رەنگە هەندێ‌ لە خوێنەران ناونیشانی یەكەمی ئەم وتارەیان لا سەیر بێت‌و، بپرسن داخۆ مەبەست لە وەزیری پێشمەرگە چی بێت؟ لە راستیدا بەكارهێنانەكە مەبەستدارە و ، وەك رەمز و ئاماژەیەك بۆ بوونی جیاكاری‌و نایەكسانی لە ئەمڕۆی واقیعی هەرێمدا بەكارم هێناوە. ئەم بەكارهێنانەشم دەگەڕێتەوە بۆ بەكارهێنانی هەندێ‌ رۆژنامەنووس ، كە پێش چەند ساڵێك حكومەتێكی نمونەییان (لەروانگەی خۆیانەوە) لە گۆڤارێكدا پێشنیار كرابوو، وەزیری پێشمەرگەشیان بۆ من دیاری كردبوو، بەڵام لەوە گرنگتر بەكارهێنانەكە بە پلەی یەكەم دەگەڕێتەوە بۆ مشت‌ومڕێكی نێوان گەورە بەرپرسێكی حكومەت لەگەڵا نوسەری ئەم وتارەدا .

گەورە بەرپرسەكە روی كردە من ‌و وتی: داخۆ ئێوە بە هەموو عەقڵا ‌و بیركردنەوەیەكتانەوە وا بیر دەكەنەوە رۆژێ‌ لە رۆژان، وەزیری پێشمەرگە ، یاخود بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی بدرێتە دەست كەسێكی وەك ئێوە؟ منیش لەوەڵامدا وتم: بەڵێ‌ بە دڵنیاییەوە لەوپەڕی هەست بە هۆشیاری كردندا ئەو چاوەڕوانیەمان هەیەو، دەبێ‌ ئەو رۆژەش بێتە دی .

ئەم مشت‌و مڕە لە ساڵی (2011)دا بوو، لەو كاتەی كە داواكاریەكی ئۆپۆزسیۆن ‌و خەڵكی ناڕازی بریتی بوو لە بەنیشتمانی كردنی دام‌ودەزگاكان‌و لەوانەش هێزەكانی پێشمەرگە و ئاسایش، هەر لەم بێنە‌و بەرە فكری و سیاسیەدا گەورە بەرپرسەكە وتی : باشە پێشمەرگە یەك بگرێتەوە یاخود نا، هەرچی لێ بێت و لێ نەیەت بە تاكێكی ئێوە لە گەرمیان ‌و سۆران چی؟ چ پەیوەندی بە ئێوە و خەڵكی ئێوەوە هەیە؟ منیش لە وەڵامدا وتم : ئەو پرسە لە سێ‌ روەوە پەیوەندی بە ئێمەوە هەیە :

(1) ئێمە كاری سیاسی نیشتمان دەكەین‌و كۆمپانیامان دانەناوە، پرسی پێشمەرگە و جۆری پێگەیاندن‌و، رێكخستن ‌و، ئاراستە كردن‌و، بەكارهێنانیشی مەسەلەیەكی نیشتمانی گرنگە ‌و خۆمان بەرامبەری بە لێپرسراو دەزانین .

(2) رێكخستنی پێشمەرگە بەم جۆرەی ئێستا ‌و یەكنەگرتنەوە و بە نیشتمانی و دام‌و دەزگاینەكردنی‌و، مانەوەی كۆنترۆڵی حزبی بەسەریەوە، رەمزێكی جیاكاری و بێ‌ بەشی خەڵكی ئێمە ‌و، بەشی لە هاوڵاتیانی كوردستانە. چونكە لە سۆنگەی ئینتیمای حزبیمانەوە بۆمان نیە لە ناویدا خزمەت بكەین‌و بەرگری لە نیشتمانەكەمان بكەین ..

(3) هەر لە سۆنگەی ئەو دۆخ‌و واقیعەی لە خاڵی دووەمدا باس كرا‌و ، مانەوەی هەژموونی حزبی بەســەر هێزەكەدا ‌و، ئەگەری بەكارهێنانی وەك ئامڕازێك لە ململانێ‌ ســـیاســـی‌و حزبی یە ناوخۆییەكاندا، خەڵكی ئێمە هەمیشە خۆی لەبەردەم هەڕەشەی بەكارهێنانی ناتەندروستی ئەم هێزەدا دەبینێتەوە.

هەر بۆیە مەسەلەی پێشمەرگە و ئاسایش ‌و پۆلیس ‌و سەرجەم دام‌و دەزگاكانی تر، لە سۆنگەی ژیانمان لە كوردستان‌و سەرقاڵبوونمان بە كاری سیاسیەوە، پەیوەندییەكی توند و تۆڵا‌و گرنگی بە ئێمەوە هەیە .

