سەرنجم لەسەر كاردانەوەكانی دەرەنجامی هەڵبژاردنی 30/ 4/2014و، داكشانی دەنگەكانی یەكگرتووی ئیسلامیی كوردستان و، چەندپێشنیارێك..

چەند ڕۆژێكە ژمارەو ڕێژەی بەرایی سەرەنجامی دەنگەكانی هەڵبژاردنی 30/4/2014ی پەرلەمانی عیراق و پارێزگاكان دەرچووە. گەورەترین موفاجەئەی ئەم هەڵبژاردنە، دابەزینی ژمارەی دەنگەكانی یەكگرتوو بوو لە كەركوك وهەولێرو، وەستانیشیان لەسلێمانی و، هەڵكشانیان لە پارێزگای دهۆك. من نەمدەویست له دەرەوەی دەزگاكانی حزب، لەسەر ڕووپەڕەی ڕۆژنامەو گۆڤارەكان، یان تۆڕی كۆمەڵایەتی (فەیسبووك)هیچ بنوسم، بڕوایشم بەو كارە نەبووەو نیە، چونكە بۆچوونی من وایە كە بۆتاوتوێی كێشەی حزبێك، شوێنومەجلیس و ناوەندی تایبەتی خۆی هەیە، بەتایبەتی كاتێك قسەبێت لەسەرهەڵسەنگاندن. بەڵام بەهەرحاڵ لەبەر ئەوەی صەدان هاوڕێی تۆڕی كۆمەڵایەتی (فەیس بوك)م هەن و، بەردەوام لێم دەپرسن: بۆ بێدەنگیی؟ ناچارم لەبەرخاتری ئەوان چەند وشەیەك بنوسم، بۆئەوەی وانەزانن كە قسەیەكی دیاریكراوم نیە، یان لەواقیع ڕادەكەم، دووریش نیە بۆ هەندێكیان بەسوود بێت. بۆیە سایتی (كورد یو) بە گونجاوترین شوێنی دابەزاندنی ئەم بابەتە دەزانم. بۆیە بەداخراویش نەمنارد بۆ شوێنی خۆی، چونكە باسەكە مافی گشتیی دەنگدەرانی یەكگرتووی تێدایەو، نەدەكرا بڵاو نەبێتەوە. هەندێ خاڵی تری تایبەت هەن، ئەوانە ڕاستەوخۆ لەگەڵ كەسانی پەیوەندیدار دەخرێنە ڕوو.

بەهەرحاڵ من لە سێ تەوەردا بە چەند سەرنج و پێشنیارێك بەشدارییەكی تیۆریی لەم هەڵمەتی تاوتوێ و هێنان وبردنە گشتییەی بابەتی هەڵبژاردن و ئاكامەكانی دەكەم:

تەوەری یەكەم/مەنهەجیەتی دروستی هەڵسەنگاندن:

بەرێزان ! سەرەتا چەند خاڵێكتان لەسەرمەبدەئی هەڵسەنگاندن ومەنهەجیەتی دروستی توێژینەوە، بەبیردێنمەوە. پاشان ئەچمە سەر سەرنجەكانی خۆم لەسەر وەزعی یەكگرتوو لەم هەڵبژاردنەداو، دواجاریش چەند پێشنیارێك دەخەمە ڕوو:

یەكەم: نابێ هەرگیز تەنها لە گۆشەنیگایەكەوە وێنای هیچ دیاردەو روداوێك بكرێت، بەڵكودەبێ هەموو لایەن وهەلومەرجەكانی وەك یەك حسابیان بۆبكرێت.تا تەشخیصەكە نەبێت بە حەكایەتی پێناسەكردنی چەند كوێرەكە بۆ فیلەكە.

دووەم: نابێ سۆزوعاتیفە بازیی لەهەڵسەنگاندندا زاڵببێت، بەلكو تەواوی عەقڵانیەت ووردبینی وهێوری وسەرحاڵیی و زانستیی بوون پێویستە.

