نفرتیتی وەك لە سەرچاوەكانەوە باسی لێوە دەكرێ و لە ناوەكەشیەوە كە واتای ( جوانی هات ) جوان بووە . بەڵام جوانیەكەی بە تەنها جوانیەكی سروشتی دەست لێنەدراو نەبووە ، بەڵكو جوانكاری بۆ كراوە . ئەمەش لە چاو ڕشتنی چاوی بەشێوەیەكی درێژكراوەی لەگەڵ دیاری كردنی برۆی بە ڕەنگێكی ڕەش ، هەروەها لە كاتی ناشتنی گەورە فیرعەونەكاندا لە سەردەمی كۆن ( 2700 – 2200 پ.ز ) ، لە سەردەمی نوێ ( 1554 – 1080 پ.ز ) ، لاشەیان بە زەیتێكی بۆندار چەور دەكرد ، یاخود خۆیان دەسوو لە زەیتە بۆندارەكان پاشان مەسحی لاشەیان دەكرد بە ڕۆنە حەیوانیەكان ، لەگەڵ بوخورد و توێكڵدا ( القرفە : توێكڵی ئەو درەختانەیە كە بۆنیان هەیە ، بە تایبەتی چەشنی ( الغار ) كە لە وشكانیا هەیە لە شاخ و ئەشكەوت و كەنارەكان بە تایبەتی كەنارەكانی شام ) وەك عەترێك بەكاریان دەەهێنا بۆ زیندوو ڕاگرتنی لاشەیان ، هەروەها بۆنێكیان بەكاردەبرد پێیان دەوت ( الهراس : ئەمیش لە درەختێك دەردەهات كە لە میسر و حەبەشە و سنغال بە زۆری دەڕوێ كە توێكڵێكی سپی یان خۆڵەمێشی هەیە درێژیەكەی زیاد ناكات تەنها دوو سانتیمەتر نەبێت گوڵەكەشی سپی یان زەردی كاڵە ) لەگەڵ بوخوردا تێكەڵیان دەكرد و دەیاندا لە بنباڵیان، هەروەها دوای ئەوەی خۆیان خاوێن دەكرد لەشیان دەپێچا لە كەتانی سپی. لەگەڵ ئەمەشدا زۆر گرنگیان دەدا بە قژەكانیان لەو شوێنانەی كە ڕوتابونەوە كاهویان دەخستە سەر . ئەو قژانەش كە سپی بوبوون خوێنی حەیوانە ڕەشەكانیان لێدەدا ، لە بۆنە و ئاهەنگەكانیشدا قژی دەستكردیان بەكار دەهێنا كە شێوەیەكی زۆری هەبێت . لەگەڵ ئەمەشدا گرنگیان دەدا بە چاوەكانیان ، بەوەی مادەی كیمیاییان لێدەدا . زانایانی كیمیا لە مۆزەخانەی ( لوفر ) و ( كۆمپانیای لوریال ) كە دروستكەری بەرهەمە جوانكاریەكانە لە پاریس ، هەستان بە شیكاركردنی مادەیەكی جوانكاری چاو كە پارێزراو بوو لەناو قاپەكانی مەڕمەڕ و قامیشی وشكدا ، كە مێژووەكەی دەگەڕایەوە بۆ هەزارەی دووەمی پێش زاین . كەشفیان كرد بۆیان دەركەوت ، ئەو مادە ڕەشە یان خۆڵەمێشیە كە میسریەكان پێیان دەوت ( مسدمت ) ، وە ئێستا عەرەب پێی دەڵێت ( كحل : كلی چاو ) ، چەند مادەیەكی تێدایە لە سروشتدا بونیان نیە . بۆیە لێكۆلەرەوان گەیشتنە ئەو ڕایەی زانا كیمیاییە كۆنەكان گەیشتون بە دوو توخمی سەرەكی و بنچینەی لە ( مسدمت ) . یەكەمیان ( غالینە : بریتیە لە كبریتی قورقوشمی تۆخ ، كە میسریەكان دەریان هێناوە لە نزیك دەریای سور ئەو شوێنەی ئەو مادەیەی تێدایە پێی دەوترێ ( الغالینە ) ) . دوەمیشیان ( سیروسیت : مادەیەك بووە كە تێكەڵ بە ( غالینە ) كەیان كردووە ، ئەویش كاربۆناتی قورقوشمی مەیلە و سپی بووە ، كە هەر لە هەمان شوێندا هێناویانە ) .