کامەیە ڕێگای ڕزگاری؟کام هەڵبژاردن؟کام پەڕلەمان و دیموکراسی؟

ماڵدۆرۆ بەداخە بۆ ئەوەی وەک زامێکی قوڵ ژیانی قبوڵ کردوە ،ڕێگەی بە خۆکوشتن نەدا ئەم زامە ساڕێژ بکات لێرەدا ئەوە"خۆکوشتنە"دەتوانێت زامەکانی ساڕێژ بکات و ئەوە ژیانیشە وەک زامێکی قوڵ ڕێگای نەداوە خۆی بکوژێت،لێرەدا ماڵدۆرو رامبۆ "ئازارەکانیان" زۆر لەیەک دەچێت و یاخیبونەکەیان لەم فەزایەوە دەست پێدەکات کە بوون وژیان بۆخۆی زامێکە.
بەم مانایە ئەگەر ئینسان لەم دنیا ڕەشەدا لە ئازارو ژیان و مردن یاخی نەبێت ناتوانێت بەگژ ئەو ستەمەدا بچێتەوە کە لێیدەکرێت،کامۆ زۆر جوانی بۆچوە کە پێی وایە"لە ڕێگای عەدالەتەوە ناتوانین ستەم لەناو بەرین"،ئەم یاخیبوونە پاساوی" لە پێناوی ئینساندا"دەبێتە ماهیەتێکی پوچ،دیسان من هاوڕام لەگەڵ کامۆ کە ئینسان دەبێت "دژ بە دۆخ وبوونی خۆی"یاخی بێت،سەرەتا نەک لەبەرخاتری ئینسان،ئاخر ئینسان بوونی تۆ سەرەتا لەخودی خۆتەوە دەست پێدەکات.
بە رای من لە دنیادا شۆڕشێک نییە،ئالوگۆڕێکی بنەڕەتی نییە بە ناوی"شۆڕشی سپی،پەمەیی،بەلۆکە شەڕکردن لەگەڵ نوکی شمشێردا بەرهەمی یاساکانی بورژوازییە بۆ گەمژەکان،ئەوەی لەئەوروپا هێز گەلەکان لەژێر کۆمەڵێ ناودا دێن وساڵانێک بەشداری حوکمرانی دەکەن ودەڕۆن هەموویان  لەیەک دەچن و تەنها ناوەکانیان جودایە، لێرەدا لە سەد سالدا هەزارانی وادێن وکۆمەڵگاش وەک خۆی وایە، هەرچەندە ناتوانین ئەوروپا وەک ئاسیا ببینین،دیسان ئەوەی لێرە دەخوات لە ئاسیادا هیچ مانایەکی نییە، کەچی کۆمەڵێ بەناو ڕۆشنیری کوردیش ئەم چەمکە بە زاهیر فەلسەفە وفکرە تەرجومان دەکەن و بە کاڵو کرچی دەرخواردی تەیفێک خوێنەواری نەخوێنەواری دەدەن،تەنها بۆ ئەوەی رایان بگرن و بیان خەسێنن و وا باریان بێنن کە تەنها بخوێننەوەو سەرقاڵی سەرلەقاندن بن بۆ ئەم واعیزانە، پێویست بە شۆڕش وهەڵگەڕانەوە ناکات و هەتا وایان خستوتە مێشکی کۆمەڵێ خەڵکەوە،بەجۆرێک گەوجیان کردوون دەڵێن"ئەگەر جوێنت بدەنێ و تۆیش جوێن بدەیت فەرقتان چییە؟ئەگەر شەقت تێهەڵدەن وتۆیش شەقیان تێهەڵدەیت کەواتە جیاوازیتان چییە؟،ئەگەر بتان کوژن و تۆیش بیان کوژی جیاوازیتان چییە؟ ئەگەر ئەوان چەکیان پێبێت وتۆیش پێت بێت کەواتە جیاوازیتان چییە؟