عَلَى المُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آَيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الكِتَابَ وَالحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ] {آل عمران: 164}.
بێگومان خوا منه‌تی ناوه‌ته‌ سه‌ر ئیمانداران به‌وه‌ی که‌له‌ ناو خۆیاندا به‌وه‌ی که‌ له‌ ناو خۆیاندا پێغه‌مبه‌رێکی بۆ ڕه‌وانه‌ کردون که‌ ئایه‌ته‌کانی ئه‌ویان به‌سه‌ردا ده‌خوێنێته‌وه‌ دڵ و ده‌رونیان پاك و پوخت ده‌کاته‌وه‌ وه‌ فێری قورئان و دانایی یان ده‌کات، هه‌رچه‌نده‌ پێشتر له‌ گومڕاییه‌کی ئاشکرادا ڕۆچوو بوون.
پرسیار لێرەدا ئەویە..
لە کاتێکدا مرۆڤ چەندە خۆشحاڵ دەبێت کە لە لای پادشایەکی دنیاییەوە، یاخود سەرۆك ووڵاتێك  نامەیەکی بۆ بێت ئامۆژگاری بکات، وا هەست دەکەیت کە ئەو پادشاو سەرۆك دەوڵەتە تۆی خۆش دەوێت و ڕێزێکی زۆری لێناوی.
داخۆ چەندە خۆشحاڵ بیت  لە لایەن ئەم  پادشایەوە کە موڵکێکی کەمی لەبەر دەستدایە و خۆی ناتوانێت بپارێزێت لەوی کە توشی ئازارو نارەحەتی نەبێت یاخود لە مردن وژیان هیچی بەدەستە نیە؟!
کەواتە خوای گەورە بە تواناو دەسەڵات و هێزو قودرەتمەندی خۆی پێغەمەبرێکی بۆ ناردوین و پەیامێکیشی پێدا رەوانە کردوە، مرۆڤ  بۆ خۆی زۆر بونەوەرێکی  بچوک و لاوازە و لەسەر ئەم  زەمینە دەژی.. کە ئەستێرەیەکە لەناو قاترلیۆن ئەستێرەدا لە ئاسمانی یەکەمدا هەیە، یاخود لە کۆمەڵەی کاکێشاندا کە بەچاو نابینرێت ئەوەندە بچوك دەبێتەوە لەناو ئەم هەموو گەلە ئەستێرەدا، کەچی خوای گەورە پەیامی خۆی ناردوە بۆمرۆڤ!!
ئاخۆ قەبارەی ئەم زەومینە چەندە لە چاو هەموو گەردووندا؟ یاخود قەبارەی مرۆڤ چیە لە چاو زەویدا؟ یان قەبارەی مرۆڤ لە چاو گەردوندا چیە؟ یاخود قەبارەی مرۆڤ بەرانبەر بە فریشەتەکان چیە؟
زۆرێك لە خەڵکی_ گەورەی قەدری ئەم ڕووداوە ناگرن کە هاتنی سروشە، چونکە قەدری خوای گەورە نازانن.
خوای پەروەدگارمان پێویستی بە ئێمە نیە، پێویستی بە هیچ شتێکی تریش نیە لەم گەردونەدا، نە چەکە و نە خراپەی ئێمە هیچ کاریگەریەك لەسەر خوای گەورە دروست ناکات، ئەو لە ڕەحم و لوتوف  کەرەمی خۆیەتی کە نێردراوێکی  بە پەیامێکدا لە مرۆڤ بۆ ئێمە رەوانە کردوە کە مژدەمان دەداتێ بە بەهەشت و دەمانترسنێت بە دۆزەخ ، بۆ ئەوەی کردوەی باش بکەین، ئەو پەیامەیشی کە ناردویەتی بە  بەرێزترین فریشتەدا ناردویەتی کە جوبریلە- سەلامی خوای لێبێت- بۆ بەرێزترین مرۆڤی ناردوە کە  محمدە (صلی للە علیە وسلم) وەبەرێزترین  ووتەی ناردوە کە قورئانە.

کەواتە لەو ساتە وەختەوە ئەو پایامە کە ووتەی خوای پەروەدگارمانە دەستوری ژیان دەبێت لەسەر زەویدا تا ئەوکاتەی زەوی لە ناودەچێت.
کەواتە ئەم رووداویە کە مرۆڤی بەرێز کردوە دەفەرموێت:[وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آَدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي البَرِّ وَالبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تفضيلاً] {الإسراء: 70}.
 به‌ڕاستی ئێمه‌ ڕێزمان له‌نه‌وه‌ی ئاده‌م گرتووه‌و به‌سه‌ر وشکانی و ده‌ریادا (به‌ جۆره‌ها هۆکاری گواستنه‌وه‌) هه‌ڵمان گرتوون، وه‌ له‌ ڕزق و ڕۆزی چاك و جۆراوجۆر به‌هره‌وه‌رمان کردوون (له‌ خۆراك و پۆشاك و ماڵ و ناوماڵ و…هتد) به‌ڕاستی ئێمه‌ ڕێزی زۆری ئه‌وانمان داوه‌ به‌سه‌ر زۆربه‌ی ئه‌و به‌دیهێنراوانه‌دا که‌ دروستمان کردوون (له‌هه‌موو ڕوویه‌که‌وه‌).

سروش جوانترین و گەورەترین ڕێزە کە لەمرۆڤایەتی گیراوە:
لەگەڵ ئەو ڕێزەی کە پەروەردگار گرتویەتی لە مرۆڤایەتی پێغەمبەرێکی  ناردوە بە دەستورو مەنهەجێکەوە تا مرۆڤ بتوانێت ژیانی خۆی لەسەر ڕێکبخات، لە هەموو فەرهەنگ و ڕەهەندەکانی ژیانەوە، بەڵام مرۆڤ ئەم رێزە هەست پێناکات و پێشێلی دەکات، روو دەکاتە هەندێك خۆشی ژیان و شەهوەتی خۆی تێردەکات، تا ئەو کاتەی لە ناو خۆشی وئەو شەهوەتانەدا وون دەبێت، چونکە قەدری مرۆڤایەتی و ڕێزی خۆی نازانێت؛ تەنانەت زۆر جار ئازاری خەڵکی دەدات، ئەشکەنجەی بەکاردنێت، هەست بەوە ناکات مرۆڤێك  کە رێزی لێگیراوە ئازارو ئەشکەنجەو زوڵم لە مرۆڤێکی ڕێزلێگیراو لای خوا ئەدات.
زۆر جاری تر هەیە ڕێزو قیمەتی مرۆڤ دەچێتە خوار ئاژەڵیشەوە، هیچ  ئەرزشێکی نامنێت.
بیرکردنەوە لە سروش یەکخستنی هزری مرۆڤەکانە بۆ یەکتری و تەنانەت خودی مرۆڤ خۆیشی، تێگیشتنە لە چەمک و واتای برایەتی مرۆڤایەتی لەسەر زەویدا کە چۆن بەیەکوە ژیان بەرنەسەر.
سروش- بریتیە لە نامەی خوا بۆ سەر زەوی بۆ ئەوەی رایگەینێت بە مرۆڤ و ئاگاداری بکاتەوە کە چی بکات و چی نەکات..
سروش-  بریتیە لە درخشانی رووناك و ڕێنموی و ڕێبەری..
سروش-  تەنها  تەکلیفات و داوکردن نیە، بەڵکو نیعمەتی خوایی و رەحەتی پەروەردگارمانە بۆ مرۆڤ.
خوای کردگارمان ئێمەی دروستکردوە هەر ئەویش دەزانێت چی بەکاردێت بۆ ئێمەی مرۆڤ؛ پەروەدگارمان  پەی بە ڕابردوو ئێستاو داهاتوومان دەبات ئەو ئاگادارە بەسەرمانەوە زانیاری بەسەر هەموو شتێکدا هەیە لەم بوونەدا، ئەم وەحییەی بۆ ناردوین تاکوو ببێتە ڕێبەریك و  ڕێنمونیمان بکات بۆ کاری چاکەو فەرمان بەچاکە ڕێگری لە خراپەو کاری خراپە.
شوێنکەوتنی وەحی خۆشبەختی دونیاو قیامەتە، سەرپێچی کردنیشی نەگەبەتی و نەهامەتی هەردوو دونیایە..