بەسود وەرگرتن لەم روداوە دەمانەوێت ئاماژە بە هەندێ‌ لە ریشە و رواڵەتەكانی نایەكسانی لە هەرێمی كوردستاندا دەرهەق بە هاوڵاتیانی دەرەوەی پارتی و یەكیەتی وبە تایبەتیش خەڵكی ئیسلامی بكەین . بە سەرنجدان لەوەی كە ئێستا لە سەرو بەندی پێكهێنانی كابینەیەكی نوێ‌ی حكومەتداین‌و، وا چاوەڕوانیش دەكرێت هێزە براوە بنەڕەتیەكان ‌و، لەوانەش ئیسلامییەكان بەشداری تێدا بكەن‌و، بەرنامەی حكومەتیش رەنگدانەوەی حكومەتی نێوان هێزەكان و پێداویستیەكانی دەربارەی بیناكردنەوەی دام‌و دەزگاكان ‌و بە نیشتمانی كردنیان بێت .

مەسەلەكەش بە گشتی لە وەڵامدانەوە بە پرسیارێكی بنەڕەتیدا خۆی دەبینێتەوە، ئەویش ئەوەیە داخۆ ئێمە بڕوامان بە سەرەتای هاوڵاتێتی یەكسان‌و ئازاد هەیە؟ ئەگەر بڕوامان پێ‌ی هەیە داخۆ ئەم بڕواپێبوونە هەر تیۆری ‌و دروشمئامێزە یاخود رەنگدانەوەی یاسایی‌و، حقوقی ‌و، مەیدانی‌و، كرادریشی هەیە؟ یاخود چۆن ئەو جیاكاری‌و ، هەڵاواردن‌و، نایەكسانی یەی لە سۆنگەی ئینتیمای ئایدۆلۆژی‌و ، سیاسی‌و حزبی یەوە دەرهەق بە بەشی لە تاكەكان رەوا دەبینرێت‌و لەوانەش ئیسلامییەكان لێكبدەینەوە؟ لە كاتێكدان ئیسلامی یەكان بەشێكی بەرچاو و گرنگی ئەمڕۆیگەلی كوردستان و واقیعی سیاسی ‌و جەماوەریەكەی هەرێمن‌و لە دوای راپەڕینیشەوە بە بەردەوامی بەدەست كۆمەڵێ‌ جیاكاری‌وبێ‌ بەشییەوە دەناڵێنن ، كە سیستمی سیاسی ‌و دووپارتە حوكومڕانەكە دەرهەقیان رەوای بینیوە. بە جۆرێك لەگەڵا ئەوەدا كە ئیسلامی یەكان هێزی یاساین ‌و چالاكی حزبی ئاشكرا ئەنجام دەدەن ‌و، رێز لەم پەراوێزەی ئازادی‌و دیموكراسیەش دەگرن. بەڵام لەسەر ئاستی مافەكانی هاوڵاتیانی ئەندامانیان ئیسلامی بوون كراوەتە سەرچاوەی بێ‌بەش بوون لە كۆمەڵێ‌ (ماف)و (امتیازات)كە هەر تاكێك بە حوكمی هاوڵاتی بوونی‌و، بەدەر لە ئینتمای سیاسی‌و فكری دەبێت لێ‌ ی بەهرەمەند بێت. ئەمەش لە جەوهەردا ئەگەر لە رووی سیاسیشەوە نەبێت بە كردەوە ئیسلامە بوون دەكات بە جۆرێك لە تاوان، لە كاتێكدا یەكێ‌ لە دەستكەوتەكانی دیموكراسی لە دوای شۆڕشی فەرەنسی یەوە لە بواری یاساییدا هێنانە كایەی ئەو یاسایە بوو كە دەڵێت هەموو مرۆڤێك بێ‌ تاوانە هەتاكو بە بەڵگە تاوانێكی بەسەردا ساغ دەبێتەوە .

