پێکەنە تۆ لە قوتابخانەی پێغەمبەری (صلی اللە علیە وسلم)

ئەم باسەم کە بە خایاڵمدا هات لە ئەنجامی دوو پرسی گەورە بوو لە ناو کۆمەڵگای ئێمەی موسڵمانادا هاتۆتە بەرهەم..

پرسی یەکەم : لە خودی موسڵمانانەوە سەرچاوە دەگرێت، کە زۆر بە گومانن لە هەموو شتێك و ئەگەر موسڵمانێك هەڵە بکات ئیتر پیان وایە کۆتایی دوونیایە نابێت هیچ کەس هەڵە بکات، لە راستیشدا مرۆڤ بەهەڵەوە جوانە، ئەگەر مرۆڤیش هەڵە نەکات کەواتە  هەر مرۆڤ نیە، گەورەیی مرۆڤ لەوەدایە کە تاوان بکات و دوای پەشیمانی دەربڕێت بەڕاستی بەوە دەوترێ مرۆڤی راست و تەندروست، هەرچەندە ئەم پرسە زیاتر روونکردنەوەی دەوێت، چونکە هەموو مرۆڤ تاواندەکات کەس نیە بێتاوان بێت  مەگەر تەنها پێغەمبەران - علیە السلام- خوای گەورە خۆی پاکیان دەکاتەوە هەڵدەبژێرێت(کل بنی آدم خطاء)..

پرسی دووەم: ئایا ئیسلام فۆبیایایە؟ واتا وەك ئەو پێناسەیەی  کە نەیارانی و رۆژئاوا بۆ دەکەنەوە دەڵێن ئیسلام ئیرهابە و  تۆقاندنە و هەرخەریکی پیاو کوشتن و لە ناوبردنی خەڵکیە ئەم باس و خواستەنەش لەناو بابەتەکەدا وەڵامەکەی دەستەبەر دەبێتەوە..

دەستپێکی باس:

خەڵكێك ئەگەر تاوانێك بکات توشی بێ وورەی  دەبێت ئیتر وا هەست دەکات کە ژیانی کۆتایی هاتوە.. دائەنیشێت و زۆر جار دەبێتە هۆکاری ئەوەی کە توشی نەخۆشی دەرونی و دابڕان لە گۆمەڵگاو کار بگاتە ئەوەی کە خۆکوژیش بکات، تەنانەت خۆ کوژی خەریکە لە دیاردە دەردەچێت و دەبێتە رەهەندێکی ژیان، ئەمەیش پێویستە خاوەن بیر و هۆشمەندەکان و خاوە تێگەیشتنە قوڵەکان هەڵوێستەی لەسەر بکەن.

لە ووڵاتی رۆژئاوا زانایانی دەرونی و کۆمەڵناسەکان تەنانەت فەیلەسوفەکان و بیرمەندەکانی خستۆتە بارو گوزەرانێکەوە کە زۆر لە تەنگەژیدا دەژین بۆ ئەو خۆکوژیە زۆرەی کە دەکرێت، تەنانەت لە زۆربەی ووڵاتانی پێشکەوتوکانی جیهاندا ووڵاتەکەیانی ئیحراج کردوە لەبەر دەم ڕای گشتیدا، لە کاتێكدا زۆربەی کەرەستەکانی خۆشی ژیانایان لەبەردەستدایە.. بۆ نمونە ووڵاتی فینلاند ونەرویج و سوید و  دانیمارك .. تاد.

لەم ڕەوشە ترسناکەدا کە وا خەریکە بە دەوری  کۆمەڵگای موسڵمانیشدا دەگرێت، لە کاتێکدا کە ئەم ئوممەتە شوێنکەتووی باشترین  پێغەمبەرە(صلی اللە علیە وسلم)، لە راستیدا ژیانی و هەڵسوکەوتی بۆ ئێمەی نمونەیەکی-- نمونەییەو لەوپەڕی جوانی و بەرزیدایە رەوشتی، گومانیشی تێدانیە ئەگەر تەماشای سوننەتی ئەو پێغەمبەرە بکەین جوان ووردبینەوە لە ژیانی بە دڵنیایەوە بۆ هەموو کێشەیەکی ناو کۆمەڵگاو سیاسەت و ئابوریش هەموو کێشەکانی تر  چارەسەری تەندروست وشیاوی لای ئەو پێغەمبەرە خۆشەویستەمان(صلی اللە علیە وسلم) دەست دەکەوێت بۆ تاك و کۆمەڵگا.

هەموو جیهان بەگشتی..- ناڵێم: تەنها موسڵمانان- بەڵکو هەموو جیهانی پێویستیان بە توێژینەوە لێوردبوونەوە هەیە لەسەرژیانی پێغەمبەرمان(صلی اللە علیە وسلم) کە چۆن چارەسەری کێشەکانی کردوە، چونکە مەنهجێکی زۆر گەورەی هەیە بۆ چارەسەر.. ئەویش  ئاراستەکراوە بە سورش لە لایەن خوای  باڵاوە، کەواتە لێرەوە دەتوانین بڵێن خێچ وخواری وکەموکورتی تێیدا جێگای نابێتەوە لە مەنهەجەکەیدا، واتا موستەحیلە هەڵەو کەمو کورتی تێیدا، چونکە ئەم مەنهەجە لەسەر بنەمای رەوشت دامەزراوە پێشەکیەکشی  لەسەر  ڕەحمەت و سوۆزو بەزەیی و دادپەرەوەری  ڕازاندراوتەوە..

ئەم ڕەوشتە بەرزە کە کەرەستەی  بونیاد نانی مرۆڤە، پێکهاتەکەی لە سۆزو بەزەیی و دادپەروەری و ڕەوشتی جوان و بەرزە پێکهاتوە، کەواتە قسەکردنە لە گەڵ ناخی مرۆڤ و پاراستنی کەرەمەتی مرۆڤیشە بەگشتی.

