لەچاو  دۆزینەوە تازەکانى ژیانى مرۆڤ و گیانەوەرەکان، مێژووى ئاین و مێژووى فەلسەفە،کۆنێکى ئەوتۆ نین،سەیرنەبوو کە دەرکەوتەیەکى زانستى سەلماندى پشیلە (5) پێنج ملیۆن ساڵ پێش ئێستا ژیاوە .!.بەبێ دالێک مەدلولێک نییە.لەگەڵ هاتنى مرۆڤ بۆ سەر زەوى،ئاینیش دەرئەکەوێت،مرۆڤێک پڵنگێکى پەرستووە لەترسدا،تواناى ڕووبەڕوبونەوەى نەبوە لەگەڵیدا،یەکێکى دى ئاگرى پەرستووە لەزستاندا چونکە سەرماى بووەو،دەستى بۆ پانکردۆتەوە..باسى ئەوەى مرۆڤ نەیتوانیوە ڕاڤەى دیاردەکانى سروشت بکا،بگرە ناتوانێت گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکانیش شەرح بکا،بۆیە پەنا دەباتە بەر دین،لەدواى دووەم جەنگى جیهانیشەوە کەخەڵک تووشى بێ هیوایی بون،ئەمە هۆکارێک بوو،بۆ ئەوەى چەندین فەلسەفەو بۆچون هاتەکایەوە،لەوانە سوریالیزم لەهونەر عەبەسییەت لەئەدەب وجودیەت (بونیەویەت) لەفەلسەفە و هەروەها دادائیەت.واى دەرخست دین دیاردەیەکى کۆمەڵایەتییە،تۆ ئەگەر لەکۆمەڵێکى ئیسلامییدا بژیت،واهەستەکەیت هەقیقەتى ڕەها لەوەدایە کە دەیکەیت،کەچویتە کۆمەڵێکى ئەوروپى و پەرتوکخانەکانیان بپشکنى،بەرزییەک لەڕادەى ڕۆشنبیرییاندا بۆتە هۆى ئەوەى پەیوەست بون بەدینەوە کاڵ بێتەوە . ختوکەدانى ئەم باسە لەم کاتەدا،گرنگى خۆى هەیە.ئەم نوسینە ئەیەوێت ڕاستەوخۆ لەگەڵ خوێنەردا گفتوگۆ بکات،بە یەک مەرج،ئەویش خۆ  داماڵینە لەهەموو لایەنگریی و هەست و سۆزێک،بۆ هەر ئاینزاو بیروباوەڕێک کەهەمانە و نیمانە . لەهەر شتێک وائەکات زمان و تارگێتى  توێژینەوەیەکى سۆسیۆلۆگیانە (کۆمەڵناسانە) بکەوێتە خەتەرناکییەوە..تکایە ئەگەر واناکەیت.لێرەوە بوەستە.چونکە تواناى وەڵامدانەوەى پرسیارەکان و،سەنگ و مەحەکى بیرو ئاوەزى خۆت لەدەست ئەدەیت .
ئایا مرۆڤ بەبێ دین ئەژی ؟.مرۆڤ بۆچى پەنا دەباتە بەر دین ؟.ڕۆڵى ئاین چییە لەم سەردەمى ئێستاماندا ؟.ئاین ڕۆح دەکاتە بەر کۆمەڵ یاخود مارکس واتەنى ئەفیونى گەلانە ؟.ئەگەر ئیشى ئاین ئەوەیە،کەسێک چاکە بکات و خراپە نەکات،مامەڵەیەکى تەندروست لەکۆمەڵدا پێشکەش بکات،ئەى شوناس و فەلسەفەى (ئەخلاق) و (ویژدان)  ماناى چى  ؟.لەهەموو ئاینێکدا خودایەک هەیە،ئاینە ئاسمانییەکانى وەک (یەهود،مەسیح،ئیسلام) هەڵگرى پەیامێکى ڕۆحین و،لەڕێگەى پەیامبەرەکانى (موسا،عیسا،موحەممەد) ەوە گەیەنراون بە مرۆڤایەتى، زانیاریی و ئیعجازەکانى ناو ئەم پەیامانە،جگە لەخودا کێ نوسیویەتى.مرۆڤێکى ئاسایی پێش (1400-2000) ساڵ ئەتوانێت ئەمە بنوسێ .!!.