بەم جۆرە  سەریان پێشۆڕ دەکەن ولەو بەریشەوە دەسەلات هەر بالای بەرزترو دەولەمەنترو ستەمکار تر دەبێت،ئیتر نایانەوێت جیاوازی بکەن لەبەینی ستەمێک کە بە ناهەق دەکرێت و ستەمێک کە بە هەق دەیکەیت بۆ لابردنی ستەمێکی بەناهەقکراولەبەین بردن هەموو ستەمێک،وەک ئەوەی من لە زینداندام سەجان هەڵمدەواسێت و هەرچی ناشێت پێم دەکات،من هەڵدەگەڕێمەوەو لە مەجالێکدا مستێک دەدەم لە دەمی یان تفێک دەکەمە ناوچاوانی، ئەمانە دەڵین نابێت وا بکەیت ئەگەر وات کرد جیاوازی تۆو سەجانەکە چییە،ئەم گاڵتە بازاڕییەیان کردوە بە کۆمەڵێ چەمکی بەناو فکری و مەعریفی ودەرخواردی خەڵکی ستەملێکراوی دەدەن،قەلەم جاش ئەم تێزانە سەرچاوەی ئیلهامەتی بۆژیانی تایبەتی خۆی و وەرگرتنی خەڵات لەلایەن دەسەلاتی ستەمکارەوە، وەختێکیش ڕێگایەکی مەدەنیانە هەڵدەبژێریت و دەچیتە پای هەڵبژاردن و سندوقی دەنگدان،دەسەلات دەتکاتە گاپ جاڕو یان بە هێزێکی دەرەکی تەزویرت لێدەکات و ناشتوانی قسە بکەیت،یان خۆی بە چەکەکەی پەلامارت دەدات و سەرت پێشۆڕدەکات،سەدان جار لە یەکێتی وپارتیمان بیستوەو وتویانە ئەگەر یەک کورسیش نەهێنین دەسەلات تەسلیم ناکەین،کەواتە چوونە پای هەلبژاردن لەگەڵ ئەم ئەقڵە  چەکدارەدا یاریکردنە بە خۆت و بە خەڵک وبە مێژوو.
دوای خوێندنەوەی ئەم "گوتار،دەق،فکر،فەلسەفە،چیرۆک،ڕۆمان"ە،نەخوێنەوارەکان دەچنەوە ناو ئەو دنیایەی کە تێیدان و بابەتەکان تەنها دەبێتە ئێوارەیەک کە سەیری باڵندەیەکت کردبێت چۆن دەفڕێ،دوای ئەوە باڵندەکە چی بەسەر هات،ماوە یان مردوە،ئازاری هەبوو یان نا،برسی بوو یان نە،تینوی بوو یان نا،ئەمانە لە ئارادا نامێنێ،کورو کچی خێڵ،عەشیرەت، خێزانی پاتریارک،عاشقی درۆزن،سێکسبازی ناهوشیار،بازرگانی ساختە،کاسپکاری هەژار،هەموویان دەگەڕێنەو ناو بازنگە تەسکەکەی خۆیان، ئەوەی کە تاکی کارامەو شۆڕشگێڕو یاغی و هەڵگەڕاوە لە ستەم دروست نابێت ئەم دیدگایە مەنهەجەکەیەتی کە لە کۆتاییدا تەنها زبڵی بەرهەم هێناوە،لاوانی کوردستان دەبێت ئەم قسە پوچانە توڕهەڵدەن و گیڤارایی بیر بکەنەوەو هەرگیز نەچنە سەرشەقام بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بە چەکەوە نەبێت،چونکە دەسەڵات هەر دەدکوژێت و دەدڕفێنێ و فەلاقەت دەکات  دەبێت بۆ داواکاریەکانت و دیفاع لە خۆت چەکەکەت بە شانەوە بێت،دەنا وەک حەڤدەی شوبات خەڵتانی خوێنت دەکەن و خوێنەکەیشت بە فیڕۆ دەڕوات واتە یان مەچۆ  یان کە چوویت بە چەکەوە بچۆ.