ئەو مەنهەجە لە هەموو مەنهەجەکانی تر خۆی بەوە جیادەکاتەوە  خاوەنی سۆزە بەوە ئیمتیازی لە مەنهجەکانی تر زیاترە؛ دەبێت چاکسازی و پزیشکەکانی ئەم بوارانەش  دانی پێدابنێن، ئەویش ئەوەیە کە واقعیە تا ئەو رادەیەی کە بەڕاستی واقیعانە کێشەکان چارەسەر دەکات و مەیدانییە.

هەرچەندە بە نمونەیی بونیادی تاکەکان دەکات بەرزیان دەکاتەوە بەوپەڕی باڵاو بەرزی و لوتکە، بەڵام ڕچاوی واقیعی کردوە کە مرۆڤ تێیدا دەژی و باسی خەیاڵ و فەنتازیا و یتوپیای بەجێهێشتو بۆ شاعیرەکان کە سەر دەکەن بە هەموو کون و دۆڵ و قوژبنێکدا؛ پاشان دێت و چارەسەر شیاو پێش پیادەکردنی ئەدۆزێتەوە، ئینجا ئەودەمە دەزانی کەچەندە سەرسامی بە چارەسەری ئەم کێشانە ، چونکە لە چارەسەرگایی قوتبخانەی محمدییەوە سەرچاوی گرتوە.

بۆ هەر چارەسەرێکیش بۆ کێشەکان، پێدەچێت لە دڵ و دەرونی مرۆڤەکاندا شتی  رێك و جوان و تیۆری نایاب بێتە ناو دڵو مێشك و باق و بریق و بریسکەی زۆربێت، بەڵام دوای لێووردبوونەوە خوێندنەوەی واقیعەکە بۆت دەردەکەوێت چارەسەری شیاوەکە تەنها لای پێغەمبەری خوایەولە قوتبخانەکەی ئەودا دەست دەکەویت.

خوێنەر- لەوانیە بپرسێت ئەم پێشەکییە بۆ چیە؟ دوو پرسەکەت دەستنیشان کراوە، بەڵام تەوەرەکان دیار نین!

 ئازیزانی من - تەوەری باسەکە ئێستا پێدەگەین ئەویش ئەوەیە..

یەکەم : چۆن پێغەمبەرمان(صلی اللە علیە وسلم) هەڵەی نەزانی و جەهلی چارەسەر کردوە..

لە ئێستادا زۆرمان بە جەهل دەکەوینە ناو تاوان و پاشان هەر بە خۆشمان نازانین دەپرسین چۆن چارەسەری بۆ دۆزیوتەوە؟

دووەم: چۆن پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) توانیویەتی هەڵەی ئەو کەسانە چارەسەر بکات کە زانیویانە هەڵەیەو، بەڵام هەر کردویشیانە؟، ئەم تەوەرە زۆر گرنگە کە زیاتر  لێووردبونەوەی لەسەر بکەین، چونکە زۆریشمان دەزانین تاوانە، بەڵام گوێ پێنادەین و هەر دەیکەین، دەپرسین چۆن چارەسەری بۆ دۆزیوەتەوە؟

سێیەم: چۆن پێغەمەرمان(صلی اللە علیە وسلم) قسەی پێووتراوە رووشکێنیان کردوە، بەڵام ئەو بە زەردەخەنە وەڵامی داوەتەوە، ئێمەش چی بکەین بۆ ئەوەی وەك ئەو بتوانین کێشەکانمان چارەسەر بکەین؟..

کەواتە سەروەرمان محمد (صلی اللە علیە وسلم) چۆن تەماشای هەڵەکانی مرۆڤی کردوە..، یاخود کاتێك کەوتۆتەناو هەڵەوە چۆن توانیویەتی مامەڵەی لەگەلدا بکات، خۆی زۆر بەی جارەکان زۆر بە ئاسپای وهێمنی  و مامەڵەی لەگەڵ تاوانباراندا کردوە، بەڵکو بە زەردەخەنەوە مامەڵەی کردوە! کە ئەمەش لە دوو بواری مرۆیدا خۆی دەبینێتەوە.. یەکەمیان ئەوەیە: ئەم  پیاوە خۆی کەسێکی بە رەحم بووە لە فیطرەتیەوە وەك خو و سیفات بۆی ماوتەوە ئەم پێغەمبەرەی(صلی اللە علیە وسلم) وای لێکردوە کە بزانێت مرۆڤ کاتێك تاوان دەکات ئەو کاتە لە تەنگەژەدایە، پێویستە دەستی بگیرێت لۆمە نەکرێت و رێزی بگیرێت بۆ ئەوەی فێری تۆڵە سەندنەوە نەبێت..

یاخود دووەم : بریتیە لە وەی کە پێی وابووە (صلی اللە علیە وسلم)مرۆڤ خۆی هەرە بە سروشتی خۆی دەکەوێتە هەڵەوە و ئەویش شتێکی زۆر  ئاساییە!  تەنانەت ئەو مرۆڤە هەر کەس بێت هەر هەڵە دەکات..

کەواتە کام مرۆڤ هەیە تاوان و هەڵەی نەکردبێت؟!

هەر بۆیە سەروەرمان دانی بەوەدا ناوە (صلی اللە علیە وسلم) فەرمویەتی : "كل ابن آدم خطاء، وخير الخطَّائين التوّابون"

هەموو مرۆڤەکان تاوان دەکەن، باشترین کەس لە تاوانباران ئەوکەسەیە کە پەشیمان دەبێتەوە.