جیاوازیی هەرە گەورەى نێوان فەلسەفەو ئاین،لەئەرکەکانیاندا ئەوەیە،فەلسەفە کارى گەڕانە بەدواى فۆڕمێکى باش لەژیاندا،وەک فلیم کارتۆنەکە لە شوێنێکدا ئۆقرە ناگرێت،هەمیشە خەریکى پرسیارکردنە،ڕەخنەگرتنە،گومان کردنە، لە هەموو شت. وەک هێراقلیس" ى یۆنانى ئەڵێت: گومان لەوەش ئەکەم،کە گومان ئەکەم"..یانى لەڕێگەى ئەقڵى ئازادەوە،کۆمەڵى ئازاد بەرهەم دێت .بەپێچەوانەوە ئاین ڕێگە بەگومان و پرسیارکردن نادات .لەخاڵێکدا ئەتوەستێنێت .ئێمە بۆیە هەین،کەخودابپەرستین،ملیارەها مرۆڤ لەسەر ئەم زەمینە شوێن ئاین کەتوون، بێ ئەوەى مافى ئەوەیان هەبێت بپرسن ،خودا لەکوێیە ؟.بەدەگمەن نەبێت کەس نەیزانیوەو نەیپرسیوەو مافى گومانیشى پێ نەدراوە ..ئەمەیە ململانێ و شەڕى فەلسەفەو ئاین  ..
قورسترین پرسیارى ئاین بۆ مرۆڤ (مردن) ە. سپینۆزا دەنووسێ: مرۆڤی ئازاد هێندەی بیر لە مردن دەکاتەوە بیر لە هیچ شتێکی تر ناکاتەوە و حیکمەتەکەشی ئەوەیە کە ئەو تێرامانی مردن ناکا وەک تێرامانی ژیان دەکا      .دیارترین ئارگیومێنتى فەلسەفەش لاى مرۆڤ  (سروشت) ە.یانى تێڕامانه لە دەوروبەرى خۆمان،لەئاسمان،لە شاخەکان..لەو دوالیزمە،یان تەناقوزات (دژیەک) ەکەى هەیە. بۆنمونە : سروشت و ژیان پێکهاتووە لە هەرشتێک و دژەکەى .ئەگەر دژ نەبێت،هەر شتێک نابێت، ئەگەر مردن نەبێت ژیان مانایەکى نییە.ئێمە بۆیە لەمردن دەترسین،تا ژیانمان خۆشتر بوێت..لەمرۆڤدا (نێر) و (مێ).لەئاژەڵ (نێر) و (مێ)  لە ڕووەکیشدا پەڕین و پیتین و دەنکە هەڵاڵەو زۆرشتى تر دەلیلى ئەمەن .(تاریکى) و (ڕووناکى)..(پیس ) و (پاک)..(باش ) و (خراپ).. (تاڵ) و (شیرین)...تادوایی..ئەمەیە سروشت و دەوروبەر..فەلسەفە ڕێگاى بەکارهێنانى حیکمەتە (نەک بەتەنها زانست).. بایۆلۆجی ( زیندەوەرناسی ) قەت ناڵێ دەبێ چۆن بژی ، ئایا پێویستە بژی یان تەنانەت دەبێ خۆی بە بایۆلۆجییەوە خەریک بکات . زانستە مرۆڤایەتیەکان قەت پێت ناڵێن بەهای مرۆڤایەتی چییە یان داخۆ ئەو زانستانە خۆیان شایانی ئەوەن فێریان بین … لەبەر ئەمەیە کە دەبێ ئێمە فەلسەفییانە بیر بکەینەوە ، چونکە پێویستیمان بەوەیە بیر دەربارەی ئەو شتانە بکەینەوە کە دەیانزانین ، ئەو شتانەی ئەزموونیان دەکەین ، ئەو شتانەی حەزمان لێیانە .  
   لەم عەسرەدا،دەردەکەوێت،ئینتیما بۆ ئاین کەمبۆتەوە.. 