ئەگەر لێکۆڵینەوەیەکی وورد بکەین لەسەر وەحی دەبینین: لە بیابنێکی ووشك بێ ئاو پڕ لە سەراب، کە بە درێژای رۆشتن لە ترویلکە زیاتر هیچ نابینی، تۆش لەو بیابنەدا تینوو ماندوو شەکەت ڕیگات لێوون بوو؛ بۆ توشنە لەبێك ئاو ئامادەی سەروەت و  سامانت ببخشیت، کەسێك دێت لە ناکاوادا دەتگەینێتە پاڵ کانیاو سەوزاییەکی خۆش و فێنك، تێر ئاو دەخۆیت لە وون بووی ڕیگا  ڕزگارت بوو، ئەوکەسەی ئەوەکارەی کرد تۆ ڕزگار کرد وەك نمونەیە وەحییە کە دەستی مرۆڤایەتی دەگرێت لە تەنها و خەمۆکی و ناڕەحەتی ژیان بەرەوە خۆشی شادی کامەرانی ژیان هەردوو دونیا دەیانگوزەرێنێت، کە کۆتایەکەی بەهەشتە.
پەروەدگرمان دەفەرموێت:[فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلاَ يَضِلُّ وَلاَ يَشْقَى] {طه:123}.
هه‌ر کاتێك هیدایه‌ت و ڕێنموویی من بۆ ئێوه‌ هات، ئه‌وه‌ی شوێنی به‌رنامه‌که‌م بکه‌وێت، نه‌ گومڕا ده‌بێت نه‌ ناخۆشی و ناڕه‌حه‌تی و ناسۆر دێته‌ ڕێیت.
مرۆڤ دەتوانێت چارەنوسی خۆی هەڵبژێرێت و دەست نیشانی بکات، بێگومان بە وەحی، هەرکەس شوێنکەوتوی وەحی بوو ئەوە سەربەرزە لە هەردوو ژیاندا،بەڵام ئەگەر گوێ بۆ سروش نەگرت و شوێنکەتوی نەبوو لە هەردوو ژیاندا سەرگەردانە لە دونیاو لە قیامەت.
سەروەرمان پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) دەفەرموێت: لە جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ: خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا فَقَالَ: "إِنِّي رَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ كَأَنَّ جِبْرِيلَ عِنْدَ رَأْسِي وَمِيكَائِيلَ عِنْدَ رِجْلَيَّ، يَقُولُ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ: اضْرِبْ لَهُ مَثَلاً. فَقَالَ: اسْمَعْ سَمِعَتْ أُذُنُكَ، وَاعْقِلْ عَقَلَ قَلْبُكَ، إِنَّمَا مَثَلُكَ وَمَثَلُ أُمَّتِكَ كَمَثَلِ مَلِكٍ اتَّخَذَ دَارًا، ثُمَّ بَنَى فِيهَا بَيْتًا، ثُمَّ جَعَلَ فِيهَا مَائِدَةً، ثُمَّ بَعَثَ رَسُولاً يَدْعُو النَّاسَ إِلَى طَعَامِهِ، فَمِنْهُمْ مَنْ أَجَابَ الرَّسُولَ، وَمِنْهُمْ مَنْ تَرَكَهُ، فَاللَّهُ هُوَ الْمَلِكُ، وَالدَّارُ الإِسْلاَمُ، وَالْبَيْتُ الْجَنَّةُ، وَأَنْتَ يَا مُحَمَّدُ رَسُولٌ، فَمَنْ أَجَابَكَ دَخَلَ الإِسْلاَمَ، وَمَنْ دَخَلَ الإِسْلاَمَ دَخَلَ الْجَنَّةَ، وَمَنْ دَخَلَ الْجَنَّةَ أَكَلَ مَا فِيهَا".
لە خەوندا بینیم جوبریل  لای سەرمەوە وەستاو میکائیل  لای قاچمەوە، یەکێکیان بە هاوڕێکەی ووت لەو دوو فریشتیە: نمونەیەکی بۆ بهێنەرەوە، ووتی: گوێکانت ئاوەڵا بکەو جوان هەڵیان بخە بۆ بیستن، دڵ و هۆشت واڵابکە، بەڕاستی نمونەی تۆ (ئەی محمد) لەگەڵ نمونەی ئوممەتەکەت، هەروەك نمونەی پادشایەك وایە کە باڵاخانەیك دروست بکات، پاشان ماڵێکی لێ دابمەزرێنێت، پاشان لەناو ئەو ماڵەدا  خوانێکی تێدا برازێنێتەوە، پاشان کەسێك بنێرێت  هاوار لەخەڵکی بکات بۆ ئەو خوانە، هەر کەس وەڵامی  ئەوکەسەی داوە بۆ خوانەکە دێتە سەر سفرەو خوانی خواردنەکە، ئەوەیشی وەڵام نەدایەوەو تێپەری و وازی لێهێنا، دەی محمد بزانە ئەو پادشایە ئەو خوایی کردگارەیە، ئەو باڵەخانەیە  ئیسلامە، ئەو ماڵەیش بەهەشتە،تۆش ئەی محمد(صلی للە علیە وسلم) ئەو نێردراوەی، هەرکەس وەڵامی دایتەوە ئەو هاتۆتە ناو ئیسلام ، ئەوەی بێتە ناو ئیسلام دەچێتە بەهەشت ، ئەوەی هاتە بەهەشت لە خواردنی بەهەشت دەخوات هەرچی تێدایە.
وفي رواية البخاري يقول: "فَمَنْ أَطَاعَ مُحَمَّدًا فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ، وَمَنْ عَصَى مُحَمَّدًا فَقَدْ عَصَى اللَّهَ".
لە رێوایەتێکی تردا هاتووە  کە بوخاری دەگرێتەوە: هەرکەس  گوێرایەڵی محمدی  کرد ئەوا گوێرایەڵی لە خوا کردوە،  یاخود هەرکەس سەرپێچی لە محمد کرد ئەوە سەرپێچی لە خوا کردوە.
وفي رواية أحمد يقول: "فَمَنِ اتَّبَعَهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ، وَمَنْ لَمْ يَتَّبِعْهُ عُذِّبَ عَذَابًا شَدِيدًا".
 هەروەها لەڕیوایەتی ئیمام ئەحمەددا هاتووە: هەرکەس شوێنکەوتوی محمد بێت دەڕواتە بەهەشت، هەرکەس شوێنی نەکەوت ئازار دەچێژێت و  لە قیامەتدا ئازارێکی زۆر بە سوێ و نارەحەت.
وەحی بانگەوازێکە بۆ بەهەشت، ئەوە کەسەی شوێن ئەو بانگەوازە نەکەوێت چارەنوسی لە ئازارێکی زۆر بە سوێدایە...
من سەرم سوڕدەمێنێت کە خەڵکی بەمە دەزانن، بەڵام گەورەی و ڕێزی وەحی وەك خۆی ناگیرێت، دێمەوە سەر ئەو باسەی لەسەروە ئاماژەم بۆکرد هۆکارەکەی ئەوەیە کە قەدری هێزو دەسەڵاتی خوای نازانن خواناسی وەك پێویست ناکەن..
[وَمَا قَدَرُوا اللهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ القِيَامَةِ وَالسَّماوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ] {الزُّمر: 67}.
خوانه‌ناسان؛ قه‌دری خوایان وه‌ک پێوست نه‌گرت، ڕێزیان بۆ دانه‌نا، به‌مه‌رجێک هه‌ر هه‌موو گۆی زه‌وی پڕ مشتێکی قودره‌تی ئه‌و زاته‌یه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا، ئاسمانه‌کانیش به‌ده‌ستی قودره‌تی ڕاست و دروستی خوا پێچراوه‌ن (ئاماژه‌یه‌ بۆ ده‌سته‌ڵاتی بێ سنووری ئه‌و زاته‌)، پاکی و بێگه‌ردی و بڵندی بۆ ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ مه‌زنه‌ی شایسته‌ی ئه‌وزاتە.‌ لە کاتێکدا نه‌فامان هاوه‌ڵی بۆ بڕیار بده‌ن و قه‌دری نه‌زانن.
ئەگەر خەڵکی ئەم تواناو هێزەی خوای گەورە وەك سیفاتە پیرۆزەکانی بناسن  هەرگیز بەو شێوەمان لێبەسەر نەدەهات، لە هەموو دوونیادا ئەوەی ئەرزشی نەبێت موسڵمانە لە ئێستادا، هۆکارەکەی ئەوەیە شوێن وەحی نەکەوتوین، بەڵکو شوێن ئارەزوو ویستی خۆمان کەوتوین.
ئەم سروشتەی کە باسم کرد پەیامی خوای هەموو جیهانەکانە، بۆیە سیرەی بۆن خۆشی پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) بنەمایەکی سەرەکیە تا لێتێبگەین، یان جوانتر بڵیم ژیانی پێغەمبەرمان (صلی للە علیە وسلم) هەمووی  هەر وەحییە، هەوەك خوای گەورە بۆمان باس دەکات لە قورئان لە ژیانی سەروەرمان دەفەرموێت:
[وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الهَوَى (3) إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحَى] {النَّجم: 3، 4}.
قسه‌و گوفتاریشی له‌ ئاره‌زوبازیی و هه‌واو هه‌وه‌سه‌وه‌ نیه‌،(ئه‌مه‌ی که‌ ڕایده‌گه‌یه‌نێت) به‌ده‌ر نیه‌ له‌ نیگاو (وه‌حی خوایی).

تەنانەت هەموو کارە سونەتاکانیش هەر بە وەحی بووە لە لایەن خوای پەروەردگارمانەوە، رۆژوی سوننەت لە  دووشەممەو پێنج شەممانداو رۆژانی تاکەکان..تاد، هەموو سوننەتەکان و فەرزەکان لە ژیانی پێغەمبەرماندا (صلی للە علیە وسلم) وەحی بووە، هەموو هەڵسوکەوتێکی هەر بە سروش بووە ئەگەر تەنانەت هەلەی بکردایە خێرا خوای گەورە جوبریلی دەنارد بۆی راست دەکردوە بۆ ئەوەی مرۆڤایەتی چاوی لێبکەن، مەبەست لەم کارانەو وەحییە بۆ ئەوە بووە  کەخەڵکی لاسایی بکاتەوە چاوی لێبکەن.
[لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللهَ وَاليَوْمَ الآَخِرَ وَذَكَرَ اللهَ كَثِيرًا] {الأحزاب: 21}.
سوێند به‌خوا به‌ڕاستی له‌پێغه‌مبه‌ری خوادا چاکترین نموونه‌ی ته‌واو ڕێك پێك هه‌یه‌تا چوی لێ بکه‌ن و شوێنی بکه‌ون، به‌تایبه‌ت بۆ ئه‌و که‌سانه‌ی ڕه‌زامه‌ندی خوایان مه‌به‌سته‌، سه‌رفرازی قیامه‌ت ئاواتیانه‌، هه‌میشه‌ و به‌رده‌وام یادی ‌خوا به‌ زۆری ئه‌نجام ده‌ده‌ن و زمانیان پاراوه ‌به‌یادی ئه‌و.

باشترین خێر بۆ مرۆڤ فێربوونی سیرەی پێغەمبەرە(صلی للە علیە وسلم)، چونکە  خێری دونیاو قیامەتی تێدایە، هەموو زانستەکانیش لە سیرەی پێغەمبەردا (صلی للە علیە وسلم) دەبینیتەوە، تەنانەت ئەگەر سیرە نەزانی لە قورئانیش تێناگەیت.
دواکارم لە خوای گەورە لە سیرەی پێغەمبەری ئازیز(صلی للە علیە وسلم) تێمانبگەینێت .