ئەمەش بنەمایەکی دارێژراوە  مەگەر ئەم بنەمایە تەنها بەسەر پێغەمبەراندا  پیادەناکرێت.. لەبەر ئەوەی ئەوان خوای موتەعال پاکی کردونەتەوە مەعسومی کردوون لە تاوان، تەنانەت رەوەندی هاوەڵانیش دەگرێتەوە کە ئەوانیش هەر مرۆڤ بوون  هەڵەیان کردوە، من لە خۆشمەوە ناڵێم باشترین رەوەند بوون، بەڵکو ئەوە فەرمودەیە کە دەفەرموێت لە سەروەرمانەوە(صلی اللە علیە وسلم):" خير الناس قرني ثم الذين يلونهم ثم الذين يلونهم ثم الآخر أردى . "

باشترین رەوەند رەوەندی هاوەڵانە؛ پاشان ئەوانەی شوێنکەوتوی ئەوان و بوون هاوەڵانیان بە مامۆستا زانیوە.. واتا تابعین و پاشان ئەوانەی تابعی تابعینن..

یاخود خوای گەورە  لە قورئاندا جوانترین پێناسەیان بۆ دەکات دەفەرموێت:" مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ.. "

محمد صلی الله‌ علیه‌ وسلم ڕه‌وانه‌ کراوی خوایه‌، ئه‌وانه‌ش که‌له‌ خزمه‌تیان و (شوێنی که‌وتوون) ئازاو به‌هێزن به‌سه‌ر بێ باوه‌ڕاندا، وه‌ به‌به‌زه‌یی و میهره‌بانن له‌ نێوان خۆیاندا، ده‌یانبینی سه‌رگه‌رمی نوێژو خواپه‌رستین، کڕنوش و سوژده‌ ده‌به‌ن (بۆ خوای په‌روه‌ردگار)، هه‌رده‌م ئاواتیان به‌ده‌ستهێنانی ڕه‌زامه‌ندیی و پایه‌به‌رزییه‌ له‌لای ئه‌و زاته‌، نیشانه‌ی چاکیی و پاکییان له‌ ناوچه‌ونیاندا دیارییه‌و ده‌دره‌وشێته‌وه‌ له‌ ئه‌نجامی سوژده‌ بردن و خوا په‌رستییانه‌وه‌..

کەواتە ئەم بنەمایە بەسەر هەموو کەسێکدا پیادەدەکرێت و هەموو مرۆڤ دەکەوێتە هەڵەوە.

ئەگەر دەتەوێت بە کورتی ئەم باسە بێتە بەر دەستت، مەنهەجی پێغەمەبەرمان (صلی اللە علیە وسلم) بۆ چارەسە سەرکردنی هەڵە.. تەنها یەك ووشە بووە ئەویش بریتیە لە:- (الرحمة) سۆزو بەزەیی!

لەوانەیە خەڵکانێك سەرەسام بن بەوەی کە چارەسەری تاوانی مرۆڤ.. مەنهەجی سۆزو بەزەییە..

ئەوەی کە لە مێشکی هەمووماندا چەسپیوە ئەوەیە کە ئەگەر کەسێك هەڵەی کرد، یاخود تاوان بکات، بەرانبەرەکەی  تۆڵەیە و یاخود سزایە، لەڕاستیدا  ئەمە هەڵەیە- چونکە زۆر جار ئەو پەی بردنە هەڵەی کوشیندەی لێدەکەوێتەوە،.. زۆر هەڵە بە بێدەنگی و زەردەخەنەی سەر لێو و لێبوردەییو ئاراستەی دروست و ئامۆژگاری و فێرکردن چارەسەر دەکرێت، پێش ئەوەی سزاو تۆڵە سەندنەوە ڕێگا چارە بێت، هەر کاتێكش سەروەرمان(صلی اللە علیە وسلم) ئەگەر سزایەکی کەسێکی دابێت سزاکە(حەدی خوای گەورە بووە) نەك سزای سەرکردەیی و سڕ کردن  وەك ئێستا باوە لە ناو سەرکردە لوت بەرزەکانی خۆماندا، کە ئاخافتنیشیان لەگەڵ دەکەیت بە بەزەییو سۆزەوە دەڕواننە رەعیەت و ژێر دەستەکانیان، هەمووشی شانۆگەریە و تەمسیل کردنە.

هەر کاتێکیش پێغەمبەر(صلی اللە علیە وسلم) سنوری خوای گەورە پیادە کردبێت ئەویشی  بە سۆزو بەزەییەوە سەپاندویەتی، تەنانەت ئەگەر حەدەکەی خوای گەورە دەست بڕین و  وکوشتن ورەجم بوایە ئەوەیشی هەر بە سۆزو بەزەیەوە دەکرد .. لە تێزی ئەم باسەدا بە درێژی باسی دەکەم.

لە هەمووی جوانتر ئەم سۆزو بەزەییەی  سەروەرمان محمد(صلی اللە علیە وسلم) تەنها رەوشت جوانی سەروەرمان نەبووە، یاخود بونیادی کەسایەتی وا هەڵکەوتبێت سروشتی وابووبێت، بەڵکو ئەوە چارەسەری واقیعی  ئەو  کێشانە بووە، سەروەرمان محمد(صلی اللە علیە وسلم) وا  تاك و کۆمەڵگای پەروەردە کردوە کە هەست بە وە نەكەن لە کاتی تاواندا ئەو خەڵکە توشی خەڵووت و دابران لە گۆمەڵگاو سەرشۆری ناو کۆمەڵگاو..تاد ببنەوە، کۆمەڵگاو تاکەکانی وا بار هێنابوو کە مرۆڤ هەڵە دەکات و دوای لێخۆش بوون دەکات، ئەمە وا دەکات کە کۆمەڵگایەکی تەندروست بی قسەو باس و ڕێزی یەکترو پاراستنی کەرەمەتی یەکترە کە لە ڕێگای وەحیەوە پێغەمبەرمان (صلی اللە علیە وسلم) دایمەزراندوە.