کۆنراد هاکیت، پسپۆڕی دیمۆگرافی و تایبه‌تمه‌ند له‌ بواری ئاستی کاریگه‌ریی ئایین له‌سه‌ر دیمۆگرافیا و زۆربوونی ژماره‌ی دانیشتووان و بنیادنان و پێشکه‌وتنی کۆمه‌ڵگه‌، له‌ نوێترین جریووه‌یدا له‌ تۆڕی کۆمه‌ڵایه‌تیی تویته‌ر خشته‌یه‌کی سه‌باره‌ت به‌ رێژه‌ی گرنگیی ئایین له‌لای دانیشتووانی وڵاتانی جیاجیای گۆی زه‌وی بڵاوکردووه‌ته‌وه‌.
به‌پێی رووپێوویه‌کەى، که‌متر له‌ نیوه‌ی خه‌ڵکی سه‌ر زه‌وی ئایین به‌ شتێکی گرنگ له‌ ژیاندا ده‌بینن و زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ش که‌ ئایینیان پێ گرنگه‌، یان خه‌ڵکی وڵاته‌ ئیسلامییه‌ هه‌ژاره‌کانن یان ئه‌و وڵاتانه‌ن که‌ ده‌مارگیریی تایه‌فیی تێدایه‌. به‌پێی ئه‌و رووپێوییه‌، 48%ی دانیشتووانی سه‌ر زه‌وی، ئایین له‌ ژیانیان به‌ گرنگ ده‌زانن، به‌ڵام هه‌ریه‌که‌ و بیرۆکه‌یان جیاوازه‌ سه‌باره‌ت به‌ رۆڵی ئایین له‌ کۆمه‌ڵگه‌.

 پرسیارەگەورەکە: ئایا ئاین هۆکارى تاوانە مرۆییەکانە ؟.
ئەم پرسیارە،لاى هەندێک کەس نەک قابیلى وروژاندن و خوێندنەوە نییە،ڕەنگە دەمارەکانى وەها گرژبێت،ئامادەگى کارەساتێکیش بێت،لەپێناو خودا ؟.ئایا خالق   پێویستى بەوەها گرژیی و خۆتێکدانێکى مەخلوقەکانى  هەیە ؟. دین بۆچى هەیە ؟.بەلاى مارکسەوە ئێمە بۆیە ناتوانین بەخەڵک بڵێین خودا نییە،چونکە دادوەرى کۆمەڵایەتى نییە،بەم پێیە کەى توانیمان دادوەرییەکى کۆمەڵایەتى دروست بکەین،ئەوکاتە خەلک خۆى پێویستى بە دین نامێنێ ...ئەمەوێت بەم ڕێگەیە خوێنەر ئاشنایی ئەو خزمایەتییە بێت لەنێوان فەلسەفەى (ئەخلاق) و (ئاین) دا هەیە.دەکرێت یەکێکیان نەبن ئەویتر ئەرکەکەى بەجێ بهێنێ .باشتر کلیک بکەین .گریمان خودا نەبوو،ئاین نەبوو.گریمان غەرامە نەبوو،پۆلیس و کامێراى چاودێریی نەبوو،ئایا تۆ ڕێگە بەخۆت ئەدەیت سەرپێچى و موخالەفەیەک بکەیت ؟..ئێستا بۆخۆت وەڵام بدەوە..!.گریمان کەس دیار نەبوو،تۆ ڕێگا بەخۆت ئەدەى پاشەڕۆ و پاشماوەکان فڕێ بدەیتە سەرشەقامەکان ؟. تۆ زۆر ئارەزووى کاسێتێک ئەکەیت،لەسۆپەرمارکێتێکدا،ئەگەر لەترسى کامێرایەکى چاودێریی،یان پۆلیسێکى بەردەرگاو ئاشکرا بونت،ئەمەت نەکرد،ئەمە نە ئەخلاقەو،نە خوا پەرستى .ئەخلاقى تۆ مەحەکى بۆ تۆ هەیە.ڕێگات نادات ئەوە بکەیت کە نە گونجاوە،دین هەبێت یان نەبێت تۆ ڕێگە بەخۆت ئەدەى لەسەردانى دیسکۆیەکدا چەند مافیایەک هەڵتپڕوکێنن !.  .ئەخلاق بابەتێکى کەسییەو تەنها بۆ خۆتە.بۆ (کۆ) نییە .کەسێک لەترسى خوا دزى نەکات،درۆ نەکات،غەش نەکات،ئەمە قسەیەکى بەلاشەو هەر دەیکات .چونکە مەیل و سروشتى مرۆڤ وایە کە بیکات .ئەمە گرنگى ئەو ڕێسا بنچینەییەى سروشتە لەسەر بنەماى (شت و دژەکەى) کەلەسەرەوە باسمان کرد،ئەگەر هەموو کەس پیسى فڕێ بدایە سەرشەقامەکان،ئێستا دونیا بوبو بە زبڵدانێکى گەورە.ئەگەر هەموو کەس دزو درۆزن و غەشاش بوبا، مرۆڤایەتى تواناى بەردەوامى نەبوو،هەموو بەرئەبونە گیانى یەکترى .