ئیدی بەم تێزانە وەک شۆڕشی سپی و پەمەی و ڕێگای چاکەو عەدالەت،کۆمەڵگاو ژیان و ئینسان ناگۆڕێت، لەسەردەمی ڕۆشنگەرییەو تا ئەم ساتەوەختە ئینسانی ئەوروپی گوایە لە لوتکەی درەوشانەوەدان تەنها زەلیل و دەستەپاچەو داماو وبرسی کراون،هەژدەساڵە دیقەت لە فرمێشکی چاوی کچ وکوڕو ژن و پیاوی ئەوروپی دەدەم لە ڕەنجەکانیان،ئازارەکانیان، لە سەمایان بەدەم گریانەوە،لە بەناو ئاقڵییان بەو پەڕی گەوجیانەوە،ئەوروپا تەنها سەرابێکەو هیچی تر،قەهرێکەو هیچی تر.
کامۆ لە"لۆتریامۆن و پڕووپوچیدا دەڵێت"وا بەباشتر دەزانین لە ناعەدالەتیەکی فروانتردا نوقمی بکەین کە دواجار ئاوێتەی فەوتان دەبێت،"ئەو بەو کەسانەی کە ئازار بڵاو دەکەنەوە دەڵێت"ئەو ئازارەی هی منتان دا زۆر گەورە بوو،ئەو ئازارەی منیش هی ئێوەم دا گەورەترە لەوەی بە ئەنقەست بێت"لێرەوە دەچینە ناو چەمکی" بە  نا ئەنقەست  پەخشانەوەی ستەم و ستەم بۆ لەناو بردنی ستەم"وەک وردمان کردۆتەوە ئەو ئازارەی هی ئێمە دەدەن بە دەستی ئەنقەست زۆر گەورەیە ئەوەی ئێمەش زۆر گەورەترە لەوەی بە ئەنقەست بێت.
مرۆڤ،حیزب،دەسەڵات، ئەگەر  گوناهی هەبوو  یان ئەم ساتەوەختە گوناهێکی کرد  دەبێت رقی لە خۆی بێت وخۆی دادگایی بکات،ئەگەر واینەکردو بە ستەمکاری وگوناه گاڵتەی کردو لەسەری ڕاهات تەنها وێرانەو ستەمکاری بێئامان بەرهەم دێنێت ودەبێت لەغاوی بکەی تو بەگژیا بچیتەوە،لێرەوە تۆ ناتوانی بە لۆکە بەگژ ئەم نوکی شمشێری ستەمکاریەدا بچیتەوە،کوردیش دەمێکە  وتویەتی"مست لە درەوشە دەگەڕێتەوە" خۆ داڕشتنی تێزی بەقانون کردنی" هاندان بۆ توندوتژی" لەبەر ئەوە نییە کە توندو تیژی نەهێڵن وبنەبڕی بکەن بەڵکو لەبەر ئەوەیە ستەمکاری و توندوتیژی وپایەماڵکردنی ئەوان واتە دەسەلاتداران هەر بالای بەرز بێت ولەسەر ئازاردانی ئێمە بە ئەنقەست  بەردەوام بن بەلام ئەگەر ئێمە باسی بەگژا چونەوە بکەین بە نا ئەنقەست بۆ لابردنی ستەم ئەوە بانگەشەی توندو تیژییە،ئەم فێلەیە چۆتە ناو مۆخی بە ڕۆتین ئاگاترین وهوشیارترین وزاناترین و ڕۆشنبیرترین کائینی دنیای ئێمە.

لێرەوە ئەوانەی دەڵێن باوی شۆڕش وهەڵگەرانەوەو راپەڕین نەماوەو ئالوگۆڕ دەبێت بە هەڵبژاردنو ڕێگای مەدەنی بکرێت، لە باشترین حاڵدا یان کۆیلەیەکی تەسلیم بوو و بێئرادەن یان نۆکەروسوغرەکێشی دەسەلاتی ستەمکارین.