ئەمە وا دەکات کە هەڵە کردو- هەست بەوە نەکات دادەبڕیت و لە ناو گۆمەڵگادا نابوت دەبێت، بەڵکو وا بار دەهێنرێت کە تاوانەکانی لە بیر بکات سەر لە نوێ دەست بە کاری باشە  و چاکە باکاتەوە، کەواتە جیهان لە هەڵەو پەڵە ناوەستتێیت و هەڵەکان هەرچیبێت، هەر جۆرە هەڵەیەکیش بێت..

ئەمە دیدەکەیە کە دەبێتە بزاڤ و  لەناخدا... ئەمانە دروست دەکات

رۆحی گەشبینی و لێبوردەی و خۆ بە کەم زانی دروست دەکات..

رۆحی خۆشەویستی و بەزەیی و سۆز دروست دەکات..

کەواتە خاڵێك دابنێ لە دوای خۆتەوە سەرلە نوێ دەستبکەرەوە بەکارکردنی چاکە..

بۆیە لەسەرەتاوە نوسیومە ..

دە پێبکەنە چونکە تۆ لە قوتابخانەی پێغەمبەری (صلی اللە علیە وسلم)

تەوەرەی یەکەم : هەڵە بە نەزانین(جەهل)

باسی جەهل لە قورئاندا کە هەتبێت بە شێوەیەکی گشتی بە نەشیاوی باسی لێوەکراوە، خوای گەورە لەسەر زمانی  پێغەمبەر موسا- علیە السلام- دەفەرموێت: أَعُوذُ بِاللّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ ..[﴿67﴾ البقرە].. په‌نا ده‌گرم به‌ خوا بچمه‌ ڕیزی نه‌فامانه‌وه‌ نەزانانەوە

گومانیشی تێدانیە پێچواوانەی نەزانین- زانینە و پێچەوانەی جەهل زانستە..

 هەموو کەسێکش لە سەرەتاوە "نەزانە تا دەگاتە زانست" کە ئەمە  بنەمایەکی فقهییە

بەهاتنی ئاینی ئیسلامیش لە نیوە دوورگەی عەرەبیدا کە ئاینێکی نوێ بوو، بەڵام هەر بە بەزەیی و سۆزەوە مامەڵەی  لەگەڵ خەڵکیدا دەکرد..

چەند نمونەیەکی مەیدانی..

کەسێك هاتە  مزگەوتی پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) نوێژی کرد، پاشان دوای نوێژەکەی چوە خزمەتی سەروەرمان (صلی اللە علیە وسلم) سەلامی لێکرد،  بەڵام پێغەمبەر(صلی اللە علیە وسلم) گەڕاندیەوە و فەرمووی نوێژەکەت بکەرەوە تا سێ جار هەموو جارەکان کە دەگەڕاوە هەر پێغەمبەر(صلی اللە علیە وسلم)  دەیناردوە بۆ نوێژ کردن دەیفەرموو نوێژەکەت بکەرەوە، تا لەکۆتایدا فەرمووی سوێند بەوەی کە تۆی ناردوە لەوەزیاتر نازانم، ئینجا سەروەمان فێری کرد کە چۆن نوێژ بکات..

دەقی فەرمودەکە..

في الصحيحين عن أبي هريرة رضي الله عنه: أن رجلاً دخل المسجد ورسول الله (صلی اللە علیە وسلم) جالس فيه فرد عليه السلام، ثم قال له: ارجع فصل فإنك لم تصل. فرجع فصلى كما صلى، ثم جاء فسلم علي النبي (صلی اللە علیە وسلم) فرد عليه السلام ثم قال: ارجع فصل فإنك لم تصل، فرجع فصلى كما صلى، ثم جاء فسلم على النبي (صلی اللە علیە وسلم) فرد عليه السلام، وقال: ارجع فصل فإنك لم تصل ثلاث مرات، فقال في الثالثة: والذي بعثك بالحق يا رسول الله ما أحسن غيره فعلمني. فقال(صلی اللە علیە وسلم): إذا قمت إلى الصلاة فكبر، ثم اقرأ ما تيسر معك من القرآن، ثم اركع حتى تطمئن راكعاً، ثم ارفع حتى تعتدل قائماً، ثم اسجد حتى تطمئن ساجداً، ثم اجلس حتى تطمئن جالساً، ثم اسجد حتى تطمئن ساجداً، وافعل ذلك في صلاتك كلها.

سەروەرمان نە گەڵتەی پێکردو نە پێکەنی پێ، بەڵکو بەبێ توندوتیژی ناردیەوە نوێژەکەی  بکات و دوای ئەوەی کە ووتی نایزانم، سەروەرمان(صلی اللە علیە وسلم)  خۆی فێریکرد کە چۆن نوێژەکەی بکات، چونکە کێشەکەی نەزانی بوو بۆیە خۆی هەڵسا بە فێرکردنی زۆر بە هێمنی بەوپەڕێ ئەدەبی جوانەوە لە جەهلەوە بەرەو زانینی برد.

نمونەیەکی تر..