لەشەوى (9/7/2014) لەکەناڵى "جەزیرە" بەشداربووییەکى سووننە، بە  "فەیسەڵ قاسم" ناوبژیوانى بەرنامەکەى گوت : چ خوایەک ئەمە قبوڵ دەکات،(5000) پێنج هەزار ژنمان لە زیندانەکانى مالکیدا هەبووە،(3000) سێ هەزاریان دەستدرێژى سێکسیان کراوەتە سەر،(1800) هەزارو هەشت سەدیان سکیان پڕبووە !!.ئەددى چ خوایەک ئەوە قبوڵ دەکات،کە ساڵى (2013) هێزەکانى بەششار ئەسەد،دواى ئەوەى زیاتر لە(500) کەسیان بەغازى قەدەغەکراو بێهۆش کرد،لەسەردەقى مردوو کفن کران و،نێژران،دواتر وەزارەتى تەندروستى فەرمانى کرد،ئەوانە نەمردون کە نێژروان،خێرا دەریان بهێننەوە !!.ئێمە لێرەدا (2) پرس شیتەڵ ئەکەین :
یەکەم : ئەگەر شەقام و  ئوممەى عەرەبى  وەک "ئیدوارد سەعید" پێیان وایە،ئەم ڕۆژهەڵاتى ناوینە،کردەى ڕۆژئاوایە، دەستى  ئیسرائیل و دەزگا خزمەتگوزاریی و جەنگە دەورونییەکانى ڕۆژئاوا خوازیارە ئاینى ئیسلام تێک بدات ؟.ئیسرائیل لە ساڵى (1948) ەوە دامەزراوە ،هەموو پلانەکانى زلهێزان بۆ ڕۆژهەڵات و گەمە سەرسوڕهێنەرەکانیان لەدواى دووەم جەنگى جیهانییەوە،بەدیاریکراویش لەدواى ساڵى (1948) ەوە دەست پێ دەکات..ئەپرسین مێژووى توندوتیژیی و ململانێ خوێناوییەکانى عەرەب و ئیسلام بۆکەى دەگەڕێتەوە ؟.هەزارو هەزار ساڵە.لەئەبوبەکرى سدیقەوە تا عەسرى ئەبوبەکرى بەغدادى ڕۆژێک هەیە،مرۆڤ ئەتک نەکرابێت بەناوى ئاینەوە ؟.ڕۆژێک هەیە کۆمەڵکوژیی و ئەقڵکوژیی ڕووى نەدابێت ؟.جەلەولا ئێستا شارۆچکەیەکە سەر بەپارێزگاى دیالەیەو،تا ئیمڕۆکە کاولکاریی و جەستەى مرۆڤى تیا لەت لەت ئەکرێت،لەسەردەمى شەڕى ساسانییەکانیشدا،بەهەمان شێوە جەلەولا،لەبەر سەفتەکردنى لاشەى مرۆڤ زەوییەکەى بەدەر نەکەوتووە،تەئریخ باسى ناوى جەلەولا ئەکات بە ( جلل الارچ کالجپپ)..تاوانە جۆراوجۆرە تراژیدییەکان زۆرن ، ئایا ئیتر بەس نییە.؟.کەبت و داخرانە کۆمەڵایەتییەکان بەپاساوى ئاینەوە،زیانى زۆرە یا قازانج .؟.