سێیەم: تێكەڵكردنی دیاردەی ختوبۆڵەو،غەیبەتو، پاشملە قسەكردن و، داخی كۆن هەڵڕشتنو، شەڕی كۆنەقینو، تۆڵسەندنەوەو،تەششەفیو،هتد، بەپرۆسەی هەڵسەنگاندن وڕەخنەگرتن وسەرنج گوتن، لە صەدا صەد پرۆسەی هەڵسەنگاندن دەشواتەوەو، خاوەنەكەشی دەخاتە ژێر پرسیارو، لە ئەساسیشدا پیشەی كەسانی پەیامدار نیە.

چوارەەم: دەركردنی هەر حوكمێك بۆ هەر دیاردەو پرسێك، پێش دراسەكردنی، ستەم و ناهەقییەو، خاوەنی بەهەڵە دادەبات و، ڕێگەش ئاسان ناكات بەرەو چارەسەر، بەڵكو سەر لەڕێبوارانیش تێكدەدات.

پێنجەم: بەهەمان شێوە، دەركردنی حوكم لەلایەن كەسانێكی نەشارەزا بەدیراسەكردنی ئەو بابەتەوە، ستەمە لەڕاستی و، بەلاڕێدابردنی كەسانێكیشە كە دەیانەوێ نەتیجە بگرن.

تەوەری دووەم/ سەبارەت بە هۆكارەكانی كەمبونەوەی دەنگەكانی یەكگرتوو،ئەم تێبینیانەم هەیە:

یەكەم: گرنگترین هۆ بەلای منەوە ئەوەبوو كە یەكگرتوو نەیتوانی بەری چوارساڵ ڕەنجی ئۆپۆزسیۆن بوونی خۆی بچنێتەوە. چونكە ساڵانی 2009 بۆ 2013 بەلای زۆربەی چاودێران و هاووڵاتیانەوه، زیندووترین ساڵانی چارەكە سەدەی ڕابوردووی هەرێم بوون، كە تیایاندا توانرا تا ڕادەیەك سنور بۆ ناحەقییەكانی دەسەڵاتی هەرێم دابنرێ و،هاوڵاتیی ووشیار بكرێتەوەو، دەستەواژەكانی (چاكسازیی) و (شەفافیەت) و(عەدالەت) و، (ماف)و،هتد، بكرێتەو یردی سەرزمانی هاوڵاتی و،جورئەتی ڕەخنە گرتن و،گلەیی و،مانگرتن و، سووربوون لەسەر داوای مافەكانیان، بدابەهاوڵاتی و،پەرلەمانیش بخاتە گەڕو، بۆیەكەمجار لە وەزارەتەكان بپێچرێتەوەو، وەزیران بكێشرێنە بەردەم لێپرسینەوە.

بەداخەوە لە گوتاری سیاسی هەڵمەتی هەڵبژاردنی یەكگرتوودا، هەموو ئەم دەسكەوتانە هەقیانپێنەدراو، ژمارەیەك دروشمی دوبارەو كلاسیكی، خرانە جێی درێژەدان بەونەفەسه گەرمەی كەلەهەگبەی قۆناغی موعارەزەییدابوو.

ئەمە هۆكارو عیللەتیی نەڕەتییەو، شتەكانی ترمەعلولو دەركەوتەن، بۆیە بەلای منەوە گلەیی لە میدیاو ڕاگەیاندن زۆر جێی خۆی نیە، چونكە ئەوەی میدیا كردوویەتی ڕەنگدانەوەی ئەوسیاسەت وستراتیژەیە مەگەر ئەو بەشەی پەیوەندیی بە لایەنی لاوازی تەكنیكیی خۆیانەوە هەبێت.