ڕۆژێکیان هاوەڵانی - ڕەزامەندی خوای گەورەیان لێبێت- لە نوێژدا بوون لە خزمەتی پێغەمبەری خوادا(صلی اللە علیە وسلم) کەسێك پژمی، یەکێك لە هەوەڵان بەناوی معاویەی کوڕی حەکەمی سولەمی.. بەدەنگی بەرز لە نوێژەکەدا هاواری کرد خوا رەحمت پێبکات، لەپاشاندا دەفەرموێت هەموو هاوەڵان لێم کۆبونەوە مۆڕو خێسەیان دەکرد، منیش ووتم بۆ خاتری خوا چی بووە؟ هەمووی بەدەستیان دەیانکێشا بەروومەتیاندا وەك کارێکی زۆر نەشیاوم کردبێت بێدەنگ بوون، بەردەوام دەفەرموێت: لەدوای ئەوەی پێغەمبەری خوا(صلی اللە علیە وسلم)  دایک و باوکم بە قوربانی بێت لە نوێژ تەواو بوو بە هێمنی پێ ووتم لە کاتی نوێژدا هیچ جۆرە ئاخافتنێك  جائیز نیە...  لە نوێژدا تەنها سبحان اللەو اللەاکبر و قورئان خوێندی تێدایە، ئیتر ئەو مامۆستای مرۆڤایەتیە فێری کردم  بێ ئەوەی لێمبدات یاخود قسەیەکی نەشیاوم پێبڵێت، بەڵکو بە جوانترین شێوە فێری کردم.

دەقی فەرمودەکە..

معاوية بن الحكم السلمي قال: بينا أنا أصلي مع رسول الله صلى الله عليه وسلم إذ عطس رجل من القوم فقلت له : يرحمك الله ، فرماني القوم بأبصارهم ، فقلت : واثكل أماه ما شأنكم تنظرون إلي ، فجعلوا يضربون بأيديهم على أفخاذهم ، فلما رأيتهم يصمتوني لكني سكت ، فلما صلى رسول الله صلى الله عليه وسلم دعاني فبأبي هو وأمي ما رأيت معلما قبله ولا بعده أحسن تعليما منه ، فوالله ما كهرني ولا ضربني ولا شتمني ثم قال : إن هذه الصلاة لا يصلح فيها شيء من كلام الناس ، إنما هو التسبيح والتكبير وقراءة القرآن.

نمونەیەکی تر..

کە زۆربەمان بیستومانە.. ئەویش ئەو کەسەیە کە دێتە ناو مزگەوتەکەی پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم)  میز دەکات هەوەڵان پەلاماری ئەدەن لێبدەن، بەڵام ئەو نوری چاومانە (صلی اللە علیە وسلم)  دەفەرموێت : وازی لێبێنن با میزەکەی بکات، پاشان خۆی دەچێت پاکی دەکاتەوە، فێری دەکات کە مزگەوت جێگای بەندایەتیە  بۆ یادی خوا و قورئان خوێندنە، بە جوانترین شێوە فێری دەکات، بێ توڕەبوون  هیچ گرژ بونێکی دەماو چاو بەڵکو بە زەردەخەنەوە فێری دەکات لە جەهلەوە بەرەو زانینی دەبات..

دەقی فەرمودەکە..

حدثني أنس بن مالك وهو عم إسحاق ، قال : بينما نحن في المسجد مع رسول الله صلى الله عليه وسلم ، إذ جاء أعرابي ، فقام يبول في المسجد ، فقال أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم : مه ، مه ، قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " لا تزرموه ، دعوه " ، فتركوه حتى بال ، ثم إن رسول الله صلى الله عليه وسلم دعاه ، فقال له : " إن هذه المساجد ، لا تصلح لشيء من هذا البول ، ولا القذر ، إنما هي لذكر الله عز وجل ، والصلاة ، وقراءة القرآن " ، أو كما قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ، قال : فأمر رجلا من القوم ، فجاء بدلو من ماء ، فشنه عليه " .

ئەم وێستگانەی کە تێدا وەستاین جێگای سەرسوڕمان و ئەفسانە نیە، بەڵکو ئەوە پێغەمبەرەکەمانە(صلی اللە علیە وسلم)  کە بەو شێوە رەفتاری کردوە، وەرن بگەرێن لە مێژوو هەموو مرۆڤایەتیدا بزانن هاوشێوەی سۆزو بەزەیی ئەم پیاوە دەست دەکەوێت کە پێغەمبەرمانە(صلی اللە علیە وسلم)..

تەنها خوای گەورە دەتوانێت پێناسەی بکات  لە سورەتی ئەنبیاء کە بەناوی هەموو پێغەمبەرانەوەیە - سەلامی خوا لە هەموویان بێت- لەوێدا دەفەرموێت..

(وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ)

تەوەرەی دووەم: هەڵە کردن بە زانین..

لەوانیە زۆر جێگای سەرنجی  خەڵکی نەبێت ئەو کەسەی کە تاوان بە نەزانی دەکات، دەڵێت نەزانەو قەڵەمی عەفوو بە سەر تاوانەکانیدا دێت ئەگەر  زانیاری لا نەبوو،- هەرچەندە خاوەنی رەوشت و ئاکاری بەرزیش بێت ئەوەندە  گرنگ نیە-  بەڵام ئەوەی کە جێگای سەرنجە ئەو کەسەیە کە تاوان دەکات پێغەمبەر(صلی اللە علیە وسلم) بەهەمان مەنهەجی سۆزو بەزەیی تەماشای دەکات و مامەڵەی لەگەڵ دەکات!..

 واتا- جیاوازی نێوانی تاوانباری نەزان ئەوەیە کە نەیزانیوە تاوانە، بەڵام ئەوی تر دەزانێت تاوانە و کەچی دەیشکات، جیاوازیەکە یەکجار زۆرە..!

شەرع و یاسا هەڵە نیە ئەگەر سزای تاوانبار بدات لەم رەوشەی کە تێکەوتوە زانیویەتی تاوانە، بەڵام پێغەمبەر(صلی اللە علیە وسلم) لە ژیانی موبارەکیدا سەرنجمان رادەکێشێت بۆ شتی زۆر نایاب و سەرسورهێنەر..