چۆنیەتی هاتنی سروش و دەست پێکردنی :
 خاتو عائیشە بۆمان دەگڕێتەوە لە باسی هاتنی وەحیدادەفەرموێت: پیشهاتنی وەحی چەند نیشانەیەکی هەبوو،لەوانە بینینی خەو هەموو خەوکان وەک پرشنگی بەرەبەیان دەهاتە دی، ئەم خەونە بە شەش مانگ پێشهاتنی وەحی بەردەوام بوو لەگەڵ پێغەمبەردا(صلی للە علیە وسلم)، ئەمە سەرەتا بوو بۆ ئەوەی بزانێت ئامادە دەکریت بۆ کارێکی گرنگ، ئەویش پێغەمبەرایەتیە.
هەرچەندە ئەمە یەکەم ئامادەباشی نەبوو، بەڵکو زۆر شتی سەیرتر باسدەکات خاتو عائیشە، دەفەرموێت هەموو بەردەکانی مککە  سڵاو و دروودو خۆشەویستیان بۆ پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم)  دەنارد سەروەرمان(صلی للە علیە وسلم)  دەفەرموێت:"إِنِّي لَأَعْرِفُ حَجَرًا بِمَكَّةَ كَانَ يُسَلِّمُ عَلَيَّ قَبْلَ أَنْ أُبِعَثَ إِنِّي لَأَعْرِفُهُ الْآنَ".
بەردێک نیە  لەشاری مککە و دەوروبەیدا بەلایدا رۆشتبێتم و سڵاوی لێنەکردبێتم؛ پێشهاتنی وەحی پیش بوون بە پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) سەروەرمان دەفەرموێت هەموو ئەو بەردانە دەناسێتەوە کە سڵاویان لێکردوە.
لێرەدا رووداوێکی ترباسدەکەم: پێش بوونی بە پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) ئەویش لەتکردنی سنگی موبارەکییەتی کە ئەم ڕووداوە لە  سەحیحی بوخاروموسلیم و مەسنەدی ئیمان ئەحمەدو سەحیحی  ئیبن حەبان و زۆرێکی تر  لە لە گێرەرەوەی فەرمودەکان داهاتووە، کە لە تەمەنی منداڵیدا سینەی لەتکراوە ئەو خاڵە رەشەی کە بەشی  شەیتانە لەسەر دڵی لابراوە، پاشان پاك  شۆراوە بە ئاوی زمزمزم  و لە ناو قاپێکی ئاڵتونیندا، ئەنەسی کوڕی مالك- رەزامەندی خوای لێبێت- دەفەرموێت جێگای  دوورینەوەکەی بە سینگی پێغەمبەروە(صلی للە علیە وسلم) دیار بووە.
ئەم رووداوە باسێکی ئیمانیە بۆ خەڵکی بە گشتی و بۆ خەڵکی شاری مککەی ئەو سەردەمەو جۆرێکە لە ئامادەکردنی خەڵکی و بەگشتی بەتایبەت خودی پێغەمبەرە(صلی للە علیە وسلم) بۆ  ئەوەی ئامادەی ببێت  کە لە داهاتویەکی نزیکدا دەبێتە پێغەمبەر و وەحی بۆ دادەبەزێت..
ئەم هەواڵی سنگ لەتکردنی پێغەمبەرە(صلی للە علیە وسلم)  لە ناو شاری مککەدابڵاو بوویەوە وتەنانەت لە ناو هەموو عەرەبدا دەنگی دایەوە زۆر جار محمدیان بە دەناسیەوە .. کە ئەو لاوەیە کە سنگی شەقکراوە لە لایەن فریشتیەکەوە، هەموو خەڵکی ئامادەکرا بۆ ئەوەی  کە ئەم لاوە لە داهاتودا کارێکی گەورەی پێدەسپێرێت، لە رووی ئیمانیەوە ئەو دەمەو ئێستاو داهاتویشمان، ئەوەمان بۆ دەر دەکەوێت کە تواناو قودرەتی خوای پەروەردگارمان چەندە گەورەیە، ئێستا نەشتەرگەری دەکرێت بە دەستی مرۆڤ جێگای سەرسوڕمان کەسیش نیە، بە پێشکەوتنی زانستی هەژماردەکرێت، بەڵام خوای پەروەدگاری ئێمە لەوسەردەمەدە بە فەرمانی خۆی گەرەترین نەشتەرگەری سنگ کراوە کە قورسترین جۆری نەشتەرگەی بووە بە فریشتەکان کردویەتی بۆ ئەوەی ببێتە پەندو ئامۆژگاری بۆ مرۆڤایەتی و تواناو هێزو گەورەیی خۆشی بۆ مرۆڤاکان نیشان بدات، ئەویش بە خەڵکی ئەو سەردەمە بڵێت کە محمد کەسێکی تایبەتە.
 هەرچەندە ئەم باسە بۆ خۆی باسکردنی قورسە لە رووی بڕواهێنا پێی، هەڵەبەت بۆ ئیمانداران نا، بەڵکو بۆ بێباوەران ، چونکە هەروەك رووداوی ئیسراو میعراجەو، لەتکردنی مانگە زۆرێکی تر لەو رووداو و پەرجۆیانەی کە مرۆڤ لەبەردەمیدا دەستەوسانە لەسەردەمی پێغەمبەرماندا(صلی للە علیە وسلم)  روویداوە، هەمووی بۆ تاقی کردنەوەی مرۆڤ بە ئەنجام گەیەنراوە بۆتە معجیزە.
دەستپێکی وەحی:

 بوخاری لە خاتوو عائیشە دەگرێتەوە دەفەرموێت:




"يروي البخاري قصة بدء الوحي عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْ:اَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ، فَكَانَ لاَ يَرَى رُؤْيَا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ.ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلاَءُ، وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ - وَهُوَ التَّعَبُّدُ - اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ، وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ، فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا، حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ."
 سەرەتای دەست پێکی وەحی بۆ پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم)   بە خەونی باش وچاك دەستی پێکرد، هەموو خەونەکان وەك گزنگی بەرەبەیان دەهاتە دی، پاشان حەزی بە تەنهای دەکرد، دەچوە ئەشکەوتی حەراء لەوێ بیر دەکردوە، بۆ ماویەك لەوێ دەمایەوە لە کەسوکاری دوور دەکەوتەوە، پاشان ئەم رەوشەی بەردەوام دەبوو جاری واهەبوو درێژەی دەخایاند، زۆر جار خاتو خەدیجە  خۆراکی بۆ دەبرد بۆ ئەشکەوتەکە، بەردەوام دەمایەوە بە تەنهای، تاکو خوای گەورە وەحی بۆنارد لە ئەشکەوتی حەراء.
خوای گەورە وایکرد لە پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) کە ئەو ماوەیە هەست بە بیر کردنەوە تێڕامان بکات لەم گەردونە، بە تایبەت لە مانگی ڕەمەزاندا، بیری دەکردەوە دەبێت ئەم گەردونە هەروا بە بێهودەی دروستکرابێت، یاخود خوایەك نەبێت کە سەرپەرتشتی هەمووی بکات، هەرچەندە عەرەب بە شێوەیەکی گشتی خوایان دەپەرست، بەڵام هاوبەشیان بۆ ئەنجام ئەدا لە رووی بەندایەتیەوە؛ بەڵام لە رووی کردگاریەوە بڕوای تەوایان هەبوو کە خوا دروستکاری ئەم گەردون و بوونەیە، بەڵام نەیاندەزانی چۆن خوا بپرستن بە راست و دروستی ، هەر بۆیە خوای موتەعال لە قورئاندا ئەوراستیانەمان بۆ دەردەخات دەفەرموێت:
[وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللهُ] {لقمان: 25}.
خۆ ئه‌گه‌ر پرسیار (له‌ بێدین و کافران) بکه‌یت: کێ ئاسمانه‌کان و زه‌وی دروست کردووه‌، زۆر به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ده‌ڵێن: خوا، تۆش (ئه‌ی محمد صلی الله‌ علیه‌ وسلم) بڵێ: سوپاس و ستایش بۆ خوا (له‌سه‌ر وتنی ئه‌و ڕاستیه‌)، به‌ڵام زۆربه‌یان نه‌فام و نه‌زانن.
  [وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللهُ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ] {الزُّخرف: 87}.
خۆ ئه‌گه‌ر له‌و (خوانه‌ناسانه‌) بپرسیت: کێ دروستی کردوون، زۆر به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ده‌ڵێن (الله‌) (باشه‌ ئیتر بۆچی) له‌ ڕێبازی یه‌کتاناسین لاده‌ده‌ن و شوێنی ناحه‌قیی ده‌که‌ون؟!
بۆیە لەگەڵ خوای گەورەدا هاوبەشیان دادەنا بۆ ئەوەی لەخوای گەورە نزیك ببنەوە بەو هاوەڵ هاوبەشانە، خوای گەورە لەو بارەوەبۆمان باسدەکات دەفەرموێت:
 [وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ مَا لاَ يَضُرُّهُمْ وَلاَ يَنْفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هَؤُلاَءِ شُفَعَاؤُنَا عِنْدَ اللهِ] {يونس: 18}.
(بێ باوه‌ڕان وخوانه‌ناسان) شتێك ده‌په‌رستن له‌جیاتی خوا که‌ نه‌ زه‌ره‌ریانی به‌ده‌سته‌و نه‌ قازانج، به‌مه‌رجێك ده‌شڵێن: ئا ئه‌م (بت و شتانه‌) شه‌فاعه‌ت خوازمانن (له‌ قیامه‌تدا) لای خوا..
  [وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلاَّ لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللهِ زُلْفَى] {الزُّمر: 3}.
ئه‌وکەسانە جگه‌ له‌و زاته‌ که‌سانی ترو شتی تر ده‌که‌نه‌ پشتیوانی خۆیان ده‌ڵێن: ئێمه‌ ئه‌م بت و شتانه‌ ناپه‌رستین ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ خوا نزیکمان بخه‌نه‌وه‌..
فیترەتی پاكو بێگەرد چۆن رازی دەبێت بە بەندایەتی خوایەك لەگەڵیدا سوجدە بۆ دارو بەرد ببرێت؟! لەکاتێكدا ئەم بەردو دارانە هیچ چاکەو خراپەیەك بە هیچ کەس ناگەیەنێت؟!
پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم) لە هەموو تەمەنیدا یەك جاریش سوجدەی نەبردوە بۆهیچ  بت و دارو پەیکەریك، هەستێکی هەبوو کە خوای گەورە دروستکاری ئەم گەردون و بوونەیە چۆن کرنوش بەرێت بۆ پەیکەرێک لە دارو بەرد تاشراوە.
[وَوَجَدَكَ ضَالاًّ فَهَدَى] {الضُّحى: 7}.
کاتێک ئەم ئایتە دابەزای، مانای وانەبوو کە پێغەمبەر  سەرلێشیواوە ، چونکە سوجدەو بەندایەتی بۆ بتەکانی قوریش کردوە ؛ نەخێر، بەڵکو زانایان ڕاڤەی قورئان دەفەرمون  نەیدەزانی بە چی شێوەیەك بەندایەتی خوا بکات، لێرەوە بۆمان روون دەبێتەوە کە سەروەرمان پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) بەدوای ئەودا دەگڕا چۆن خواپەرستی بکات، چونکە هەموو عەرەب دەیانزانی کە خوای کردگاری بوون-  بوونی هەیە.
لێرەدا دەبێت  روونکردنەوەیەکی پێویست بدرێت، چونکە لەزۆربەی ژیاننامەی سەروەرماندا ئاماژەی پێنەکراوە هەندێك لە بێباوەڕان بە هەلی دەزانن لەو ڕێگاوە ڕەخنە لە موسڵمان بگرن و گومانیان بۆ دروست بکەن، ئەویش بریتیە لەوەی کە پێغەمبەر خەڵوتی کردوە نەك دابرابێت لە خەڵکی..
خەڵوەت و دابران دوومانای جیاوازن..
خەڵوەت لە زمانی عەرەبیدا واتا "خلوة"
دابڕان  لە زمانی عەرەبیدا واتا "اعتزال"
پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم) لە مانگی رەمەزاندا خەڵوەتی دەکرد واتا وەك ئیعتیکاف وابوو، بۆیە ناوم نە ناوە ئیعتیکاف،  چونکە ئەم بەندایەتیە لە سەردەمی مەدینەدا سەروەرمان کردوێتی، لە رەمەزندا خەڵوەتی دەکرد، بەڵام لە خەڵکی دانەبراو بوو هەمیشە  لە رووی کۆمەڵایەتیەوە  پێغەمبەر لە ناو خەڵکیدا بوو .. پەیوەندییەکی باشی هەبوو لەگەڵ هەموو چین و توێژەکانی ناو کۆمەڵگای مەککی.
ئەو کەسەی کە تێكڵاوی  خەڵکی دەکات لەسەر ئازارەکانیان ئارام دەگرێت خەریکی چاکەکاریە  ئەوە  پاداشتی لای خوای گەورە زۆر بڵندە، بە پێچەوانەوە ئەو ئیماندارەی کە ناتوانێت لە خەڵکیدا لەسەر ئازارەکانیان ئارام بگرێت، ئەوا هیچ پاداشتێك وەرناگرێت.. هەروەك لە فەرمودەکەی ترمزیدا هاتووە دەفەرموێت:عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "الْمُؤْمِنُ الَّذِي يُخَالِطُ النَّاسَ وَيَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ، أَعْظَمُ أَجْرًا مِنَ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يُخَالِطُ النَّاسَ وَلاَ يَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ".

