وتەیەكی ئەفسانەی هەیە كە دەڵێ : (میسر جوانتری بە خۆیەوە نەبینیوە لە وێنەی مێ ، كە واتای ناوەكەی تەواوكەری وەسفەكانی بێت ) .
نیشاندانی ڕوی جوانی لەسەر دیواری پەرستگاكاندا بڵاوبۆوە لە تەواوی میسردا .
لە یەكێك لە بینا مێژوییەكاندا نوسراوە كە ئەو ( ئافرەتی دڵڕفێنەر و بەلای هەموانەوە پەسەندبوو ، ژنێك بوو كە ئاغای هەردوو ناوچەی میسری سەروو و میسری خواروی خۆشحاڵ دەكرد ) .
لە كتێبی ( الموت ) ی میسری ( نەفرەتی تۆقێنەردا ) دا هاتووە :
( مۆمیایەك خواكان لێی ناڕازی بون ، ڕێگەی پێنەدراوە كە بچێتە جیهانی دوبارە ژیانەوەوە لە دوای مردنی ، تاوەكو پەیوەندی هەبێت لەگەڵ جیهانی زیندوان و مردوواندا ) .
بەم ئاكامە ئەم مۆمیایە لە بیربراوە لە ( دۆڵی پاشایاندا ) بە درێژای ( 3000 ) ساڵ ، كە ئەویش بێگومان ( نفرتیتی )یە .
نفرتیتی ، یەكێكە لە بەناوبانگترین كەسایەتیە ئافرەتەكان لە میسری سەردەمی فیرعەونیەكاندا . نفرتیتی دەورێكی كاریگەری هەبووە لە چاكسازی ئاینی و گۆڕانی كۆڵایەتی لەگەڵ مێردەكەیدا . پاشتریش هاوشان لەگەڵ مێردەكەیدا ( ئەخناتون ) ، بەرەو شاری نوێ و تازە بینیادنراو ( ئەخیت – ئاتون ) یان ( تل العمارنە ) لە ئێستادا ، كە دیاریان كرد وەك پایتەختێ بۆ دەوڵەتی فیرعەونی بەرێ كەوت ، هۆكاری ئەمەش بەهۆی ئەو شۆرش و جوڵانەوە سیاسیانە بوو كە لە شاری ( گیبه ) دا ڕویان ئەدا بەهۆی گۆڕان لە دینێكی فرەخواییەوە بۆ بەندەگی تاك خوای . هەروەها دەركەوتنی لەگەڵ مێردەكەیدا لە ئاهەنگ و پەرستش و دانیشتنە خێزانیەكاندا . تەنانەت لە پاشماوەی تابلۆكانەوە بۆمان دەردەكەوێ كە بەشدار بووە لە سەیركردنی نیشاندانە سەربازیەكان . ئەمە جگە لە كاری فەرمانبورداری و لە هەندێ كاتیشدا حوكمدانی هەڵگەڕاوەكان و گێرە شێوێنەكان . هەروەها لە كاتی مردنی یەكێ لە كچەكانی بەناوی ( میكیت – ئاتون ) ، كە لە تابلۆكاندا نەخشێنراوە ، نیشاندەدرێ وەك كەسێكی خەفەتبار و خەمبار ، ئەمە جگە لەو تابلۆیانەی كە نیشانی ئەدەن لە جلوبەرگی مەلیكەیدا .
نفرتیتی لە بنەماڵەی هەژدەهەمی میسری فیرعەونیدا گەشەی كرد ، لە لای ( تی ) پەروەردەكەری و مێردەكەی كاهن ( ئی ) . نفرتیتی لە مێر منداڵیەوە بوە هاوسەری ئەمینحوتبی چوارەم . لەگەڵ ئەوەی كە بەپێی داب و نەریت و ئاینی وڵات و هەروەها بە پێی تەواوی ئاینە ئاسمانەكان ، بونی خوشك وبرا بە ژن و مێردی یەكتر شتێكی بێزراو ڕێپێنەدراو بووە ، بەڵام دەبینین لە دینی ئەو كاتدا شتێكی پەسەند و ڕێپێدراو بووە .
لەسەر ئەم مەسەلەیەش هەر یەك لە ئەخناتون و نفرتیتی دایكیان یەك بووە بەڵام باوكیان جیابووە ، باوكی ئەخناتون ( ئەمنحوتبی سێهەم ) بووە ، بەڵام باوكی مەلیكە نفرتیتی كاهن ( ئی ) كاهن و وەزیری ئەمنحوتبی سێهەم بووە .
سەبارەت بە پەیكەری نفرتیتی
لە سایتی ( BBC) دا لە ژێر ناونیشانی (ململانێ لەسەر پەیكەری نفرتیتی بەردەوامە ) بڵاوی كردەوە :
نیشاندانی جوانترین ئافرەت لە جیهاندا و بڵاوكردنەوەی لەسەر بیتاقەی بەرید لە پایتەختی ئەڵمانیا ، سەرنجی هەزارەهای بەلای خۆیدا كەمەند كێش كرد بۆ چون بۆ ئەو مۆزەخانەیە و سەیركردنی پەیكەرەكە . لەم مۆزەخانەیەدا جگە لە پەیكەرەكەی نفرتیتی چەندین پەیكەری تری ئافرەتە ناودارەكانی جیهان دانراوە .
ئەم پەیكەرە تاوەكو ئێستاش جێگای لێوردبونەوە و بابەتی موناقەشە و گفتوگۆیە ، بەهۆی ئەمەوە میسریەكان داوای گەڕانەوەی ئەو پەیكەرەدەكەن لە مۆزەخانەی بەرلین .