هەموو یاساکانی دوونیا دادپەروەری(عدل) پیادە٠دەکەن، بەڵام ئیسلام داد و رەحمەت پیادەدەکات (ئەویش عەدالەتی شەرعە)..

نمونەی مەیدانی..

کەسێك بەرۆژوو بوو زانیبووی رۆژوان نابێت لەگەڵ خێزانیدا لەکاتی رۆژویدا کاری سەرجێی بکات، بەڵام دیارە کەسەکە کردویەتی و زانیویەتی هەڵەیە..!

بەپەلە هاتە خزمەتی پێغەمبەر(صلی اللە علیە وسلم) پێڕاگەیاند کە کارێکی وایکردوە چی بکات؟

سەروەرمان (صلی اللە علیە وسلم) فەرمووی: بڕۆ بەندەیەك ئازاد بکە..

- پرسیارکەر ووتی: ناتوانم

سەروەرمان(صلی اللە علیە وسلم) فەرموی: دوومانگ لەسەریەك بەرۆژووەبە..

- پرسیارکەر ووتی: ناتوانم

سەروەرمان(صلی اللە علیە وسلم) فەرموی: نانی ٦٠ هەژار بدە و تێریان بکە..

- پرسیارکەر ووتی: ناتوانم

پاشان پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) مەجلیسەکەی بەجێهێشت و پاش کەمێك گەرایەوە، شوڵە هێشوە خورمایەکی زۆری هێنا لە ماڵی خۆیان و فەرمووی بڕۆ ئەوە بکە بە خێر..

- پرسیارکەر ووتی: بەخوا لە خۆم هەژار تر شك نابەم

سەروەرمان(صلی اللە علیە وسلم)  فەرمووی: برۆ خۆت ماڵ و منداڵت بیخۆن.

سوێند بەخوا تەنها ئەم باسەو بەسەرهاتە لەژیانیدا روویبدایە بەس بوو  بۆ ئەوەی  بەڕەحەم وسۆز ترین  کەس ئێستا باسمان بکردایە(صلی اللە علیە وسلم) کە هاوشێوەی ئەم باسە ناڵێم سەدان، بەڵام بە هەزاران وێستگەی وا دەبینن لە ژیانی بۆنخۆشی  پێغەمبەرمان(صلی اللە علیە وسلم).

دەقی فەرمودەکە..

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : أَتَاهُ رَجُلٌ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْتُ ، قَالَ : " وَمَا أَهْلَكَكَ ؟ " قَالَ : وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ ، قَالَ : " هَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُعْتِقَ رَقَبَةً ؟ " قَالَ : لَا ، قَالَ : " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ؟ " قَالَ : لَا ، قَالَ : " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا ؟ " قَالَ : لَا ، قَالَ : " اجْلِسْ " فَجَلَسَ ، فَأُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ وَالْعَرَقُ الْمِكْتَلُ الضَّخْمُ ، قَالَ : " تَصَدَّقْ بِهِ " فَقَالَ : مَا بَيْنَ لَابَتَيْهَا أَحَدٌ أَفْقَرَ مِنَّا ، قَالَ : فَضَحِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ ، قَالَ : " فَخُذْهُ فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ " .

تاوانێکی تری زۆر ترسناك..

ئەویش یەکێكە کە نهێنی سوپای پێغەمبەری خوا(صلی اللە علیە وسلم) ئاشکرا دەکات؛ نامە دەنوسێت بۆ  موشریکەکانی مەککە کە پێغەمبەر(صلی اللە علیە وسلم) سوپای ئامادەکردوە بۆ ڕزگارکردنی شاری مەککە لە دەست بێباوەڕان..

ئەمە کارێکی زۆر ترسناکە و سوپاسی موسڵمان دەخاتە دژوارترین وێستگە و بەرەوکارەساتی و لە ناوبردنی دەبات..!

پرسیار ئەوەیە لە هەموو دەوڵەتێکی ئازادی خوازو پێشکەوتوو ئەوە کەسە چۆن مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت؟

ئەو کەسە هاوەڵی پێغەمبەر(صلی اللە علیە وسلم). زانیویەتی کارەکە ترسناکە بەڵام هەر کردویەتی، ئەویش "حاطبی کوری ابی بەلتەعەیە لەخمیە" بە ئاشکرا دان بە تاوانەکەیدا دەنێت دەڵێت: حەزم کردوە دەستێکم هەبێت و کەسوکارو خەڵکی قوریش لە سوپاکەت بپارێزم.. پێغەمبەر بە زەردەخەنەوە وەریدەگرێت.. بەڵام عومەری کوڕی خەتاب دەزانێت کارەکە زۆر گەورەیە دەفەرموێت: ئەی پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) ئیجازەم بدە- بدەم لە ملی و سزای بدەین ، بەڵام پێغەمبەری خوا زۆر بە هێمنی و ئاسای وەردەگرێت دەفەرموێت: ئەوە لە هاوەڵانی غەزای بەدرە هەرچی بکات خوای گەورە لێخۆش بووە..

بەڕاستی دادپەروەری چەمکێکەوە سۆزو بەزەیی تەواوکەریەتی دادپەروەری بە بەتەنها ئەگەر سۆزو رەحمەتی لەگەڵ نەبێت کارەساتە..

ئەگەر بە دادپەروەری بوایە دەبوو لە سەری حاطب بدرایە، بەڵام سۆزو میهرەبانی پێغەمبەرەمان(صلی اللە علیە وسلم) زۆر لە دادپەروەری گەرەتر بوو ، ئەو سۆزو بەزەییە بوو دادپەروەری بەدیهێنا، چونکە ئاراستەکە سروش بوو لە لایەن خواوە.