دووەم : ڕەخنەگرتن لە ئەقڵانییەتى خۆرئاوا : لەبەرامبەر ئەو هەموو تانەیەى بۆنمونە لەئاینێکى وەک  ئیسلام و شوێنکەوتوانى دەگیرا، دەگوترێت،جاخۆ ئەوە ئیسلام نەبوو (2) جەنگى گەورەى جیهانى هەڵگیرساندو،ملیارەها مرۆڤى تیا کوژرا،ئەوە ئیسلام نەبوو جەنگى مەزهەبى پرۆتستانت و کاسۆلیکەکانى بەرپاکرد،بەپیسترین شێوە مرۆڤى تیا عەزاب ئەدرا، هەر بۆخۆیان فەیلەسوف و مەدرەسە خۆرئاواییەکانى  وەکو (قوتابخانەى فرانکفۆرد) لە (هۆرکهایمەر،ئادۆرنۆ، والتەربنیامین، هابرماس ،مارکۆزە....تاد) ڕەخنە لەبەد ئەخلاقى و بەماددەکردن و بە ئامێرکردنى مرۆڤ ئەگرن،لەلایەن خۆرئاواوە..مرۆڤیان بەهۆى ئامرازەکانى پۆستمۆدێرنەوە ،داماڵیوە لە چێژى ڕۆحى و مەلەزاتى کۆمەڵایەتى و ئاینى،( مرۆڤى تاکڕەهەند)  مرۆڤێک کە هەر فریاى کڕینى داهێنانە نوێیەکان دەکەوێت، خودى خۆى پێ کەلەپچە کردووە،بەهاى مرۆڤ لەم عەسرەدا یەکسانە بە ئامێرێک یان هێزى ئەسپەکانى خۆرئاوا، ئیدى پێوەر نەماوه ،تەنانەت دەبێت بەدواى ئەو پرسیارەشدا بگەڕێین،ئایندەى پەیوەندییەکانى تاک و سیستەم لەئایندەدا چۆن ئەبێت ؟.بەنمونە لەکۆندا وەزیفەو پێناسەى سیاسەت لاى ئەرستۆ چاکەى گشتى بوە،هەر شتێک ببێتە مایەى هێنانى خێر بۆ کۆمەڵگە ئەوا سیاسەتە.لەقۆناغەکانى دواتر بەرامبەر بەدەرکەوتنى پیشەسازى و کۆچى لادێ بۆ شارەکان و ئاڵۆزبونى دونیاو،پێشکەوتنى ڕەوتى ژیان،مرۆڤەکان پێناسەى سیاسەت و ئاین یان گۆڕى،دڕندەو دڕندەتر بون. مرۆڤ بۆچى ئەم هەموو لاسارییە ئەنجام ئەدات ؟. بۆچى بۆمبى ئەتۆمى دروستەکات،پەنجە بەدوگمەیەک ئەناو ملیۆنان مرۆڤ لەناو ئەدات .؟.ئاین نەک هەر ڕێگر نەبووە ،لەئەنجام نەدانى تاوان و بەدخوییان،بەڵکو زۆربەى کات ئاین یان بەکارهێناوە،بۆ مەرامە خوێناوییەکانیان..وەکو تاوانى (ئەنفال) کە سەدام حوسەین بەرامبەر کوردەکانى عێراق ئەنجامى دا..
  ئەوە ڕاست نییە،دەوترێت فەلسەفەى ڕۆژئاوایی وئەڵەمانى و یۆنانى،نا هەرکەسێک پرسیارى کرد،بیریکردەوە،ئەقڵى خۆى سەنتەرکرد،لەڕۆژئاوا بوو یان ڕۆژهەڵات باشوریان باکورى دونیا فەلسەفاندنى کردووە..بە ڕبەى فەلسەفە و پرسیاریش بێت،هەقیقەتى ڕەها هەیە لەبونى خودایەک..بۆنمونە، بپرسین : چى ئەم هەموو ئەستێرەیەى ڕاگرتووە،چى وائەکات تۆوى ڕوەکێک بەرێکى زۆر بخاتەوە ؟.کەس باوەڕ بەوە ئەکات  تابلۆیەک کەوێنەى شاخ و داخێکە،شێوەکارێک دەستى لەدروست بونیدا نەبوبێت !.لەخۆیەوە ئەم فڵچەیە تابلۆیەکى نەخشاندووه !؟...ئەددى چۆن باوەڕبکەین ئەم هەموو دەریاو زەریاو شاخ و دەشتە لەزەوییەک کەبچوکترین هەسارەیە،خودایەک لەپشت دروستکردنییەوە نەبێت !!.