16/12/2013
•
نوسەر: bzavpress
•
چه مكێك ده ربا رهی نه ریت
داب ونه ریته كان كه یهكهم قۆناغی دهستكردی مرۆڤایه تین وبه رده وام پێوهی پابهند بوون,تائێستا ش ئه م پابه ند بونه به رده وامه وقۆناغ له دوای قۆناغ فۆرم وشێوه ی جیاواز له خۆدهگرێت ,ئه گه رسه رنجی داب ونه ریته كان بده ین,ده بینین گه ل وتیره كان چه ند ین نه ریتی تایبهت به خۆیان هه بوهو ژیانی خۆیا نیان, پێ ڕێك خستوهو ڕۆلێكی سیستماتیكی (یاسای داڕێژراو)بینیوه.نه ریت دووجۆره ئه وهی كه باوه (چاك وخراپ) دیاره پابه ند بونی به هه ریه كێك له جۆرانه ده گه رێته وه بۆ خو دی كو مه ڵگا. دربارهی زراوه ی نه ریته كان له زمانی ئینگلیزی دا ده گه رێته وه بۆ ووشه ی(ترادیشن)واته (تاجر)بازرگان یان(گواستنه وه) ,وهك زراوه ومیتۆدیش ده گه رێته وه بۆ دوای چاخی ڕونا نه ریته كان ئه چنه ناوهه موو دیارده كۆمهلاَیه تی یه كانه وه بۆئه وه ی ببنه بناغه یه كی به هێزو له ورێگه یه شه وه ده توانن كۆنتڕۆڵكردنی كۆمه لگا به ده ست بهێنن,ئیبن به توته دهڵێت:(دیارده كۆمهلاَیه تی یه كان دیار ده یه كی جولاَوه به ئاسانی بلاَوده بنه وه له ناو كۆمه لگاداوخۆیان جێگیردهكه . سۆسۆ لۆژ یاوزانسته ئینسا نیه كان باس له وه دهكه ن كهژینگه جۆراو جۆره كان وبیرو بۆچون وئاین وئاینزاكان وبارودۆخه كۆمهلاَ یه تی وڕۆشنبیری یه جیاوازه كان ڕۆڵی گرنگ یان هه یه له دروست بوونی نه ریته كان وچه سپاند نی له كۆمه ڵگادا.
نه ریته كان ده توانرێت ڕۆڵیان لاوازبكرێت یان بگۆرێت بهلاَ م جارێكی دی نه ریتَكی ترسه ر هه ڵده دات ,هۆكاری گاریگه ری نه ریت له سه رتاك وكۆمه ڵگا دهگه ڕێته وه بۆ ئه وهی كه په یوه ندی به ژیانی تاكه وه هه یه وتاك په یڕه وی ده كات له ناو كۆمهڵگادا,به واتایه كی تر تاك سه رچاوهی دروست بوونی كۆمه ڵگایه. ئهگه رسه یری كۆمه ڵگا رَۆژ ئاوای ییه كانیش بكه ین ده بینین نه ریته كان بۆماوه یه كی درێژله ناو كۆمه لگاكه یاندا ماونه ته وه به هۆی پاریزگاری كردن لێی , هه رچه ند هه وڵی زۆر درا تا له رێگه ی ده رهاویشته كانی موَدێرنه وه ڕوڵی نه ریت كه م بكرێته یان نه هیڵرێت لهناوكوَمه ڵگای كوردیشداله بهرئه وهی خێڵ ده ورێكی گرنگ هه یه و تاكه كان په یوستن پێوهی ,بیرو باوه ڕكۆمهلاَیه تیه كانیش تیاند ازۆربه هێزه,هه ربۆیه نه ریت ڕۆڵێی سه ره كی و چاره نوساس ده بینێت ,له به رئه وهی كۆمهلگای كوردی كۆمه ڵگایهكی ئاینی یه,ده بینین ئاین كاریگهری زۆری هه یه له سه ر داب ونه ریته كان ,هه ند ێك جاریش داب ونه ریته كان مۆركێكی دینیان وه رگرتووه و وهك ئاین بۆ ڕوانراوه,دبینین هه رنه ریتێك گرێد راوی ئاین بێت به ئاسانی ناگۆرێت ,له به رئه وه ی وه ك ئاین ته ماشائه كرێت ,به هۆی تێكه ڵبوونی ئاین ونه ریته كان لای تاكی كوردی دواتر چه سپاوه له زهینیاندا,زۆرجارئه م تێكلاَوبونه ئیشكلالی زۆری دروست كردوه له پیشاندانی حه قیقه تی هه ردوكیان واته (ئاین ونه ریت) .
1-www.almaany.com.
2-www.esgmarkest.com
3-www.weikipidya.com