ئێستا كاتی ئەوە هاتوە هیچی تر لەم مەسەلەیە بێ‌دەنگ نەبین‌و بنەمای هاوڵاتێتی بكەین بە كەرەسەی شەڕێكی مەدەنی‌و، فكری‌و سیاسی نوێ‌، بۆ كۆتایی هێنان بەو جیاكاری یەی ئاماژەی پێكرا، جیاكارییەك كە تەنها لە ستەم‌و نابەرامبەری دژ بەو كەسانەی جیاكاریان لە دژ دەكرێت كورت نابێتەوە و ، ئەوە تاكە دەركەوتەی نی یە، بەڵكو دەركەوت‌و رەنگدانەوەی هەرە خراپ و نەرێنی ئەو پەیوەندی رێگرتنە لە دروست بوونی حكومەتی دامەزراوەكان، كە تەنها و تەنها لە رێ‌ی بە نیشتمانی كردنی ئەو دامەزراوانە و ، سەروەری یاسا‌و، یەكسانی هاوڵاتیان لەبەر دەم یاسا‌و، ریفۆرمێكی سیاسی راستەقینە لەم روەوە دێتە دی. بەڵكو گەر هەندێ‌ بە قوڵی سەیری مەسەلەكە بكەین‌و خوێندنەوەیەكی فكری بۆ بكەین، دەگەینە ئەو باوەڕەی كە بوونی نایەكسانی‌و ، بە حزبی مانەوەی بەشێ‌ لە دەزگاكان‌و، بێ‌بەشكردنی بەشێ‌ لە تاكەكان لە بەشێ‌ لە مافە مەدەنیەكانیان، لە سۆنگەی جیاواز ‌و، بە پاساوی جۆراوجۆرەوە ، پەیوەستە بە بوون یاخود نەبوونی نەتەوە و ، پرۆژەی نەتەوە و نیشتمانسازی لە كوردستاندا. چونكە هاوڵاتی بوون وەك ناولێنان ‌و پێناسەكردنێكی نوێ‌ بۆ پێگەی یاسایی ‌و سیاسی، دووچاری شێواندنێكی زۆر دەبێت.

ئێمە دەبێت ئەو راستی یە بزانین كە ریشەی ئەم نایەكسانی یە لە هەرێمی كوردستاندا دەگەڕێتەوە بۆ كلتوری سیاسی‌و، مودیلی حزبی‌و، چیەتی ئایدۆلۆژیا‌و، شەڕی ناوخۆ‌و، حوكومڕانی دەڤەر‌و، دابەشبوونی كوردستان‌و، سەرەنجام نەبوونی دەوڵەتی دامەزراوەكان‌و حوكمی یاسا.

ئەم دۆخە وای كرد ئەزموونی سیاسی ‌و دیموكراسی ئێمە لە چەندین روەوە كاڵا ‌و كرچ بێت، بەدەست پاشماوەی عەقڵی شۆڕشگێڕی پاوانخواز‌و، پۆلێنخوازەوە بناڵێنێ‌‌و، دور و نزیكی لە حزبی فەرمانڕەوا و بازنە بچوكەكانی سەركردایەتی ببێتە پێوەری پێدانی كار ‌و بەشداری كردن لە هەندێ‌ كایە و دامەزراوەدا .. بوونی تەزكیەی حزبیش لە رابردوودا ‌و مانەوەی تاكو ئێستاش لە پەیوەندی بە هەندێ‌ كار ‌و دامەزراوەوە ، نیشانەیەكی زەقی دواكەوتویی سیاسی ‌و، باوەڕ نەبوون بە ناوەڕۆكی چەمكی هاوڵاتی یەكسان‌و ، سەروەری یاسا‌و، حوكمی دامەزراوەكان. هەر ئەمەش بۆتە سەرچاوەیەكی گرنگی ناكارایی ئیداری‌و، نەبوونی شایستە سالاری‌و، گەندەڵی‌و، خراپ بەكارهێنانی دەسەڵات‌و، خراپی ‌و گەندەڵبوونی ژیانی حزبی‌و، بڵاوبوونەوەی دیاردەی مشەخۆری‌و، روپامایی و ... هتد .

لەبەر رۆشنای ئەوەی وترا دەبێت گفتوگۆكارانی لایەنەكان‌و بەتایبەتیش لایەنەكانی ئۆپۆزسیۆن لە كابینەی داهاتوودا بە توندی پێ‌ لەسەر حكومەتی هاوڵاتی‌و، بە پێوەركردنی ئەم چەمكە بۆ دیاریكردنی ماف‌و ئەركەكان دا بگرن. چونكە بەبێ‌ ئەم پێشەكی و بناغە نوێیە ئاسان نییە باس لە چاكسازی و گەشەپێدانی راستەقینە بكەین . هەر لەم نێوەندەدا پێویستە كۆلیژەكانی سەربازی‌و ، پۆلیس‌و، خول و ناوەندەكانی پەیوەندیدار بە پێگەیاندنی ئەفسەرانی ئاسایشەوە، لە چوارچێوەی (مەرج)‌و (چوابگ)ی یەكساندا بەرووی هەموماندا ‌و لەوانەش ئیسلامی یەكاندا بكرێتەوە، ناكرێت چی دی لەسەر ئاستی بەڕێوەبەری قوتابخانەیەك‌و، رازگری كۆلیژێك‌و، بەڕێوەبەرێكی ئاسایی و دەزگاكانی ئاسایش و پۆلیس‌و وەزارەتی پێشمەرگە، لە سۆنگەی بەرچاو تەنگی حزبی یەوە گوێ‌ بە بنەمای مافی وەك یەكی هاوڵاتیان ‌و، لێهاتویی كەسەكان نەدرێت‌و، چەندەها كار و پۆست‌و ، پلەو پایە بۆ ئەندامانی دوو حزب قۆرخ بكرێن‌و، بەهرە و تواناكانی دەرەوەی ئەوان لەم بوارانەدا، كە بەشێكی گرنگی وزە نیشتمانیەكەن، پشت گوێ‌ بخرێت‌و، سودیان لێ‌ وەرنەگیرێت‌و، بەمەش ئەوان لە مافەكانیان‌و نیشتمان و گەلەكەشمان لە تواناكانیان بێ‌بەش بكرێن.