زۆر گرنگە مرۆڤ ئیماندار بە ئاگابێت لە چۆنیەتی تێكڵاوبوونی و- تێکەڵ نەبێت بە خراپەکانیان، پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) هەرگیز لە مەجلیسی گاڵتەو گەپی وقسەی بێ مانای بێباوەڕان دەنەدەنیشت و بەتایبەت ئەو جێگایەی کە  پەرستنی بت و پەیکەرەکانیان بوو، بەڵام  لە زۆر کاری تردا هاوکاری دەکردن کە گشتی بوو، پاشان هەندێکیان پەیوەندی هەبوو بەسەر موسڵمانیشەوە،هەروەها هاوکاری دەکردن  وەك  بیناکردنەوەی کەعبەو و حیلفی فضول ..تاد.
فەرمودەیەك  دەگێرنەوە لە ئیمامی حاکم و بەیهەقی کە گوایە پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) کاتێک لاو بووە گوێ لە دەنگی  مۆسیقا بووە بە زلەیەك  خوای گەورە خەوی لێخستوە، لە راستیدا ئەم فەرمودەیە هەر زۆر لاوازە و ئیبن کەسیر و شێخ ئەلبانی بە لاوازیان داناوە.
چونکە موسڵمانان ڕاستە تێکڵاوی خەڵکی دەبێت،بەڵام لە هەست و سۆز و شوعوردا جیاوازی هەیە، هەروەك چۆن "سەید قوتب"  لە کتێبە نایابەکەیدا بە ناونیشانی "معالم في الطریق"  مامۆستای بەرێزمان م.کرێکار کردویەتی بە کوردی لەوێدا سەید -رەحمەتی خوای لێبێت- بە مشێوەیە ناوی لێناوە دەڵێت:  ڕاستە موسڵمان بە لاشەو لەگەڵ  جاهیلان و بێباوەڕاندا تێکەڵە، بەڵام جیاوازیان زۆرە هەمیشە یەکناگرنەوە لە  دیدو ڕێ و مەنهەج ، بەڵکو تیكڵاوی  بۆ  چاکسازیانە.
کەواتە ئەگەر پیاوچاکان داببڕێن لە فێرکردنی خەڵکی،یاخود کێ بێت بەرەبست نەهڵێت بێتە بەردەم موڵسمانان، یان کێ دەتوانی هاوکاری خەڵکی بێت ئەم دینەو بانگەوازەیان بۆروون بکاتەوە، گومان نیە دەبێت خەڵکانێك هەبێت  ئامادەی ئەوەی هەبێت کە لەناو خەڵکیدا بانگەوازی ئەم ئیسلامە بەگەیەنێت...
هەروەك بانگخوازێکی بەرێزی شاری تورکیا لە ووڵاتی  ئەڵمانایا دەچێتە ناو دیسکۆکانەوە بانگەوازی لاوە تورکەکاندا دەکات؛ جاری وا هەیە ٢٠ کەس بۆ ٥٠ کەس لە ناو باڕو دیسکۆکاندا دەهێنتە دەرەوەو. لەووڵاتی نەرویج جامەعەتێک خەڵکی بەرێز هەن بە ناوی مزگەوتی مەدەنی ئەوانیش لەسەر جادەکاندا بانگەواز دەکەن، هەروەها هاوشێوەی ئەمانە لە ووڵاتانی وەك بەریتانیا و فەرنسا ئەورپا بە گشتی دووبارە دەبێتەوە.
ئەگەر وورد تەماشای ژیانی سەروەرمان بکەین هەڵوێستەیەك بکەین.. دەبینین ئامادەکردنی سەروەرمان بۆ پێغەمبەرایەتی .. بە قۆناغ بووە لەسەرەتاوە سڵاو کردنی بەردو پاشان سنگ لەتکردنی، مەبەستم ئەوەیە ئامادەکراوە بۆ ئەوەی دوای ئەم کارە قورسە بانگەوازە لەسەرشان هەڵبگرێت ..
هەموو دەزانین لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا دەبێتە پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) کەواتە پرسیار ئەوەیە  ئەم هەموو ماوەیە تەنها  هەر ئامادەکردنی سەروەرمان بوو بۆ ئەم کارە و بۆ هەڵگرتنی ئەم ئەمانەتە گەورە وقورسە، دەبێت بپرسین  حیکمەت چیە  ئەو ئامادەکاریە باشەی بۆ کراوە لە دوای تەمەنی ٤٠ ساڵیەوە  بانگيی پێغەمبەرایەتی دەکات، کەمترین تەمەنی پێغەمبەرایەتی بووە ئەوەی تر ئامادەکاری بووە هۆکاری چیە؟
 لەوەڵامدا دەمەوێت ئەوە بە خوێنەری بەرێز بڵێم : ئێمە بۆیە لێکۆڵینەوە لە ووردو درشتی ژیانی پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم)  دەکەین بۆ ئەوەی شوێن پێکانی هەڵبگرینەوە،  خوای گەورە ئەوەمان فێر دەکات لە ژیانیدا لەسەر ئەو دیدو ڕێیە پەروەردەمان دەکات.. ئەویش پلە کاری و قۆناغکاریە، مرۆڤ ناتوانێت هەموو کارێکی قورس بە یەکجار بخاتە سەر شانی، بەڵام کە پەروەردەکرا لەسەری بە پلە کاری بوو دوای ئامادەباشی بۆکرا ئەوە هەموو کارێکی قورسی بەلاوە ئاسان دەبێت، بۆیە پەیامەکەی سەروەرمان محمد(صلی للە علیە وسلم)  هەمووی بە پلەکاری و قۆناغکاری بوو.
پلەکاری سوننەتی خوای گەورەیە و ئەم سوننەتەیش بۆ گۆڕانکریە و چاکسازیە، چونکە هەموو پەروەردەیەکی باش پێویستی بە پلەبەندی و قۆناغکاریە، فەرمان بەچاکەو ڕێگری لە خراپە هەر پێویستی بە پلەبەندی و قۆناغکاریە.
تەمەنی سەروەرمان پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) ٦٣ ساڵ بوو، بەڵام وەك ئاماژم پێدا ٢٣ ساڵی تەنها کاری پێغەمبەرایەتی کردوە؛ ئەوەی تری لە ئامادەباشیدا بووە بۆ هەڵگرتنی ئەم پەیامە، لێرەدا ئەوەم مەبەستە کە بیگەیەنمە خوێنەر.. هەمیشە سەردەمی کۆکردنەوە ووزەو هێزو دەسەڵات(اعداد) زۆر ترە لە سەردەمی سەرکەوتن..
خەڵکانێک لەوانەی وابیر بکەنەوە بڵێن؛ زۆر ترین تەمەنی پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) بۆ پێغەمەبرایەتی بەکار بهتایە سودی زایاتر دەبوو بۆ ئوممەتەکە، بەڵام  خوای گەورە هەمیشە لە هەموو دەستپێکی کارکردنێکدا دەیەوێت ئەوە بە موسڵمانان بگەیەنێت و کردویتە شریعەت و مەنهەج و دیدو ڕێیەك  کە ئەم سوننەتە گۆڕانکاری بەسەردا نایەت، چونکە سەردەمی کۆکردنەوەی ووزەکان و دەستپێکی هەموو کاریکێك  پێویستی بە هەوڵێکی باش هەیە بۆ پەوروەدەکردنی خەڵکی بۆ ئەوەی نوخبەی باش دروست ببێت، بۆ ئەوەی دوای بتوانن کارەکە بە ئەنجام بگەیەنن، هەر ئەوەشە لێردا ئاماژەی پێدەکەمەوە دەڵێم: ئەو ماوەیەی کە ٤٠ ساڵی ژیانی پێغەمبەر بوو ئامادەکاری بوو بۆ ئەوەی ٢٣ ساڵ پێغەمبەرایەتی بکات؛  خوای گەورە خۆی پەروەردەی کرد بۆ ئەو مەبەستە، خۆ دەکرا لە کون فەیکونێکدا هەموو شاری مککە موسڵمان ببێت، بەڵام ئەمە سوننەتی خوای گەورە نیە ، چونکە دوای مرۆڤەکان توانای کار کردن و هەوڵ کۆششیان نامێنێت، وەك رەجەبی تەمەڵ هەموو دادەنیشێت چاوەڕوانی معجیزە دەکات خۆیان  دەم دا دەچەقێنن بۆ ئەوەی دەنکە هەنجیرێکی تێبکەویت، بەڵام ئەمە سوننەتی ئیسلام نیەو خوای گەورە هەرگیز نەیویستوە پێغەمبەرانی وابار بێهنێت، چونکە  دوای گەلانی تر چاویان لێدەکەنەوە ، ئەم ئیسلامەیش ئاخافتنە لەگەڵ ناخی مرۆڤدا و لەگەڵ هەست و بیرو هۆشیدا کار دەکات، پێویستە لەگەڵ وویستی مرۆڤ و ژیان و کاروباریان بێتەوە هەربۆیە خوای گەورە بەوشێوە ناردویتە خوارەوە کە پێغەمبەران بۆ گۆڕانکاری لە هەموو کەس نارەحەتتر بوون، پاشان ئەوانەی کە شوێنکەوتوی ئەوان بوون هەموو ئەو کردەوەیان لەگەڵدا دووبارەکراوتەوە.
پێویستە پەندو ئامۆژگارری لەم شێوە پەروەدەیە وەربگرین، لەدوای ٤٠ ساڵ جوبریل – سەلامی خوای لێبێت-  لە خەڵوەتیدا لە ئەشکەوتی حەراء دێتە لای،  ئەو ساتە وەختە ئیتر بە خلودی لە مێژووی مرۆڤایەتیدا دەمنێتەوە،ئەو ڕووداوە بۆ ماوەی شەسەد ساڵە رووی نەداوە هیچ پێغەمبەرێك لەو ماوەیەدا بۆ سەر زەوەی رەوانە نەکراوە، لە دوای وەفاتی پێغەمبەریش(صلی للە علیە وسلم) دووبارە نابێتەوە کۆتای دێت بە سروش  تارۆژی قیامە.
لەم ساتە وەختەدا جوبریل- سەلامی خوای لێبێت- لەسەر شێوەی پیاوێکدا  دەچێتە لای پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم).
بۆ لەسەر شێوەی مرۆڤ دەچێتە خزمەتی پێغەمبەر؟
بە هۆکاری ئەوەی مرۆڤ لە مرۆڤ ناترسێت، لە و ساتە وەختەدا ئەگەر لەسەر شێوەی مرۆڤدا نەبێت شتیکی ترسناك دەبێت بۆ محمد، لەگەڵ ئەویشدا پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) هەر ترسا، چونکە کەسێکی نەناسراو بوو نیدەناسی..
بۆ دەبێت پێغەمبەر بترسێت لەو کاتەدا؟