دووەم: نابێ نكولی لەوە بكرێ كە ئەمە ئیجتیهادو بۆچوونە، بەدڵنیایی هەڵەشبووبێ لەڕووی دڵسۆزییەوە بووە، پوختەی هەڵوێستەكە بڕیاری لەسەربووە، بەڵام نابێ ئەو دڵسۆزییە ئەو ڕاستییە لەبیری كارەكتەرەكانی بەرێتەوە كەئەگەری هەڵەبوونی بۆدانێن. دیاریشە كە نیەتی باش و پەسەندیش، هەرگیز شەفاعەت بۆ كارو هەنگاوی هەڵە ناكات.

سێیەم: بەدڵنیایی دەبێ سەركردایەتی حزب تەحەممولی مەسئولیەت بكات، پاش ئەو دراسەو لێوردبونەوەیەی باسمانكرد، دەبێ دان بەهەڵەكاندابنرێت، چونكە نەخشەڕێژ هەركەس هەیە ئەو بەرپرسیاری یەكەمه لە نەخشەو پلان.

چوارەم: دەبێ لایەنگرو دۆستانی دەنگدەری یەكگرتوو ئەوڕاستییەیان لەبیرنەچێتەوە كە بەشێك لەكەمكردنی دەنگەكان پەیوەندیی بەحزبەكانی دەسەڵاتەوە هەیە، كە ئێستە یەكتر تۆمەتباردەكەن بەگزیكاریی بەرنامەدارو (تەزویری موقوننەن)، ئەمە جیایە لەتەزویری هەڕەمەكی كەجاران دەكرا. جگە لە بەكارهێنانی هێزوپارەو ئیمكاناتی دامودەزگای حكومەتیی بۆ بەرژەوەندیی خۆیان. بەڵگەش ئەو هەواڵ و ریپۆرتاژانەن كە ئێستە بەردەوام دژی یەكتر دایدەبەزێنن. كەمەعقول نیە هەردوولایان ناڕاستبن، بەپێچەوانەوە بەپێی ئەزموونی چەندجارەمان لەگەڵیان، هەردوولایان بەرێژەی زیادو كەم ڕاستدەكەن. جگە لە وەزعی تایبەتی كۆمسیۆنیش كە هەموومان دەزانین چۆن دانراوە،و لق و ئۆفیسەكانی چۆن دابەش كراون.

پێنجەم: گەورەترین هەڵەی كوشندەی یەكگرتوو درەنگ كەوتنەخۆی بوو بۆهەڵبژاردن.. (بەشداریی هەڵبژاردن) پلانی چوارساڵەی پێویستە، نەك چوار مانگە، یان چوار هەفتە، وەك بینیمان.. واتە دەبێ لەم مانگەوە دەست بكرێ بەدانانی پلان بۆخولی داهاتوو، واتە بۆ هەڵبژاردنی 2017، كە زۆر بەخێرایی دەگەڕێتەوە. پلان بۆهەموو لایەنە سیاسی و، تەنزیمی وكۆمەڵایەتی و، ئابوری و،بانگخوازی وئیداریی یەكان، بەدراسەكردنێكی وردی سایكۆلۆجیەتی جەماوەروو سیاسی كوردستان و، شان بەشان چوونی گۆڕانكارییە سیاسییەكان..

شەشەم: دەبێ هەوڵ و ڕەنجی ڕێكخستنی یەكگرتوو بنرخێنرێ، چونكە ئەگەر هەموومان كۆك بین لەسەر ئەوەی كە بەشێك لە بڕیارو هەڵوێستی سەرەوە هەڵەی تێدا بووەو، ئەوەش حاڵی حزبەكانی دەسەڵات و كۆمسیۆنە، كەواتە ئەو ڕێژەو ژمارە دەنگه- كورد گوتەنیی- لە قوڕگی شێر دەرهێنراوەو، ڕێكخستنەكان و چاودێران ئافەرینی جیددییان دەوێ، وەگەرنا حاڵ لەمە خراپتر دەبوو.