دەقی فەرمودەکە..

روى البخاري بسنده عن علي بن أبي طالب  قال: بعثني رسول الله (صلی اللە علیە وسلم) أنا والزبير والمقداد بن الأسود قال: "انطلقوا حتى تأتوا روضة خاخ فإن بها ظعينة ومعها كتاب فخذوه منها", فانطلقنا تعادى بنا خيلنا حتى انتهينا إلى الروضة فإذا نحن بالظعينة, فقلنا: أخرجي الكتاب, فقالت: ما معي من كتاب, فقلنا: لتخرجن الكتاب أو لنلقين الثياب, فأخرجته من عقاصها, فأتينا به رسول الله (صلی اللە علیە وسلم) فإذا فيه من حاطب بن أبي بلتعة إلى أناس من المشركين من أهل مكة يخبرهم ببعض أمر رسول الله (صلی اللە علیە وسلم) فقال رسول الله : (صلی اللە علیە وسلم)  "يا حاطب ما هذا", قال: يا رسول الله لا تعجل علي, إني كنت امرأ ملصقًا في قريش ولم أكن من أنفسها, وكان من معك من المهاجرين لهم قرابات بمكة يحمون بها أهليهم وأموالهم, فأحببت إذ فاتني ذلك من النسب فيهم أن أتخذ عندهم يدًا يحمون بها قرابتي, وما فعلت كفرًا ولا ارتدادًا ولا رضًا بالكفر بعد الإسلام, فقال رسول الله (صلی اللە علیە وسلم): "لقد صدقكم", قال عمر: يا رسول الله دعني أضرب عنق هذا المنافق, قال: "إنه قد شهد بدرًا وما يدريك لعل الله أن يكون قد اطلع على أهل بدر فقال اعملوا ما شئتم فقد غفرت لكم".

نمونەیەکی تر..

ئەوەی کە لێرەدا دەموێت بۆ ئێوەی وێنا بکەم ژیانی هاوەڵێکی بەرێزی سەروەرمانە (صلی للە علیە وسلم) بەناوی (ماعز کوڕی مالکی ئەسلەمی) رەزامەندی خوای لێبێت لەگەڵ ئافرەتە غامیدیەکە..

 ماعز خاوەنی ماڵ و منداڵە دەکەوێتە ناو زیناوە، بەڵام کەس پێنازانێت، چونکە تاوانەکەی کۆت پێوەندی دەکات ناتوانێت هەناسە بدات کاری بۆ ناکرێت رووی نایەت سەیری خێزان مندەڵەکانی بکات، ناچار دێتە خزمەتی پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) دەڵێت: ئەی رەسولی خوا پاك م بکەروە ئازادم بکە، پێغەمبەر فەرموی چی بووە فەرموی زینام کردوە پێغەمبەر چەند جار نارادیەوە بۆ ئەوەی نەکو بە هەڵە یاخود لەسەر خۆی نەبێت ئەو قسەیە بکات،ئینجا پێ دەڵێت سەرخۆش نیت لەوەڵامدا دەڵێت نا- پێغەمبەر هەر دەیەوێت بۆی بپۆشێت، بەڵام ئەو بەردەوامە لە قسەی خۆی دەڵێت پێغەمبەر پاك م بکەروە، چونکە ئەم کارە کۆتایەکەی کوشتنە بە رەجم!!

ئەوەندە بە سۆزە نایەوێت ئاشکرابێت حەدی بەسەردا جێبەجێ بکات..

 بەڵام ماعز ناتوانێت دابنیشێت، بۆیە بەردەوام دەچێتە خزمەتی ئەبوبکر پاشان عومەر ، بۆ ئەوەی پێغەمبەر پاکی بکاتەوە، لەدوای ئەوەی کە رەجم دەکرێت دەکوژرێت، پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) خۆی نوێژی لەسەر دەکات..

کێ هەیە لە سەرکردەی دەوڵەت و قازی بەو شێوە رەفتار لەگەڵ تاوانباردا بکات..

 لەو کاتە دا کەسێك لە هاوەڵان دەڵێت: خۆی ئاشکرا کرد رەجمان کرد وەك رەجمی سەگ، پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) زۆری پێناخۆش بوو توڕە بوو فەرموی دابەزە کوشتی کەر بخۆ، لەو جێگایەدا گوێ درێژێك تۆپی بوو گوشتەکەی کە خۆر لیدابوو بۆگەنی کردبوو، ئەمری کرد بەو کەسەی کە ئەو قسەی کرد دەرحەق بە ماعز ووتی دەبێت لەو گوشتە بخۆیت، ووتی ئاخر پێغەمبەر ناتوانم، ئیتر سەروەرمان ئازادی کردو فەرموی سوێند بە خوا ئێستا ماعز لە بەهەشتدا لە بەروبوم و ئاوی بەهەشت دەخوات، خۆی گەیاند بە مردن بۆ ئەوەی ئازاد بێت..

چونکە ئەو دەیزانی چۆن پەروەردەکراوە، بەڵام لێرەدا دەمەوێت ئەوە بڵێم کە ماعز دراوسێیەکی هانی دا بۆ ئەوەی کارەکەی ئاشکرا بکات ، سەروەرمان دەیوست بۆی بپۆشێت..

دەقی فەرمودەکە..