بەڵام شیكاریەكە لێرەدا وەستا . فیلیب والتر ، لە تاقیگەی مۆزەخانەی فەرەنسا دەڵێ : ( لەم مۆزەخانەیەدا پێنجسەد قاپی میسری كۆن هەیە كە لە كۆندا بەكاریان هێناوە بۆ مادە كیمیاییەكانی جوانكاری ، ئەم مادانە هەندێكی زۆریان گوازرانەوە بۆ فەڕەنسا لە كاتی شەری ناپلیۆن بۆ سەر میسر ، وەك دەستكەوتێكی جەنگی . ئەوەی جێگای تێڕامانە ئەو قاپانە تا ئێستاش لەسەر مادە ئەسڵیەكەی خۆیان ماونەتەوە . واڵتر و هاوڕێكەی ( بولین مارتینو ) كەشفیان كرد ، دوو توخمی تر لە پاڵ ( غالینە ، سیروسیت )دا هەن ئەوانیش ( ربونایت و فوسجنایت : ئەمانیش دوو توخمی قورقوشمین ) . لەمەوە بۆمان دەردەكەوێت زانا میسریە كۆنەكان كاتێ مومارەسەی كیمیایان كردووە زۆر بە لێزانیەوە كردویانە . لەم بارەیەوە واڵتر باوەڕی وایە كە ( مسدمت ) ، لەگەڵ ئەوەی وەك كەرەستەیەكی جوانكاری بەكارهاتووە ، بە هەمان شێوە لە بواری پزیشكیشدا سودی لێوەرگیراوە . بۆ نمونە : ( ئیغریقیەكان و ڕۆمانیەكان چارەسەری نەخۆشی چاویان كردووە بە ( ربونایت و فوسجنایت ) كە دوو مادەی ( مسدمت ) ن ، بە هەمان شێوە میسریەكانیش زاناكانیان هەندێ جار ئەو مادانەیان وەك لایەنێكی پزیشكی بەكارهێناوە . میسریەكان گرنگیەكی زۆریان داوە بە ِوباری نیل ، بۆ نمونە هەموو ساڵێك لە بەهاردا كاتێك لافاوی نیل ڕودەدات ، سودیان وەرگرتووە لە خاكە بە پیتەكەی بۆ كشتوكاڵ ، لەگەڵ ئەمەشدا ڕوبارەكە شوێنی بڵاوبونەوەی نەخۆشی بووە ، وەك ( ئیلتهابی چاو ) بە تایبەتی ( تراخوما ) . هەر بۆیە بەكارهێنانی ( غالینە و سیروسیت ) لە چاویان كە قورقوشمی تێدایە ، وەك بكوژی هەندێ لە بەكتریا بووە ، هەروەها مادەی كلۆرین كە هەبووە لە ( لیونایت و فوسجنایت ) . لیزمانیك پسپۆڕ لە زانستی میسری لە زانكۆی ( كۆبنهاگن ) لە بارەی دروستكردنی پەیكەری دەموچاوی میسریەكانەوە دەڵێ : ( ژنی میسریە دەوڵەمەندەكان لە هەندێ جاردا كوتراوەی سیروستی سپییان دادەنا لەسەر دەم و چاویان ، هەروەها ئۆكسیدی ئاسنی سور لەسەر كوڵمەكانیان ، هەروەها سوركردنی لێوەكانیان ، وەك لە پەیكەری نفرتیتیەوە بۆمان دەردەكەوێت كە لێوەكانی بەشێوەی ڕەنگا و ڕەنگ بووە ، لەگەڵ ئەوەشدا لێكۆلەرەوان تا ئێستا بۆیان دەرنەكەوتووە هۆكاری سورێتی لێوی میسریەكان چی بووە ! لێوی نفرتیتی بە شێوەیەكی جوان وەسف دەكرێ ، هەروەها هەیكەلی جەستەی و سەرنج ڕاكێشی چاوەكانی و كوڵمەكانی ، وە بە پێی فیكری مەنتیقی ئەم جوانیەی بەپێی تەمەن زیادی كردووە . لە بارەی ئەم گۆڕانە گەورەیەی میسریەكان بە خۆیانەوە بینیوە ، واڵتر دەڵێ : ( دەورەی ژیانی مرۆڤایەتی هیچ گۆڕانێكی بە خۆوە نەدیوە لە ماوەی 4000 ساڵ ، تەنها میسریەكان نەبن ) . سەبارەت بەكاری جوانكاری میسریەكانیش واڵتر دەڵێ : ( كارگەی جوانكاری لە ئەمڕۆدا زۆر گران و قورس دەكرێ ، بەڵام میسریە كۆنەكان بۆ خۆیان توانیویانە جوانكاری وا بەرهەم بهێنن كە هەموو لەشیان بە تازەی بمێنێتەوە ) . میسریەكان بابەتی جوانكاریان بۆ پەیكەری خواكانیش داناوە ، وەك چۆن خواردنیان بۆ داناون ، لەناو قەبرەكانیشیاندا زۆرێك لە بابەتی جوانكاریان دانابوو بەتایبەتی دەوڵەمەندەكانیان كە لەگەڵ خواردندا پەیكەری ئیشكەرەكان و ئەندامەكانی خێزان و ئاژەڵە خۆماڵیەكانیاندادەنا . لە مۆزەخانەیەكی وەك ( لوفر) دا تا ئێستاش ماونەتەوە . سەرچاوە / www.tartoos.com