حەوتەم: بەپێی ئەو خاڵەی سەرەوە- واتە لەبەر بوونی ئەو ڕێكخستنە لێبڕاوو خەمخۆرە- هەروەها بەپێی ئەو مەنهەجیەت و پەیام و ئامانجانەی كە لە شەش كۆنگرەی ڕابردووی ئەو حزبەدا پەسەند كراون، دەبێ یەكگرتووەكان و جەماوەرەكەیان و نەیارەكانیشیان دڵنیا بن كە یەكگرتوو حزبێك نیە پاشەكشێ بكات، یان بەچۆكدا بێت. دەكرێ لە وچانێكدا لە گەشە بكەوێت، یان بوەستێت، بەڵام لە زاتی خۆیدا بۆ ئەوە نەهاتووە كە بە زیادبوونی كورسییەك بوغرا ببێت و نەخشەی لێ تێك بچێت، یان بەكەمبوونەوەی كورسییەك، هەنسكی لەبەر ببڕێت و، تەنگەتاو بێت.

هەشتەم: زۆركەس لەم وێستگانەدا ئەچنەوە سەر داستانی (سیاسەت) و(دەعوەت)و جیاكردنەوەیان. من بۆ خۆم لەو لایەنەوە هەڵوێستی ڕاشكاوانەم بووە، كە پێم وایە گرفت لەو لایەنەوە نیەو، دەكرێ بەشێوەیەكی هاوسەنگ بایەخ بە هەردوو لایەنەكە بدرێت. مەگەر دەیان حزبی عەیار24ی سیاسیمان نیە كە ساڵ بەساڵ بەرەو دواوە دێن؟ مەگەر لە وڵاتانی ئیسلامیی و عەرەبیی دەیان حزب و كۆمەڵەی تەواو عەیار دەعەویمان نیه كە لەجێی خۆیاندا گێنگڵ دەخۆن؟ مەگەر هەر یەكگرتوو نیە كە لە هەولێر پاشەكشێ دەكاو، لە دهۆك هەڵدەكشێ؟ مەگەر لیستەكانی یەكگرتوو تێكەڵەیەك نەبوون لە (مەلا) و (بانگخواز) و (سیاسی)؟ كەواتە ئەگەر ئەو دوو ئەركییەش (ئەركی بانگەوازو سیاسەت) بشكرێنە خەتاو هۆكار، دەبێ بەڕادەی خۆی ڕێژەی بۆ دانرێ و، نەكرێتە قازانە گەورەكەو، هەموو بەچكە قابلەمەكانی بخرێنە ژێر.

نۆیەم: من بەبۆنەی ئەو خاڵەی سەرەوە ڕاستییەكی گرنگ بیری براو خوشكانی یەكگرتوو و سەرجەم دۆست و لایەنگران دێنمەوە، كە ئەگەر دەنگەكانی یەكگرتوو كەمیان كردبێ، پرۆژەكەی سەركەوتوو بووە، پرۆژەی (چاكسازیی سیاسی و ئیداریی)، پرۆژەی بێداربونەوەی جەماوەر، پرۆژەی دژایەتی گەندەڵیی، پرۆژەی كۆتاییهاتن بە دوولەتبوونی هەرێم، پرۆژەی جوڵاندنی بڵانسی هێزەكان. پرۆژەی پێگەیاندنی جیلێك لە كەسایەتی و خەمخۆران بۆ ئەم نیشتیمانە.. بۆیە یەكگرتوو لە هەركوێ بێت دەبێ بەردەوام لەو بەرەیەدا بێت كە ئەو ئامانجانەی هەیە.