وەرن بزانین پێغەمبەر خۆی بۆمان باس دەکات باش بیخۆێنینەوە بۆچی ترساوە..
خاتو عائیشە دەگێڕێتەوە:
تروي عائشة فتقول: فَدَخَلَ عَلَيْهِ الْمَلَكُ فَقَالَ: اقْرَأْ.
 لە ناکاو بێهیچ پێشەکییەك، بێ سڵاو بێ هیچ ووتەیکی تر، بێ ئەوەی خۆی بناسێنیت، تەنانەت لە خودی پێغەمبەریش(صلی للە علیە وسلم) هیچ پرسیارێکی نەکرد، هەروەك بیناسێت رووی دەمی تێدەکات پێ دەڵێت: بخوێنە.
پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) ئاگای لە هیچ نیە و نازانێت هیچ بخوێنێت، چونکە پێغەمبەر نەخوێندەوارە نە دەزانێت بنوسێت نە دەزانێت بخوێنێتەو، کەچی ئەو لە پڕ دەڵێت : بخوێنە..
سەروەرمان محمد(صلی للە علیە وسلم) زۆر بە ئەدەبێکەوە دەفەرموێت: من خوێندەواریم نیە.
 قَالَ: مَا أَنَا بِقَارِئٍ.

پێغەمبەریش(صلی للە علیە وسلم)  هیچی لێ نەپرسی: نە فەرموی تۆ کێت؟ نە فەرمووی چیت دەوێت، چونکە سەرسام بوو کە لەپردا خۆی کرد بەناو ئەشکەوتەکەداو، لە پردا پێدەڵێت بخوێنە، لەدوای ئەویش کە سەروەرمان پێدەڵیت من خوێندەواریم نیە، لێرەدا ترسەکەی سەروەرمان دەست پێدەکات دەفەرموێت لێم نزیك بوویەوە باوەشی پێداکردم و گوشیمی بەخۆیەوە.. ئینجا دەفەرموێت پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم):
 قَالَ: فَأَخَذَنِي، فَغَطَّنِي (يعني احتضنني)، حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ
  جوبریل بە توندی سەروەرمانی گوشی بە خۆیەوە، چونکە زۆر بە هێز بوو جوبریل، پێغەمبەریش خۆی بونیادی لاشەی زۆر بەهێز بوو، بەڵام ئەو لە پێغەمبەر بە هێزتر بوو لە بەر ئەوەی لە رەگەزی مرۆڤ  نەنوو، بەڵکو فریشتە بوو...
ثُمَّ أَرْسَلَنِي (تركني).
پاشان دەفەرموێ وازی لێهێنام لە گوشینەکە.
بۆجار دووەم دیسانەوە.. دەیگوشێتەوە بەخۆیەوە..
ثم َقَالَ: اقْرَأْ (المرة الثانية). قُلْتُ: مَا أَنَا بِقَارِئٍ. فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي، فَقَالَ: اقْرَأْ (المرة الثالثة). فَقُلْتُ: مَا أَنَا بِقَارِئٍ.
فقال: فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي.

هەر دەفەرموێت بخوێنە، گوشیمیەوە بخۆیەوە ئەوەندە بە هێزبوو وا هەستم دەکرد خەریك بوو پەرسوەکانم بشکێت، بەڵام بۆ جاری دووەم سەروەرمان پێ دەفەرموێت من خوێندەواریم نیە...
بۆ جاری سێیەم هەمانکردار دەکاتەوە، پێغەمبەر دەفەرموێت: من خوێندەواریم نیە،  ئینجا واز لە لە گوشینی پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم) دێنێت ..
بۆ ئەم کارە ئەنجامدار لەگەڵ سەروەرمان پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم)؟
بۆ ئەوەی بگاتە  ئەو هەستەی کە ئەو کەسە خەیاڵ نیە هاتۆتەلای، یاخود خەون نەبووە، بەڵکو راستیە، یان بە باری دەرونی تێنەگات، بەتەواوەتی دڵنیا بێت و هەست بەوە بکات کە راستیە و واقعەو رەوشەکە بەرجستەیە،دیسانەوە دڵنیا بێت خەوی نەدیوە.
دەفەرموێت جوبریل: فَقَالَ:[اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ (1) خَلَقَ الإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ (2) اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ (3) الَّذِي عَلَّمَ بِالقَلَمِ (4) عَلَّمَ الإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ]. {العلق: 1- 5}.
(ئه‌ی محمد صلی الله‌ علیه‌ وسلم) بخوێنه‌ به‌ناوی ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ته‌وه‌(که‌ هه‌موو شتێکی) دروست کردووه‌. ئاده‌میزادی له‌ چه‌ند خانه‌یه‌کی خۆهه‌ڵواسه‌ر (له‌ناو منداڵاندا)دروستکردووه‌. بخوێنه‌، په‌روه‌ردگاری تۆ خاوه‌نی ڕێزو به‌خششی بێ سنوره‌. ئه‌و زاته‌یه‌ که‌ به‌هۆی قه‌ڵه‌مه‌وه‌ زانستی و زانیاری فێر ده‌کات. ئاده‌میزاد فێری ئه‌و شتانه‌ ده‌کات که‌ نایزانێت و بێ ئاگایه‌ لێیان.
ئەم پیاوە کێ بوو؟
چۆن پەیدا بوو؟
بۆچی لە دوای ئەو ووتانە وون بوو؟
پێغەمبەر هیچ نازانیت تا ئەو ساتە وەختەیش، لە کاتێکدا خۆی زۆر لە رووی قسەکردنەوە لە ناو عەرەبدا جوانترین شێوەی دەربڕینی هەبوو بۆ زمانی عەرەبی، دەزانێت ئەم چەند ووشەیە لە ووشەی مرۆڤ ناچێت و، هەموو مرۆڤایەتی لەبەردەم ئەم ووشەنەدا دەستەوەسانە.
بەڵام ئەم کەسە کە پەیدابوو لە پڕنەماو، باسی ئەو خوایە دەکات کە محمد بە شوێنیدا دەگەڕێت، سەردەمانێکە پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم)  ئیعتیکاف و بیرو هۆشی لای ئەو خوایە  کە ئەو پیاوە باسی کردوە، باسی خوای گەردونی کردوە، ئینجا ئەو پیاوە باسی خوایەك دەکات کە ڕێزی مرۆڤ دەگرێت و فێری زانستی دەکات.
ئەو کەسە هیچی پێنەگووت، ئاگاداری نەکردوە کە دەبێتە پێغەمبەری خوا.
ئەو کۆمەڵە ووشەیە تائێستا لە سەر زەویدا کەس نەیبیستوە، لە پر ئەو پیاوە وون بوو، پاشان محمدی بە هێزەوە گوشی بە خۆیەوە، لەم کاتەدا سەروەرمان دەفەرموێت، لە گیانی خۆم ترسمان کە شتێکم بەسەر بێت... "لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي".
سەروەرمان(صلی للە علیە وسلم) لەدوای ئەو  رووداوە لە خەڵوەتەکەیدا دەردەچێت و بەرەو ماڵ دەکەوێتەوە ڕێ، لە ئەشکەوتەکەوە کە  بە لوتکەی شاخێکەوەیە ئێستا شاخەکە ناونراوە بە شاخی نور(جبل نور) دێتە دەرێ بۆ ئەوەی لە جێگای و مەڵبەندو زێدی خۆی بە حەسێتەوە ئەمانی دەست بکەوێت مەبەستم ماڵەکەی خۆیەتی لە شاری مەککەدا..
خاتو عائیشە باسی ئەو کاتەمان بۆ دەکات دەفەرموێت:
فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ.
 گەڕایەوە بۆ ماڵەوە پێغەمەبەرمان(صلی للە علیە وسلم) چاوەکانی پر بوون لە ئاو.
پرسیار لێرەدا ئەوەی بۆچی پێغەمبەرمان لەو دیمەن و ڕووداوە ترسا..؟!

لە وەڵامدا دەڵێم: چەند هۆکاریك وای کرد کە سەروەرمان بترسێت لەو رووداوە کە حیکەمەت بە دوای خۆیدا دەهێنێت بۆ مرۆڤایەتی..
یەکەم : بۆمان دەردەکەوێت سەروەرمان محمد(صلی للە علیە وسلم) مرۆڤە و سوننەتی مرۆڤیش وا هەڵکەوتوە لە شتێ سەررسوڕێنەر و ترسناك دەترسێت، ئەم بارو گوزارانەیش لەگەڵ موسا پێغەمبەر- سەلامی خوای لێبێت- دووبارە بۆتەوە، کەواتە ئەوەمان بۆ روون دەبێتەوە کە محمد مرۆڤێکی ئاسایی بووە و وەك هەموو مرۆڤەکانی تر هەست و  نەست و هۆشی هەبووە.
دوەم: لێرەدا ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت  تا ئەم ساتە وەختەیش محمد (صلی للە علیە وسلم) نازانێت کە پێغەمبەرەو بانگەشەی بۆ ناکات، بەڵکو بە دەرکەوتن نەمانی ئەو پیاوەی لە ئەشکەوتەکەدا پەیدا بوو نەما ترسی لێنیشت، کەواتە محمد خۆی ئامادە نەکردوە بۆ ئەوەی بڵێ من پێغەمبەرم و هەر نەیزانیوە.
سێیەم: ئەم کارە بۆ ئامادەکردنی مـحمدە بۆ ئەوەی حەز بکات جارێکی تر ئەوە کەسە ببینێتەوە، تەشویق ببێت بۆ کارەکەی، لە باسەکەنماندا زیاتر روونی دەکەمەوە بە پشتوانی خوا...
چونکە لەدوای ئەو رووداوە چەند جاری پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) دەرۆیشتەوە بۆ شاخی نوور بۆ هەمان جێگا لە ئەشکەوتەکەدا بۆ ئەوەی ئەو پیاوە ببینێت چاوەڕێ دەکرد، وای لێهاتبوو موشتاق بوو بۆ بینینی جوبریل- علیە السلام –
پاش ئەوەی گەیشتە ماڵەوە خاتو عائشە بەردەوام لەگەڵماندایەو رووداوەکەمان بۆ باس دەکات دەفەرموێت:فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
  خاتوو خەدیجە زۆر پێغەمەبەری خوای(صلی للە علیە وسلم)  خۆش دەویست، خۆشەویستییەك کە بۆم پێناسە ناکرێت!!، لە هیچ جێگایەکی سیرەی موبارەکی پێغەمبەرماندا(صلی للە علیە وسلم) نەمدیوە نەمبیستوە کە رۆژێك لە رۆژان دەمەبۆڵەیەك یان  ئاژاوەیەکی خێزانی لە نێوانی پێغەمبەرو(صلی للە علیە وسلم)  خاتو خەدیجە- رەزامەندی خوای لێبێت-  رووی دابێت.
هەموو رووداوەکە دەگڕێتەوە بۆ خاتو خەدیجەو، باسی ئەو ڕووداوە سەرسوڕمانەی بۆ دەکات، هەموو ووشەکانی جوبریل فەرمووبوی، پێی، بۆی دەگێڕێتەوەئینجا دەفەرموێت:
 "لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي".