زاهی حواس ، سەرۆكی ( المجلس اڵاعلی ) لە میسر ڕایگەیاند كە پێویستە وەزارەتی دەرەوەی میسری داوا لە ئەڵمانیا بكات كە ئەو پەیكەرە بگەڕێنێتەوە میسر ، چونكە ئەو شوێنەوارە تا ئێستاش جێگای گفتوگۆ و لێوردبونەوەیە ، بەڵام حكومەتی ئەڵمانیا ڕەفزی وەها كارێكی كرد .
سەبارەت بەوەی چۆن ئەم پەیكەرە گەیشتە ئەڵمانیا ؟!
لە پاشایەتی ئەڵمانیادا ، لەلایەن زانای شوێنەوارناسی ئەڵمانی ( لود بورخارت ) یان ( لودفیگ بور شاردت ) ، لە شەشی كانونی یەكەمی ( 1912 ) لە كاتی كاركردن لە زەوی ( تل عمارنە ) لە میسر ، نیوەی پەیكەری نفرتیتیان دۆزیەوە ، بڕوایان وابوو ئەم پەیكەرە داتاشراوە دەگەڕێتەوە بۆ دەوروبەری ساڵی ( 1350 پ.ز ) ، لەم سەروبەندەشدا یەكەم شوێنەوارناسی بەرلین كە كاری لێكۆڵینەوە و بەدواداچونی بۆ كرد ( مول جیمس سیمون ) بوو . پاشتر ئەم پەیكەرە گوازرایەوە بۆ ئەڵمانیابە ڕێكەوتنی ( ئەبرم ) لە ساڵی ( 1913 ) ، هەر لەو ساڵەدا لە مۆزەخانەی ( بەرلین )ی ئەڵمانیا دانرا . بەڵام نیشاندانی ئەم كەلەپورە لەسەر ئاستی جەماوەر بۆ یەكەم جار لە ساڵی ( 1923ز ) بوو . پەیكەرەكە كاتێ گوازرایەوە بەشێكی شكابوو ، هەر بۆیە لە بەرلین نۆژەن كرایەوە .
دیتریش فیلدونغ لە بەشی شوێنەواری میسری لە مۆزەخانەی بەرلین ، دەڵێ :
( ئەم پەیكەرە دروست كراوە لە بەردی كلسی و لەگەڵ چەند چینێ لە چیمەنتۆ و هەروەها مادەی خاوی كبریاتی كالیسیۆم تاوەكو كاریگەریەكی وای لەسەر نەبێت ، لەڕێگای لەرینەوە و جوڵاندن و گۆڕانە ئاووهەواییەكانەوە ) .
ئەلیكسەندەر شودی - ڕێكخراوی بەرلین بۆ هاریكاری و گەیاندن – دەڵێ : ( میسریەكان باوەڕیان وایە كە هەقی خۆیانە ئەو پەیكەرە لە وڵاتەكەی خۆیاندا ببینن و ، پێویست نەكات كە كۆچ بكەن بۆ بینینی شوێنەوارێكی خۆیان لە وڵاتێكی تردا ) . هەروەها وەزیری ڕۆشنبیری ئەڵمانی و بەڕێوەبەری مۆزەخانەی بەرلین ( بیرنت نویمان ) دەڵێ : ( لە ڕوی یاساییەوە كەلە پورێكی موڵكیەت ناخەملێنرێ بە نرخ ) .
هەروەها بە گشتی دەتوانین بڵێین كە ئەم مەسەلەیە بە تەواوەتی لەنێو ئەڵمانەكانیشدا بۆتە قسەیەكی بڵاو ( نفرتیتی تسافر ) .
هەربۆیە سەبارەت بە پەیكەرەكەی نفرتیتی ، كۆمەڵەیەك بۆ هاوكاری بنكەی ڕۆشنبیری لە هامبورغ بەناوی ( cultur cooperation ) دامەزرا ، لینا بولسات ئەندام لە كۆمەڵەی ڕۆشنبیری دەڵێ : ( بەرلین 95 ساڵە پەیكەری نفرتیتی هەڵگرتووە و موڵكیەتی ، هیچ گەرد و تەم و مژێكیشی نەبووە لە ڕوی یاساییەوە ) . لە بەرامبەریشدا میسریەكان ( موڵكی خۆمانە و بەشێكە لە كولتورمان ) .
فیلدونغیش : ( مانەوەی ئەم پەیكەرە بە پێویست دەزانێت لە ئەڵمانیادا بەهۆی ئەو جیاوازیەی وا هەیە ) .
نفرتیتی پەیكەرێكی تریشی هەیە كە لە مۆزەخانەی میسریە لە ( كوارتیزیتی سور ) دروست كراوە ، نەخشێنراوە بە زەخرەفەی ڕوەكی ، بەڵام ئەم دروستكراوە ناوبانگی كەمترە لەوەی وا لە ( بەرلین ) دا هەیە ، نازناوی ( مەلیكە شوی مەلیكەیگەورە )یە .
لە دروستكردنی ژیانی هاوسەرێتی نێوان نهفرتیتی و ئەخناتون ، شەش كچیان خستۆتەوە ئەوانیش :
1. میریت ئاتون ، لە گیبه پێش گواستنەوەیان بۆ ئەخیت ئاتون لە دایك بووە .
2. میكت ئاتون .
3. عنخس ئین با ئاتون ، شوی كرد بە مەلیكەی بچوك ( توت عنخ ئامون ) .
4. نفر نفر و ئاتون تاشیری .
5. نفر نفر و رع .
6. ستب ئین رع .
سەرچاوە / www.bbcarabic.com