گەلی كوردستان كە لە ئێستادا لە وێستگەیەكی گرنگی خۆبیناكردندایە ، دەبێت بە بەرچاو رونیەوە لە ئەركی نەتەوە و نیشتمانسازی تێبگات‌و، بەگوێرەی پێداویستیەكانی ئەو بجوڵێتەوە، بەشێ‌ لەوەش ئەوەیە هاوڵاتیان بە جیاوازی ئینتیمای سیاسی ‌و، فكری‌و، ئاینی و مەزهەبی‌و، نەتەوەییانەوە هەست بكرێت بە چاوی یەكسان سەیر دەكرێن‌و، یاسا مافی وەك یەكیان دەپارێزێت‌و ، جیاكاریان دژ ئەنجام نادرێت. هەر لەم میانەشدا گرنگە سەرجەم پێكهاتەكانی گەلی كوردستان‌و لەوانەش ئیسلامی یەكان لە رێ‌ی لە خۆگرتن‌و ئاوێزان كردنەوە بكرێن بە بەشێكی ئۆرگانی‌و، جیانەكراوەی جەستە سیاسی و نەتەوەیی یەكە و، لە پەراوێزدا بەجێ‌ نەهێڵدرێن‌و، سیاسەتی دورخستنەوە و بێ‌بەشكردنیان دەرهەق رەوا نەبینرێت . چونكە لە ئایندەدا كۆی كۆمەڵگا و سیستمی سیاسیەكەی باجی گەورە دەدەن‌و بە هەڵەیەكی كوشندەی سیاسی ‌و فكری دادەنرێت. بەدەر لەهەموو ئەوەش پێویستە بزوتنەوەیەكی مەدەنی لەسەر شێوەی ئەوەی (مارتن لوپر كینگ)لە هەرێمی كوردستانیشدا سەر هەڵبدات‌و داوای كۆتایی هێنان بە هەموو شێواز ‌و رواڵەتەكانی نایەكسانی‌و جیاكاری سیاسی‌و ئایدۆلۆژی و ئاینی‌و مەزهەبی بكات . چونكە جیاكاری دژ بە بەشی لە هاوڵاتیان سوكایەتی یە بە خودی ئینسانی‌و نەتەوەیی‌و ئیسلامی‌و هاوڵاتێتی هەموومان. بۆیە كاتی ئەوە هاتووە دامەزراوەكان كە لە ئێستادا بوون بە رەمزی جیاكاری ‌ونایەكسانی لەسەر بناغەیەكی نوێ‌ی پیشەیی‌و نیشتمانی دامەزرێنەوە، بۆ ئەوەی هەموومان هەست بە كەرامەت‌و ماف‌و ئەركی وەك یەك‌و گرنگی‌و پایەی خۆمان لەسەر نیشتمان‌و خاكی خۆمان بكەین‌و لە دڵەوە قەناعەتمان بەوە بێت‌و بە كردەوەش هەستی پێبكەین كە :

لەژێر یەك ئاڵای هاوبەشدا یەكسانین پێش هەر شتێ‌ هاوڵاتی كوردستانین .
كاتی ئەوە هاتووە بە هەناسەیەكی ماندیللا ئاساوە بۆ بنیاتنانی كۆمەڵگایەكی دیموكراسی ‌وا تێكۆشین كە هەموو تاكێكی كۆمەڵا بواری گەشەكردن ‌و پێشكەوتنی تێدا هەبێت‌و دەرفەتی وەك یەك لەبەردەم هەموواندا كراوە بێت كە ئەوەش رواڵەتێكی گرنگی دادپەروەری یە