زۆر دەترسم شتێکم بەسەر بێت، یاخود دەترسم لە گیانم خۆم.

بەڵام لێرەدا خاتو خەدیجە هەڵوێستێکی زۆر سەرسوڕمانی دەبێت.. هەڵوێستەکەی زۆر سەیرە، چونکە وەك ئافرەتانی تر خێرا دەنگی لێبەرز نەبووە بترسێت، وەك سروشتی ئافرەتان کە ترسنۆكن بە گشتی، بەڵکو کەوتە پرسیارکردن لە سەروەرمان و ڕووداوەکەشی زۆر بە ئاسانی وەرگرت و دڵخۆشی پێغەمبەری(صلی للە علیە وسلم)  دایەوە، بەڵکو زۆر  بە دڵنیایەوە بە هاوسەرەکەی فەرموو جەختی لەسەر کردوە...
كَلاَّ، وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا، إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ.

نا سوێند بە خوا، خوای پەروەردگار هەرگیز ئازاری تۆنادات، چونکە تۆ سیلەی رەحم بەجێدێهنیت و هەموو خزمو کەسوکاری بەسەر دەکەیتەوە، هەستی بەرپرسیارێتت لەسەر شانە خۆشەویستی بۆ هەمووان دەردەبڕیت، ئەوەی کە هەژارو بێدەرەتانە  تۆ دەست گیرۆی دەکەیت، تۆ ڕێزی میوان زۆر دەگریت ئەی محمد، هەمیشە بەدوای راستیدا دەگریت و حەقت خۆش دەوێت.
خاتو خەدیجە لە پێناسەی پێغەمبەروە وەسفی رەوشتە جوانەکانی کرد، باسی ئەوەی کرد کە هەرگیز کەسیك بەو باشیە بێت توشی نارەحەتی و ئازار نابێت..
هەروەها باسی هەڵسوکەوتی لەگەڵ خەڵکی  و خزمەتی خەڵکی ئارامگری و ڕاستگۆی لە ناو خەڵکیدا وای لێکردبوو کە ئەم دیدو بۆچونەلای خاتو خەدیجە دروست بکات..
گرنگیشە ئەو کەسەی شوێنکەوتوی پێغەمبەرە دەبێت هەمان هەڵسوکەوتی هەبێت، خێزان منداڵەکانی ئەو شاهیدیە بۆ بدەن، چونکە مرۆڤی موسڵمان ئەگەر لە ناو ماڵی خۆیدا باش نەبوو راستبێژ نەبوو لەگەڵ دروشمە دینیەکانی ئیسلامدا، خۆئەگەر وا نەبوو ئیتر لە ناو خانەوادەکەی خۆیدا جێگای ئەرزش نابێت..!
چونکە مامەڵە کردن لەگەڵ چواردەوخەڵکیدا بەگشتی وەك کورد دەڵێت سەنگی مەحکە و مرۆڤی پێ هەڵەدەسنگێنرێت.
خاتوو خەدیجە وەك هاوسەرێکی بە وەفاو ئافرتێکی سالارو سەنگین بە تەواوەتی  پێغەمبەرمانی (صلی للە علیە وسلم) ئارام کردوە، زیاتر خۆشەویستی و هێمنی بۆ دەربڕی  تا هەست بە ئاسایشی تەواوەتی بکات لە ماڵەکەیدا، ئەمەش نمونەی هاوسەری ڕێك و پێکە کە خوای موتەعال لە قورئاندا بۆمان باس دەکات:
 
[وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً ] {الرُّوم: 21}.

یه‌کێك له‌ نیشانه‌و به‌ڵگه‌کانی تری ئه‌وه‌یه‌: که‌ هه‌ر له‌ خۆتان هاوسه‌ری بۆ دروست کردوون بۆ ئه‌وه‌ی ئارام بگرن له‌لایداو له‌ نێوانتاندا خۆشه‌ویستی و سۆزو میهره‌بانی فه‌راهه‌م هێناوه‌..
هەروەها ئەم ئافرەتە کە خێزانی سەروەرمانە(صلی للە علیە وسلم) لە خورافیاو و باری دەرونیدا هاوسەرەکەی بە جێنەهێشت، بەڵکو بردیە لای ئەوکەسانەی کەشارەزان لەو بوارەدا چونە لای کەسێك  بەناوی وەرقەی کوڕی نەوفل.
خاتو خەدیجە بۆ لە ناو ئەو هەموو خەڵکەدا کەسێکی هەڵبژارد بە ناوی وەرقەی کووڕی نەوفەل؟
ئەم هەڵبژاردنە حیکەمەت و فیترەتی پاکی خاتو خەدیجەمان نیشان ئەدات، بەڵکو نەیبردە لای ئەو هەموو کاهین و خزمەتکاری بتەکانی کەعبە، بەڵکو  رۆیشت بۆلای ئەم پیاوە کە لەسەر ئاینی کۆنەکان بوو  پاشان لەدوای جاهیلی  چوە سەر ئاینی نصرانی..
پێش ئەوەی بێمە سەر باسی وەرقەی کوڕی نەوفل؛ تکا دەکەم  لە هەموو لاوەکان کە ژن دێنن ئافرەتی پابەند بە دینەوە هەڵبژێرن، چونکە ئەوە خاڵی سەرەکیە لە ژیانی مرۆڤدا، لەگەڵ پرۆژەکەی ئێمەدا دێتەوە کە بونیادی گۆمەڵگای موسڵمان و ئوممەتی ئیسلامییە.

وەرقەی کوڕی نەوفەل کێیە؟
تقول السيدة عائشة:فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ، حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ، وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ، فَيَكْتُبُ مِنَ الإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ، وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ.

ئەم پیاوە لە بنەرەتدا بت پەرست بووە؛ پاشان لە تەمەنی لاویدا  دەڕواتە نەجران، مێژوونوسان دەڵێن: هەموو ژیانی لاوی خۆی لە خوێندن و نوسینی عیبرانی و خوێندنەوەی ئینجل و بەسەر دەبات، ناوی: وەرقەی کوڕی نەوفەلی کوڕی ئەسدی کوڕی عەبدولعەزی  کوڕی مامی خەدیجەیە، لەسەر ئاینی مەسیحیە، بەڵام تاکو پیری لەناو مەسیحەکاندا دەمنێتەوە، لەدوای ئەوەی کە چاوەکانی لە دەستئەدا، دەگرێتەوە بۆ شاری مککە بۆ ناو خزم کەسو کارەکانی  تەمەنێکی زۆری هەیە هەموو گیانی لەرزۆك بووە، وەرقە زۆر باش دەیزانی کە لەو سەردەمەی خۆیدا پێغەمبەرێك دێت، هەواڵی داربوویە لە لایان حبارو پیاوە ئاینیەکانی دینی نەسرانی باش ناونیشانی ئەو پێغەمبەرەیان دەزانی، چونکە ناوی لە تەورات ئینجیلدا هاتووە ناوی..
[الَّذِينَ آَتَيْنَاهُمُ الكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ وَإِنَّ فَرِيقًا مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ] {البقرة: 146}.
ئه‌وانه‌ی که‌ کتێبمان پێ به‌خشیون پێغه‌مبه‌ر صلی الله‌ علیه‌ وسلم ده‌ناسن هه‌روه‌ك چۆن نه‌وه‌کانی خۆیان ده‌ناسن، بێگومان ده‌سته‌یه‌ك له‌وان ڕاستی ده‌شارنه‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ ده‌شزانن (که‌ ئه‌وه‌ ره‌وا نیه‌).
کەواتە  وەرقەی کوڕی نەوفەل شارەزابوو لە بواری ئاینی  ئەو هاواڵانەی کە لە تەورات و ئینجیلدا هاتووبوو بۆیە خاتوو خەدیجە  سەروەرمان محمدی(صلی للە علیە وسلم)  بردە لای..
فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ: يَابْنَ عَمِّ، اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ. فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ (وكان يعرف أخلاق النبي صلى الله عليه وسلم وعرف صفاته): يَابْنَ أَخِي، مَاذَا تَرَى؟ فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى، فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ: هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى.