( ولما صلوا على ماعز بن مالك ودفنوه.. مرّ النبي صلى الله عليه وسلم على موضعه مع بعض أصحابه.. فسمع النبي صلى الله عليه وسلم رجلين يقول احدهم لصاحبه: أنظر إلى هذا الذي ستر الله عليه ولم تدعه نفسه حتى رجم رجم الكلاب.. فسكت النبي صلى الله عليه وسلم ثم سار ساعة.. حتى مر بجيفة حمار.. قد أحرقته الشمس

حتى إنتفخ وارتفعت رجلاه.. فقال صلى الله عليه وسلم: أين فلان وفلان؟ قالا: نحن ذان.. يا رسول الله.. قال: أنزل.. فكلا من جيفة هذا الحمار قال: يا نبي الله!! غفر الله لك.. من يأكل من هذا؟ فقال صلى الله عليه وسلم: ما نلتما من عرض أخيكما آنف.. أشد من أكل الميتة.. لقد تاب توبة لو قسمت على أمة لوسِعتهم والذي نفسي بيده إنه الآن لفي أنهار الجنة ينغمس فيها).

بە هەمانشێوە ئافرەتێك لە ئیسلامدا بە ئافرەتە غامدیەکە ناسراوە ئەویش زینا دەکات، دێتە لای پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) دەڵێت زینام کردوە، سەروەرمان دەفەرموێت حەدەکەت لێ نادەم، نەکو- دوو گیان بیت برۆ ماوەیەکی تر بگرێوە، لەدوای ئەوەی کە ئاشکرا دەبێت بۆی کە دوو گیانە دێتەوە بۆلای سەروەرمان پێ دەفەرموێت دووگیان بۆ ئەوەی تۆڵەی زیناکەی لێبکاتەوە بەو تۆڵەیە خوای گەورە توبەی لێ قوبوڵ بکات، پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) دەفورموێت بڕۆ سکەکەت دابنێت، بەڵام ئەو ئافرەتە ئۆقرەی لێبڕاوە هەر چاوەڕێی ئەوەی خوای گەورە تۆبەی لێ قوبوڵ بکات، بۆیە دوای سکەکەی دێتەوە منداڵەکە شیرەخۆریە، پاشان پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) دەفەرموێت برۆ پێویستی بە تۆیە شیری بدەرێ، پاشان حەدەکەت لەسەر دەدەنێین، لەدوای چەند ساڵێك دەگەرێتەوە منداڵکە بە پێ خۆی دەروات ئینجا دەپرسێت کەسێك هەیە ئەو منداڵە بەخێو بکات، لەدویدا کە هەمووکارەکانی بەسەردا فەرهەم دەبێت حەدی بۆ دادەنێن تاکو کوشتن، ئینجا دەفەرموێت سەروەرمان تۆبەی ئەو ئافرەتە گەورەترین تۆبەیە لە میزانی ئەهلی سەرزەویدا.

ئەو کەسانەی کە راستگۆن ئیماندارن بە تاوانەوە ناتوانن ڕێبکەن ئەگەر بە مردن بوو خۆیان پاك دەکەنەوە..

ئەوە سۆزی پێغەمبەرە (صلی للە علیە وسلم) ئەگەر دادپەروەری بووایە دەبوو دەستبەجێ رەجم بکرایە، بەڵام ئەو ئیسلامە کۆمەڵگایەیەکی دیندارو لە خواترس دروست دەکات، دوایش لە ناوکۆمەڵگاکەدا ئەگەر سزادرا کەس لۆمەی ناکات، چونکە بۆ پاك بوونەوە خۆی ئامادەکردوە، بەرانبەر بەوانەشی کە تاوانبار بوون نەدەویست بینخاتە بەردەم سزای شەرع، چونکە لێخۆشبوون باشترە لەوانیە کاری باشتر بکەن لە داهاتوودا، بەڵام کە هاتنە بەردەم یاساو شەرعی خوای گەورە  سەروەرمان(صلی للە علیە وسلم) سێ و دووی لێنەدەکردو حوکمی خوای گەورەی دەچاسپاند، وەك خۆی دەفەرموێت ئەگەر فاتیمەی کچیشم بێت دەستی دەبڕم.

هەرئەوندە لە پێناسەیدا دەتوانم بڵێم  کە خوای گەورە پێناسەو سەنای سەروەرمانی کردوە(صلی للە علیە وسلم).

 (وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ)

 تەوەری سێیەم و کۆتایی..

بە چەند دێرێك کۆتایی پێدێنم..

ئەو هەموو تاوانە بەرانبەر بە خۆی کراوە.. ماڵی داگیرکراوە سەروەت وسامانی بەهەدەر براوە، لەشاری خۆی دەرکراوە، کچەکانی تەڵاقداراوە، کەسەکانی بەدەستی دوژمنەکانی کوژراوە، بێخانەو لانە کراوە، برسی کراوە، قاچی موبارەکی بریندار کراوە، دانی شکاوە، دەموچاوی بریندار کراوە.... هەزاران نەرەحەتی تر کە لە ژیانی بۆن خۆشی بە یاوەرو نەیاریەوە گێڕاویانەتەوە.. بەڵام  لەژیانیدا لەسەر خۆی تۆڵەی نەسەندۆتەوە..

کە نەفسی مرۆڤ زۆر خۆشەویستە لای خۆی بەڵام ئەو هەرگیز بۆ نەفسی خۆی  تۆڵەی نەکردۆتەوە هەمیشە لێخۆش بوو بووە.

عن ‏ ‏عائشة ‏ ‏رضي الله عنها ‏ ‏قالت...ما انتقم رسول الله ‏ ‏صلى الله عليه وسلم ‏ ‏لنفسه في شيء يؤتى إليه حتى ينتهك من حرمات الله فينتقم لله ‏

 لەکۆتایدا ئەم باسەدا تێزەکەی ئەوە بوو کە چۆن دەتوانین بە دینێك بڵێن تۆقێنەرو فۆبیا کە مامۆستاکەی بەوشێوە بووە..

دەپێکەنن هەموو ئێوەی موسڵمان.. چونکە لە ناو قوتبخانەی محمدیدا پەروەردە دەبن(صلی للە علیە وسلم).