كوردی باكوورو گرەو لەسەر فاكتەرێكی نامسۆگەر ‌
19/05/2014 نوسەر: bzavpress

كوردی باكوورو گرەو لەسەر فاكتەرێكی نامسۆگەر ‌


هەرچەند نزیكەی هەشت ساڵە لەتوركیا دەرفەتێكی لەبارتر بۆ گەڕان بەدوای چارەسەرێكی گونجاودا هاتۆتە ئاراوە، بەڵام هیشتا بەكردەوە هەنگاوی گەورە بۆ پێشەوە نەنراوەو خەریكە كوردەكانی باكور بێ ئومێد دەبن لەئەگەری گەیشتن بەئەنجامێكی باش.
لەم هەلومەرجەی ئێستادا ئەوەی كە ئەردوگان پێوەی سەرقاڵە، چارەسەركردنی مەسەلەی كورد نییە، بەڵكو خۆكاندیكردنە بۆ پۆستی سەرۆكایەتیی توركیا، بەڵام مەسەلەكە وا كەوتۆتەوە كە ئەو لەم هەلومەرجەدا، بیەوێ‌و نەیەوێ، ناچارە ئاوڕ لەكورد بداتەوەو بۆ مسۆگەركردنی دەنگەكانیان لەكاتی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتیشدا شتێ بەشتێ بكات.
لەلای ئەردۆگان‌و كورد كێشەكە یەك كێشەیە، چونكە هیچ لایەكیان بەرنامەیەكی روونی لەم روەوە نییە. ئەردۆگان لەلایەك دەیەوێ دەنگی كورد مسۆگەر بكاو لەلایەكی ترەوە دەترسێ دەنگەكانی كورد بۆ كاندیدێكی تر بچێ، كێشەكانی لەوە دایە كە تا ئێستا نازانێ چی بكا بۆ مسۆگەركردنی دەنگی كورد، بەتایبەتی كە ئەو دەزانێ كورد بەبێ بەرامبەر دەنگی پێنادەن، بەڵام ئەو سەر لەوەش دەردەكا كە هەر نزیكبوونەوەیەك لەكورد لەقۆناغی پێش هەڵبژاردن، رەنگە رێژەیەكی بەرچاوی دەنگدەر توركەكانی پێ لەدەستبدا، بەتایبەتی كە هێشتا شەقامی توركی ئامادەیی تێدا نییە مافە گەوهەرییەكانی كورد پەسەند بكات.
بۆ كوردیش كێشەكە لەوە دایە كە لەدەستدانی ئەردۆگان لەدەستدانی دەرفەتێكی گونجاوە بۆ چارەسەری مەسەلەی كورد، سەرەڕای ئەوەی كە دەرفەتەكە دەرفەتیێكی مسۆگەر نییە، هاوكێشەی زاڵ لەناو كورددا بریتییە لەدەنگ بەرامبەر بەماف. بەڵام كێشە گەورەكە ئەوەیە كە ئەم هاوكێشەیە بەچ میكانیزمێك پێویستە پراكتیزە بكرێ.
بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی نزیكەی دوو مانگی ماوە. لەم دوو مانگەدا ئەردۆگان هیچی بۆ كورد پێ ناكرێ، بەڵام دەتوانێ لەچوارچێوەی دیپلوماسیەتی نهێنیدا بەڵێنی ئەوە بدا كە پاش گەیشتنی بەكۆشكی چانكایا، هەوڵەكانی بۆ دۆیزنەوەی چارەسەرێكی خوازراو بۆ مەسەلەی كورد چڕ دەكاتەوە.
لێرەدا كێشەكە دوو لایەنی هەیە، یەكێكیان سیاسییه‌و ئەوی تر یاسایی.
لەڕوی سیاسییەوە بەڵێنی سەلماندنی مافێكی زۆرتر بۆ كورد پاش هەڵبژاردنی ئەردوگان، هیچ بەهایەكی نییەو چونكە بەڵێنی ژورە داخراوەكان هیچ كات مسۆگەر نییە. لەڕووی یاساییەوە، بوونی ئەردوگان بەسەرۆكی توركیا دەسەڵاتە دەستوورییەكانی لێ دەسەنێتەوەو دەیكاتە سەرۆكێكی پڕۆتۆكۆلی، بەو پێیەی كە رژێمی سیاسیی توركیا سیستمێكی پەرلەمانییەو دەسەڵاتەكان لەلای سەرۆك وەزیران نەك لەلای سەرۆكی كۆمار، وەك چۆن لەقۆناغی پێشوودا ئەردوگان نەیتوانی لەڕێگای پەرلەمانەوە سیستمەكە لەپەرلەمانییەوە بكاتە سەرۆكایەتی، پاش ئەوه‌ش كە دەبێ بەسەرۆكی كۆمار ناتوانێ لەڕێی پەرلەمانەوە سیستمەكە بكاتە سەرۆكایەتی‌و دەسەڵاتە دەستوورییەكانی زیاد بكات.
بۆ دابینكردنی پێداویستییەكانی گۆڕینی سیستمەكە لە پەرلەمانییەوە بۆ سەرۆكایەتی، ئەردۆگان سێ رێوشوێنی لەبەردەم دایە، یەكێكیان هەمواركردنی دەستوورە لەپه‌رلەماندا، ئەم رێوشوێنەش لەقۆناغی پێشوودا شكستی هێنا. دووەم، سازكردنی پڕۆژەی دەستوورێكی تازەیە بۆ راپرسی كە ئەمەش كاتێكی زۆری دەوێ‌و چەردەیەك كێشەی گەورەی لێ دەكەوێتەوە. چاوەڕێكردنی هەڵبژاردنی ساڵی داهاتووی پەرلەمانە، كە دەبێ تێیدا پارتی دادو پەرەپێدان سەركەوتنی گەورە بەدەست بێنێ‌و پەرلەمان كۆنتڕۆڵ بكا تاكو سیستمه‌كە بەكەیفی خۆی لەپەرلەمانیەوە بكاتە سەرۆكایەتی.
ئەمە بەم مانایە دێ كە گرێی مەسەلەكە لەدەستی یەك كەسدایەو ئەوكەسە ئامادەیە هەموو شتێك بكا تاكو بگاتە ناو كۆشكی چانكایا، بەڵام هیچ شتێك گەرەنتی ئەوە ناكا كە پاش ئەوەی دەگا بە چانكایا بەڵێنەكانی جێبەجێ دەكا. بەستنەوەی چارەسەری مەسەلەی كورد بەسیستمی سەرۆكایەتییەوە، تیۆرییەكە ئەردۆگان بانگەشەی بۆ دەكاو لەم رێگەیەوە دەیەوێ ئامانجەكانی بەدی بێنێ، ئەم تیۆرییە بۆ ئەردۆگان مایەی هێزەو بەهۆیەوە توانیویەتی سەر لەكورد بشێوێنێ. لەهەلومەرجێكی وا ئاڵۆزو تێكەڵ‌و پێكەڵدا كەس نازانێ كام بڕیار بڕیارە راستەكەیە.