خاتو خەدیجە دەفەرموێت: بە ئامۆازکەم گووت: ئەی ئامۆزا گوێبگرە لەم کوڕی براتەمەبەستی محمدە(صلی للە علیە وسلم)، وەرقەی ووتی چیت دیوە کوڕی برام بۆم باس بکە، دیارە وەك ئەدەب و رێزێك ئەو وشانە بەکار هاتووە لە ناو عەرەبدا ، وەك پەیوەندی خزم و خوێش هیچ پەیوەندی بە پێغەمبەرمانەوە(صلی للە علیە وسلم) نەبووە، سەروەرمان محمد(صلی للە علیە وسلم)  هەموو رووداوەکەی وەك خۆی بۆ گێرایەوە چی دیوە ئەو کەسە کە چۆن هاتۆتە لای لە ئەشکەوتەکەدا ووشەکانیشی بۆ باسکرد..
وەرقەی کوڕی نوفەل ووتی: ئەوەی کە بۆت هاتووە ئەو وەحییە، هەروەك  سروش کە بۆ موسا هاتووە.. وەرقەی  ئینجا کارێکی زۆر گەورە باس دەکات بۆ پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) بە راشکاوانە پێدەڵێت: ئەوای کە هاتووە بۆ لات ئەوە ناوی جوبریلەو بەرێزترین فریشتەی خوای گەورەیە، ئەو فریشتە نایتە سەر زەوەی تەنها بۆ لای پێغەمبەران نەبێت، زۆر بەڕاشکاوانە بێ پێچو پەنا پێ دەڵێت: محمد تۆ  دەبیتە پێغەمبەر..
لێرەدا ئەو لەبەرچاو بگرین؛ داخۆ هەست و سۆزی پێغەمبەرمان (صلی للە علیە وسلم) چۆن بێت؟ لەم کاتەدا ئەو ووشانە لە دەمی وەرقە دەبیستێت؛ ئیتر دەبێتە هەڵبژاردەی خوای پەروەردگار لە ناو ئەو هەموو مەخلوقەی خوای محمد هەڵدەبژرێت، بۆ ئەوەی ببێتە پێغەمبەری ئاخر زەمان.
لای هەمووان ئاشکرایە  پلەی پێغەمبەرایەتی  بە زۆری عیبادەت و ئیجتیهادی خەڵکی نیە، بەڵکو بە هەڵبژاردنی خوای پەروەردگارە خوای گەورە دەفەرموێت:
[اللهُ يَصْطَفِي مِنَ المَلاَئِكَةِ رُسُلاً وَمِنَ النَّاسِ إِنَّ اللهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ] {الحج: 75}.
 هه‌ر خوا به‌ ویستی خۆی له‌ فریشته‌کان و له‌خه‌ڵکیش فرستاده‌ هه‌ڵده‌بژێرێت، به‌ڕاستی خوا بیسه‌رو بینایه‌ (چاك ده‌زانێت کێ هه‌ڵده‌بژێرێت بۆ گه‌یاندنی په‌یامه‌که‌ی).
ئەوە کەسەی هاتە لای هیچ ئاگاداریەکی نەدایە  پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم)، بەڵام وەرقە زۆر بە دڵنیایەوە دەڵێت: تۆ دەبیتە پێغەمبەر، سەروەمان محمد(صلی للە علیە وسلم)  توشی شۆك دەبێت لەوکاتەدا.
لەوە قورستر بە محمد (صلی للە علیە وسلم)  دەڵێت: وەرقە کە جێگای تێڕامانی سەروەرمان محمدە(صلی للە علیە وسلم)..
فقال: يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا (شابًّا) لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ؟"

وەرقە دەڵێت: خۆزگە لاو بوومایە .. یاخود ژیانم بکردایە تا ئەو کاتە هاوکارت بوومایە کە گەل و هۆزەکەت لە مەڵبەندو زێدی خۆت دەتکەنە دەروەوە.. پێغەمبەرمان (صلی للە علیە وسلم) فەرمووی: بە سەرسوڕمانێکەوە بۆ دەمکەنە دەرەوە؟!

ئەمە لێرەدا موعجیزەیەکی ئاشکرایە کە سەروەمان هەست بەوە ناکات گەلەکەی دەیکەنە دەرەوە، چونکە ڕێگای پێغەمبەران وایە لە ناو گەل و هۆزی خۆیاندا دەردەکرێن ئەم هەواڵە لە ناو  ئاینەکانی پێشترە دراوە،  لێرەدا ئەوە دەردەکەوێت کە  سەروەرمان محمد هیچ دەربارەی گەلانی پێشوو تر نازانێت، مەگەر ئەوەی کە خوای گەورە دواتر لە ڕێگای وەحییەوە بۆ دەنێرێت، خوای گەورەیش لەوە ئاگادارمان دەکاتەوە لە قورئاندا دەفەرموێت:
 
[تِلْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ مَا كُنْتَ تَعْلَمُهَا أَنْتَ وَلاَ قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هَذَا فَاصْبِرْ إِنَّ العَاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ] {هود: 49}.
ئه‌م باسانه‌ بۆمان کردی له‌ هه‌واڵه‌ نادیاره‌کانه‌، نه‌ تۆ ده‌تزانی و نه‌ هۆزو نه‌ته‌وه‌که‌شت پێش ئه‌م باسه‌ی ئێمه‌، خۆگرو به‌ ئارامبه‌ پاشه‌ڕۆژ بۆ خواناسان و پارێزکارانه‌.
چونکە پێغەمبەر بە هیچ شێوەیەك  لە ماناو واتای پێغەمبەرایەتی تێنەگیشت بوو، چونکە هیچ کات گەل هۆزەکەی بە درۆیان نەخستبووەوە، خاوەنی کەسایەتیەکی بە هێز بوو لە ناویاندا، هەربۆیە بەسەر سوڕمانەوە دەفەرموێت: بۆ دمەکەنە دەرەوە؟ ئینجا وەرقە بە دڵنیایەوە بۆی دووبارە دەکاتەوە دەڵێت:
نَعَمْ، لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلاَّ عُودِيَ.
 بەڵێ، بە دڵنیایەوە راوەدوودەنرێت؛ هیچ پێغەمبەرێك نەهاتووە بەوپەیامەوە لای خوای پەروەردگار  مەگەر دەربەدەر ناکرابێت.
ئەمە بنەمایەکی گەورەمان بۆ دەردەخات، ئەویش وەرقەی کوڕی نەوفەل فێرمان دەکات هەموو بانگەوازخوازێك، تووشی هەمان کرداری پێغەمبەران دبێتەوە، چونکە ئەم ململانییە بەردەوامە لە نێوانی ڕاستی و درۆداو ، شەیتان و مرۆڤدا حەق و باتڵدا، سونتێکی خوایە و تا رۆژی قیامەت بەردەوام دەبێت..
هەربۆیە بەردەوام وەرقە کوری نەوفەل دەڵێت: ئەگەر ئەو رۆژە من  ئامادە بوونم هەبوو بە دڵنیایەوە سەرت دەخەم و پشتگیرت لێدەکەم بە هەموو توانای خۆم..
بەڵام زانایان و کۆمەڵێك لە مێژوو نوسان دەڵێن : لە دوای یەك هەفتە ئەو دیدارەی کە لەگەڵ سەروەرمان محمد(صلی للە علیە وسلم) کردی وەرقە  وەفات دەکات- رەحەمەتی خوای لێبێت- هەندێکی تر لە زانایان و مێژوو نوسان دەڵێن: مانگێك دوای ئەو رووداوە وەفاتی کردوە، بۆیە پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) هەرکات باسی وەرقە بکرایە  یان باسی نەسرانی خراپەی نەسرانیەکان بکرایە دەیفەرموو ئاگاداربن قسە بە وەرەقە مەڵێن: چونکە خوای گەورە یان بە هەشتێك یاخود دوو بەهەشتی پێبەخشیوە بە وەرقەی کوڕی نەوفەل.

ثم يقول ورقة: وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا. ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ، وقد صدّق بالنبي صلى الله عليه وسلم حتى قبل التصريح بالرسالة، روى الحاكم عن عائشة بإسناد جيد أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: "لاَ تَسُبُّوا وَرَقَةَ، فَإِنِّي رَأَيْتُ لَهُ جَنَّةً أَوْ جَنَّتَيْنِ".
 
بەڵێ لەدوای ئەو ماوە کورتە وەرقە وەفاتی کرد، بەڵام ململانێکەی بە پێغەمبەرمان (صلی للە علیە وسلم) ناساندو ، ڕێگاکەی خستە بەردەم سەروەرمان ، پێڕاگەیاند، ئەم ڕێگایە هەورازو نشێوی زۆری تێدایە..
ئەم فەرمودەیەی وەرقە پەیامێکە بۆ هەموو بانگخوازنی ئەم ئیسلامە کە ئەو ڕێگایەن گرتوە.

لەدوای قسەکانی وەرقە پێغەمبەرمان (صلی للە علیە وسلم) باش ووتەکانی هەڵسانگاند،  ئینجا وویستی  بە دوای راستی ووتەکانی وەرقەدا بگرێت، چونکە ئەو ووتانە  زۆر قورس گەورەن کە کردوێتی بەدوای ئەوەدا دەگرێت کە کاری پێغەمبەران چیە؟ خۆیشی توانای هیچ بڕیارێك و هیچ بوچونێکی نیە، ناشزانێت چی لێ داوادەکرێت، ئەو کەسەیشی کە لە ئەشکەوتەکەدا هاتە لای  نایدەزانی داوای چی لێ دەکات.
ئیتر سەروەرمان وای لێهاتووبوو ئاواتە خواز بوو بۆ ئەوەی جارێکی تر لەگەڵ جوبریلدا یەك ببینەوە، بۆ ئەوەی دڵنیا بێت لەوەی ئایا  ئەو پەیامە چیە بۆ هێناوە؟
لەگەڵ ئەو هەموو چاوەڕوانیەدا ئارەزومەندە بۆ ئەوەی جوبریل ببینێتەوە جارێکی تر، بەڵام هەر دەبێت چاوەڕێ بکات  لە دەسەڵاتی خۆیدا نیە.
مێژوو نوسان-  کۆك نین لەسەر ئەو ماوەیەی لە دوای هاتنی یەکەم جاری جوبریل – سەلامی خوالیبێت- بەڵام  ئیتر لە سێ رۆژەوە ئاماژەی بۆ کراوە تا چل رۆژ کە بە شوێن جوبریلدا گەڕاوە دەیوست جارێکی تر ببینێتەوە.
ئەو ماوەیە کە سروش نەهاتوە بۆ پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم) زۆر گاریگەری لەسەر سەروەرمان محمد(صلی للە علیە وسلم) دروست کردبوو، جاری وا هەبوو دەگڕاوە بۆ  ئەشکەوتەکە  بۆ ئەوەی جوبریل لەوێدا ببینێت، بەڵام چارە نەبوو  دیسان دەگەڕاوە بۆ ماڵ، یاخود زۆر جار  وا بیری دەکردوە کە دەبێت لە کەوێدا بینێت لە جێگایەکی جیاواز لەو جێگایەدا، زۆر گەڕا سەروەمان محمد (صلی للە علیە وسلم) بەڵام بێچارە بوو جوبریل هەر نەهات.
دوا کەوتنی جوبریل- سەلامی خوای لێبێت-  زیاتر تەشویقی بۆ  پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم) زیاد کرد بۆ بینینی، باشتر ئامادە بوو بۆ هەڵگرتنی ئەو پایامە قورسەو سەنگینەی کە بۆ دێت لە دوایدا، چونکە خوای گەورە  بانگەوازی ئیسلامی بە سەنگین  قورس ئاماژە پێکردوە:[إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلاً ثَقِيلاً] {المزمل: 5}.
 بەڵام لێردەا جێگای خۆیەتی ئاماژە بە شتێکی گرنگ بکەم ئەویش ئەوەیە  بەندایەتی لە ئیسلامدا قورس نیە، بەڵکو بانگەوازو هەڵگرتنی پەیامە ئەرکێکی قورسە خەڵکێکی دەوێت بانگەواز بکات کە بە باشی بۆ ئەو کارە پەروەردەکرابێت.