ویستم بەم خاڵە ئەو راستییە بیری هەموو لایەك بێنمەوە كە كارو پرۆژەو ئامانجی یەكگرتوو تەنها دەستخستنی چەند كورسییەك نیە، ئەوەی دەڵێ: نەخێر، وایە، یان دەبێ وابێ، با بچێتەوە بە ئامانج و ستراتیژە دیاریكراوەكانی كۆنگرەكانی حزبدا. با سەیرێكی (11) خاڵی بنەما گشتییەكان و، (22) خاڵی ئامانجەكان و، (7) خاڵەكەی ستراتیژی حزب بكات لە پێڕەوو پرۆگرامەكەیدا. بەپێی ئەو پێڕەوە پەسەندكراوەی كۆنگرە، یەكگرتوو خاوەنی پرۆسەگەلێكی سیاسی، پەروەردەیی، كۆمەڵایەتی، بانگخوازیی، گشتییە، بۆیە نابێ بەكەمبوونەوەی چەند دەنگ و كورسییەك، دەسكەوت و پێشكەوتەكانی تری لەبیر بكرێن. ئەمە هەرگیز پاساو نیە بۆ پاشەكشێ، یان وەستان، بەڵكو ڕاستییەكەو، خۆدزینەوە لەم ڕاستییە زۆر مەترسیداترە لە خۆدزینەوە لە داننان بە پاشەكشێدا، بگرە شێواندنێكیشە بۆ وێناو تابلۆ حەقیقییەكەی یەكگرتووی ئیسلامیی كوردستان.

ئەمێنێتەوە سەر ئەوە كە ئایا هەڵگرتنی ئەم خەربزانە بەدەستێك كارێكی دروستە یان نا؟ ئەوە كاری تاك تاكێكمان نیە كە بڕیاری لەسەر بدەین، بەڵكو بڕیاری كادیرە پێشكەوتووەكانی حزبەو، تاكە جێگەی قسەلێكردنیشی كۆنگرەیه، كە نوێنەوانی شەرعیی ڕێكخستنەكان تیایدا بڕیار بەدەستن، وا بزانم لە كۆنگرەی شەشدا باسی لێ كرا، بەڵام وەك خۆی مایەوە.

تەوەری سێیەم/ پێشنیارەكانی بەندە بۆ ڕوبەڕوبوونەوەی حاڵەتەكە:

1- پاش ڕاگەیاندنی ئەنجامە ڕەسمییەكانی كۆمسیۆن، ئەگەر دەنگەكانی یەكگرتوو هەر بەم جۆرە بوون (كە هەر وا دەبن)، یەكسەر بێ دواكەوتن وتەبێژێك بەناوی سەركردایەتی یان مەكتەبی سیاسییەوە لە لێدوانێكی ڕەسمیدا دان بنێت بە پاشەكشێی دەنگەكاندا، بەبێ هێنانەوەی پاساو.. واتە بە ڕاستی و ڕوونیی ژمارەو ڕێژەكان و جیاوازییەكان لەگەڵ جارانی تر بخۆێنرێنەوە. خۆ ئەگەر ئەمینداری گشتیی ئەم كارە بكات زۆر باشترە، بەو پێیەی كە سەرۆكی هەڵمەتی هەڵبژاردن بووە.

2- یەكسەر بە بێ دواكەوتن لیژنەیەكی تایبەتمەند دابنرێت بۆ دراسەكردنی هۆكارە زاتی و بابەتییەكانی پاشەكشێی دەنگەكان، بە مەرجێ پسپۆڕ بن، دەكرێ كەسانی شارەزای دەرەوەی حزبیشیان تێدا بێت، یان ڕاوێژی بەردەوامیان پێ بكرێت. ئەو لیژنەیە لە سەقفێكی كاتیی دیاریكراودا ڕاپۆرتێك بداته دەزگا باڵاكانی حزب.

3- لەكۆبونەوەیەكی سەركردایەتیدا بە ئامادەبوونی ئەمینداری گشتی و دەستەی سەرۆكایەتی دەزگای بەدواداچوون، ئەو ڕاپۆرتە دراسە بكرێ و، بە چەند بڕیارێك مامەڵەی ئیجابیی لەگەڵ بكرێت.

4- پێویستە بۆ (هۆكارە زاتییەكانی ناوخۆ)ی حزب، كەس و دەزگای كەمتەرخەم پرسینەوەیان لەگەڵ بكرێت و، بەپێی پێڕەو سزای حزبیی بدرێن. ئەم بڕیارە هەموو كەس و ئاستەكان بگرێتەوە بەبێ جیاوازیی.