جیاوازی هەیە لە نێوانی  کەسێك کە بانگەاوزەکە وەربگرێت و پاشان بیگەینێتەوە، هەروەها ئاسان ترە بۆ کەسێکی تر کە تەنها ئەم پەیامە وەردەگرێت، هەستی بەرپرسیارێتی لە ئەستۆ ناگرێت، بۆیە زیاتر سروش دواکەوت بۆ ئەوەی پێغەمەبر(صلی للە علیە وسلم) خۆی باشتر ئامادە بکات بۆ ئەو کارە سەنگینە..
ئیتر وای لێهات سەروەمان زۆر بێتاقەت بووبوو خەفەتێکی زۆری دەخوارد بۆ ئەو رەوشەی کە بەسەریدا هاتووە  جوبریلیش دیار نیە...

دوای ماوەیەك لە پڕدا دەنگێك دێت دەڵێت: محمد تۆ بەڕاستی نێردراوی خوای..! لە کاتێکداکە سەروەرمان محمد گوێ لەم دەنگە دەبێت لە جێگای خۆیدا دەوستێت، بۆ جاری دووەم دەڵێت: محمد تۆ بەڕاستی نێردراوی خوای..!
پێغەمبەر هەست دەکات کە ئەوە دەنگ جوبریلە – علیە السلام-  بەڵام هیچ پەیامێکی ناداتێ، هەر ئەوەندە دڵنیا دەکاتەوە، زیاتر پەروەردە و ئامادەی دەکەن بۆ هەڵگرتنی پەیامی ئیسلام..  فەرمودەکە بەم شێویە دکتۆر ڕاغب سەرجانی لە زنجیرە باسێك بەناوی سەردەمی مەککی ئاوا باسی دەکات ئەم ڕیوایەتەی هێناوە.. "ولما كان يبلغ الحزن بالنبي صلى الله عليه وسلم المبلغ، يأتيه جبريل، ويقول له: يا محمد، إنك رسول الله حقًّا. فيسكن النبي صلى الله عليه وسلم، لكن ليست هناك تبليغات بالرسالة، لا يزيد عن قوله: يا محمد، إنك رسول الله حقًّا. "
هەورەها  بەدوای چەند رۆژێکدا ئیتر کاتی هاتنی پەیامە بۆ پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم) لێرەوە  مژدە دان و ترساند و هۆشداری دەست پێدەکات ڕێگا بڕینی سەخت و دژوار دەست پێدەکات..
سەروەر و نوری چاومان و تاجی سەرمان محمد(صلی للە علیە وسلم) لەباسی سروش دا خۆی بۆمان باس دەکات و  دەفەرموێت:" بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا، فَنَظَرْتُ عَنْ يَمِينِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، وَنَظَرْتُ عَنْ شِمَالِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، وَنَظَرْتُ أَمَامِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، وَنَظَرْتُ خَلْفِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، ثُمَّ نُودِيتُ، فَرَفَعْتُ بَصَرِي إلى السماء، فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ، فَرُعِبْتُ مِنْهُ حَتَّى هَوِيتُ عَلَى الأَرْضِ، فَرَجَعْتُ حَتَّى أَتَيْتُ خَدِيجَةَ، فَقُلْتُ: زَمِّلُونِي، زَمِّلُونِي، دَثِّرُونِي، دَثِّرُونِي، وَصُبُّوا عَلَيَّ ماءً باردًا. فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى: [يَا أَيُّهَا المُدَّثِّرُ (1) قُمْ فَأَنْذِرْ (2) وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ (3) وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ (4) وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ] {المدَّثر: 1- 5}."
لە کاتێکدا دەڕۆیشتم لەپڕ گوێم لەدەنگێك بوو، سەیرم کرد لای راست و چەپم و پێشو پاشم، هیچم نەدی؛ بۆ جارێکی تر بانگی کردوە، چاوەکانم بەرزکردوە بۆ ئاسمان، بینیم، ئەو فریشتەیەیە کە لەئەشکەوتی حەراء بینیبووم(لێرەدا سەروەرمان بۆیە دەفەرموێت فریشتە، پێدەچێت لەسەر ووتەکەی وەرقەی کوڕی نەوفەل بێت، کە ئەو بە فریشتەیە ناوزەدی دەکات بۆ محمد کە دەڵێت سروشی بۆ موسا هێناوە.)، بەردەوام بۆ مان دەگێڕێتەوە دەفەرموێت جوبریل لەسەر کورسیەك لە نێوانی زەوی و ئاسماندا دانیشت بوو، ( دیارە جوبریل ئەوەندە گەورە بووە سەروەمان چاوی بۆ بەرز کردۆتەوە  تا دەکەوێت بە پشتە) بۆیە دەفەرموێت ترسم و کەوتمە سەر زەووی، بە پەلە گەڕاوەتەوە بۆ ماڵەوە تا گیشتە لای هاوسەرە بەرێزەکەی خاتو خەدیجە- ڕەزامەندی خوای لێبێت-  ئینجا دەفەرموێت: دامپۆشن، دامپۆشن، دامپۆشن، چونکە سەروەرمان لەرزی لێهاتبوو توشی لەرزو تای کردبوو ئەو دیمەنە، تا وای لێهاتبوو ئاوی ساردیان پێدا دەکرد، ئینجا ئەم ئایەتانەی بۆ دابەزی..
يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ ﴿1﴾.. ئه‌ی ئه‌و که‌سه‌ی خۆت پێچاوه‌ته‌وه‌ (ئه‌ی محمد صلی الله‌ علیه‌ وسلم).قُمْ فَأَنذِرْ ﴿2﴾.. هه‌سته‌و (خه‌ڵکی) بێداربکه‌ره‌وه‌ (ڕاسته‌ییه‌کان ڕوون بکه‌ره‌وه‌).وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ ﴿3﴾.. په‌روه‌ردگارت به‌ گه‌وره‌ ناو ببه‌و (الله‌ اکبر، با دروشمت بێت، مه‌زنیی ئه‌و زاته‌ ڕوون بکه‌ره‌وه‌).وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ ﴿4﴾.. پۆشاکت (دڵ و ده‌روونت، ره‌فتارت، هه‌رهه‌مووی) خاوێن بکه‌ (خۆت و شوێنکه‌وتوانت).وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ ﴿5﴾.. هه‌رچی ناباشی و ناپوخته‌ییه‌ك هه‌یه‌ وازی لێ بێنه‌و لێی دوربکه‌وه‌.وَلَا تَمْنُن تَسْتَكْثِرُ ﴿6﴾.. منه‌تیش مه‌که‌ (به‌سه‌ر که‌سدا) چاکه‌و به‌خشینه‌کانت به‌زۆر مه‌زانه‌ (هه‌میشه‌ با له‌ زیادی بێت).وَلِرَبِّكَ فَاصْبِرْ ﴿7﴾.. هه‌وڵ بده‌ له‌به‌ر خاترو ڕێزی  په‌روه‌ردگارت خۆگرو ئارامگربه‌.
ئیتر لەوداوی ئەم رووداوەو کە جوبریلی بینیەوە ئەو ئایەتانەی خوای گەورەی بۆ هێنا، دڵنیا بوو لە پێغەبەرایەتیەکەی  لە هێزوو توانایەکی بێووێنەداو لە چالاکیەکی زۆر ناوازەدا، هەڵسایەوە لە ناو جێگاکەیدا بە خاتوو خەدیجەی فەروموو ئیتر کاتی خەوتن و پشودان کۆتای هات.." مَضَى عَهْدُ النَّوْمُ يَا خَدِيجَةُ ".. ئیتر  لێرەوە راڤەی هەموو ئەو وێستگانەی بۆ ئاشکرا بوو کە سنگی شەقکراو و بەردەکانی مککە سڵاویان لێدەکرد ئەو کەسەیش کە هاتە لای بۆ دواجار  بۆی روون بوویەوە هەمووی بەڵگەی پێغەمبەرایەتی خۆیینی.
بۆیە سەید قوتب لە ڕاڤە نایابەکەیدا بە ناونیشانی لە سێبەری قورئاندا دەفەرموێت: زیاد لە بیست ساڵ پشووی نەداو دانەنیشت و لە ناو کەسوکاریدا نەژیا،بەڵکو ڕاوەستاو بوو بە پێوە و چالاکانە تا بنگەوازەکەی گەیاند، ئەم ئەرکە قورسەی لەسەر شانی خۆی دانا بوو، ئەمانەتەکەی خەڵکی ئەم زەویەی لەسەر شان بوو  لە هەموو بواراکاندا گەیاندی، لە رووی بیروباوەڕ لە ڕووی ڕزگاری و خەبات و شۆڕش، یاخود لە هەموو مەیدانە جیاوازەکان.." : [قُمْ] وفي ذلك يقول الأستاذ سيد قطب: قيل لرسول الله صلى الله عليه وسلم [قُمْ]. فقام، وظل قائمًا بعدها أكثر من عشرين عامًا، لم يسترح، ولم يسكن، ولم يعش لنفسه ولا لأهله، قام وظل قائمًا على دعوة الله، يحمل على عاتقه العبء الثقيل الباهظ ولا ينوء به. عبء الأمانة الكبرى في هذه الأرض، عبء البشرية كلها، وعبء العقيدة كلها، وعبء الكفاح والجهاد في ميادين شتى."
بەڵێ بەڕاستی پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم) لەدوای ئەوەی ئەو چەند وشانەی پێگەیشت، ئیتر دانەنیشت و بە کوچەو کۆڵان و منداڵ و بیرو جوان و لاو ئافرەت و بەندەکاندا بانگەوازی خوای گەیاندە هەمووان.
فَسَتَذْكُرُونَ مَا أَقُولُ لَكُمْ وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ)  (غافر: 44).
 جا له‌‌ئاینده‌‌دا رۆژێك دێت، ئه‌‌م قسانه‌‌ی منتان بێته‌‌وه‌‌یاد، ئێستاكه‌من خۆمو كاروباره‌‌كانم ده‌‌ده‌‌مه‌‌ ده‌‌ستی خوا و  پشت به‌‌خوا ده‌‌به‌‌ستم، چونكه‌‌ بێگومان خوا بینایه‌‌ به‌‌به‌‌نده‌‌كانی.
لە بەشی چوارەمدا زیاتر باسی ئیدارەو ڕێکخستنە سەرەتایەکانی  ئیسلام دەکەین کەچۆن پیغەمبەرمان (صلی للە علیە وسلم) دایمەزراند.. ماویەتی چاوەڕێ بن

ئەمە بەشە زۆربەی زۆری لە د. ڕاغب سەرجانی وەرگیراوە لەباسی (السیرة وابناء الامم)