5- زۆر جێی خۆیەتی ئەوانەی تەحەممولی بەرپرسیارێتی دەكەن - لەهەر پلەو جێیەك هەن- دەستلەكاركێشانەوەی خۆیان ڕابگەیەنن و، ئامادەیی دەرخەن بۆ ئەرك و كاری تر.

6- لە ئێستەوە پلانێكی ورد دابنرێ بۆ كاری پەرلەمانتاران و وەزیران و، بەدواداچوون و هاوكارییان ببێته بەشێك له كاری ڕۆژانەی سەركردایەتی. (سەركردایەتی، نەك مەكتەبی سیاسی)، تا لەو ڕێیەوە ڕۆڵی لائیحەیی سەركردایەتی تۆخ ببێتەوەو، ژمارەیەك لە كەسەكانیشی كاری بەردەوامیان بۆ دروست ببێ.

7- پاش هێوربونەوەی كەش و هەواكە یەكسەر دەست بكرێ بە دانانی پلانێكی وردی گشتگیر بۆ چوار ساڵی داهاتوو. بۆ ئەم مەبەستە سێ كار بەپێویست دەبینم:

ا- مەكتەبی هەڵبژاردن تەكلیف بكرێت بە ڕاوێژ كردن لەگەڵ پسپۆڕانی بواری هەڵبژاردن بۆ دانانی نەخشەڕێگای ساڵانی داهاتوو. بە مەرجێ ڕێز لە بڕیاریان بگیرێ و، داواكارییەكانیان ڕەد نەكرێنەوە.

ب- مەكتەبەكانی ڕێكخستن، ڕێكخراوەكان، بانگەواز، ڕاگەیاندن، زانایان و، كۆمەڵایەتی- بەپێی تایبەتمەندیی خۆیان- هەستن بەدانانی پلانی درێژخایەن بۆ چوار ساڵی داهاتوو.

ج- سەركردایەتی حزب ناوبەناو، یان لە كۆبونەوەی تایبەتدا، كاتی تایبەت دابنێت بۆ گوێگرتن لە كارو چالاكیی و داواو سەرنجی ئەو مەكتەبانە لەو بوارەدا.

8- پێم باشە سوود لە تەكنۆلۆژیای پەیوەندییەكان وەربگیرێت بۆ جێبەجێكردنی ئەو كارانەو، وەرگرتنی ڕاو سەرنج و پێشنیارەكان، بەم شێوەیەی خوارەوە:

ا-كردنەوەی ئیمێلێكی تایبەت بەناوی (سەرنجەكانتان) یان هەرناوێكی ترو، بڵاوكردنەوەی، بۆ وەرگرتنی ڕاو سەرنج و ڕەخنەو پێشنیارەكان.

ب- دانانی بەرپرسێك بۆ كردنەوەی ئەو ئیمێلەو وەرگرتنی بابەتەكان و، بەجێگەیاندنی نوسراوەكان و، وەڵامدانەوەی ڕۆژانەی بەشداران.

ج- كردنەوەی گۆشەیەك لە (سایتی كوردیو) بۆ وەرگرتن و بڵاوكردنەوەی وتاری تایبەت بەو بوارە، وەك ڕێزنانێك لەو خەمخۆرانەی بەنوسین دڵسۆزیی و بەشداریی خۆیان دەردەبڕن. خۆ ئەگەر بگونجێت كردنەوەی پەیجێكی تایبەت زۆر بەسوود ترو كاریگەرترە.

ئەمە ڕاو سەرنج و پێشنیاری بەندە بوو، بۆ چۆنیەتی ڕووبەڕوبونەوەی حاڵەتی دەرەنجامەكانی هەڵبژاردنی30/4/2014ی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق و ئەنجومەنی پارێزگاكانی كوردستان. هیوادارم هەڵگری بەشێك لە خەمی خوشك و براكانم بووبم و، توانیبێتم پشكێكی كەمیش بێت بەشداریم كردبێت لە گەڕان بەدوای چارەسەردا.. والسلام علیكم ورحمه‌ الله وبركاتە.