پرسیارەکە ئەوەیە ئێمە لەڕێگەى دینێکەوە،خودایەک ئەپەرستین،تا چاکەبکەین و خراپە نەکەین،قوتارمان بکا لە سزاى دواڕۆژ..بۆچى ئاین زۆرجار بۆتە قڕکەرى مرۆڤایەتى و پاساوى دڕندەیی وکاولکاریی ؟.ئەمە پرسیارى ئاین و شوێنکەوتوەکانیەتى ؟ هەمان پرسیار تێکهەڵکیش دەکەین،بە مۆدێرنەو شوێنکەوتوەکانى .کۆمپانیایەک تەلەفۆنێکى دروستکردووە،بۆخزمەتى مرۆڤایەتى .تاوانى ئەم کۆمپانیایە چییە مرۆڤێک بۆ خراپەکاریی بەکارى ئەهێنێت ؟.ئیمڕۆکە جیهان لەمەترسییەکانى ئامرازەکانى سەردەم بەئاگایە.کەئینسانەکانى بەپەند کردووە.بەشى هەرە زۆرى بیرمەندە یاخیبوەکانى خۆرئاوا داوا دەکەن هەموو لەگەڵیان ڕۆڵ ببینن لەم دۆخەى مرۆڤایەتى تێکەوتووە.ئەکرێت ئەمانە جەدەلێکى سادەبن خوێنەر خۆى وەڵامى بۆى هەبێت .
ئایا پرۆسەى پێشکەوتنە زانستى و گۆڕانە کۆمەڵایەتییەکان هۆکارن بۆ فۆڕمێک لە دڕندەیی ؟ .مۆدێرنە،زەمینەیەک بۆ نوێبونەوەى کۆمەڵەکان ،هەتا بڵیی نێوانیان لەگەڵ عەلمانیەت و ئامرازەکانى بەرهەمهێنانى خۆرئاوایی خۆشە.زانست و توێژینەوەکانى خۆیان،بەرهەم و پێگەیشتنەکانى مرۆڤێکى غەربى دەکەنە سەنگى مەحەک،لەگەیشتن و فەحسکردنى سەرمانگ وهەسارەکان،چاودێریی کردنى فەزا،لەگەڕان بەناو قووڵایی دەریاکاندا،لەئامرازە هەمەجۆرەکانى تەکنەلۆجیا..بەرنامە جیاوازەکانى سەردەم و ئاڵۆزکردنى ژیان لەکۆمەڵگە بەرخۆرەکاندا.. پرۆسەى مۆدێرنیزاسیۆن ڕێک دەرکەوتنى ئەستێرەیەکە لەسەر ڕووى زەوى..ڕائیدەکانى ئەم بوارە کاڵبونەوەى ڕۆڵى دین دەخەنە ڕوو لەکۆمەڵدا..مرۆڤ جاران مانگى پەرستووە،لەبەرئەوەى دونیا تاریک بووە،ئێستا لەووزەى خۆر کارەبا بەرهەم ئەهێنن .لەئەشکەوتا ژیاوە،ئێستا لە شووققەو ڤیەللادا،سەردەمێک ئاوێنە نەبووە،ئاگاى لەدەوروبەر نەبووە وەک ئاماژە ئاگرێکى کردۆتەوە. ئێستا تەلیسکۆب و دووربین و تەلەفۆن وتانگۆ و ئامرازى سۆنارى جۆراو جۆر..تا دەگاتەڕۆڵى تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و ئینتەرنێت کە بەرهەمى قۆناغەکانى دواى مۆدێرنەن،بەرایترین لێکەوتەى گۆڕینى پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانە،کە لەشۆڕشى پیشەسازیی و هاتنى مەکینەى هەڵم و کۆچى لادێ بەرەو شار،ئەم پرۆسەیە دەستى پێکردووە.تائەگاتە قۆناغى پۆست مۆدێرنە.جارێکى تر ئاین و نوێگەریی،دەبێتەوە بەشەڕیان .نە ژیان و مرۆڤایەتى دەستبەردارى پێشکەوتن و مەلەزاتى دونیایی ئەبێت،نە ئاینیش دەست لەخاوەندارێتى مرۆڤەکان هەڵئەگرێت .باشترین بەڵگەش بۆ ئەمە،دروستبونى ڕێکخراوى قاعیدەو ڕاگەیاندنى (جیهادى جیهانى) یە. لێدان بوو لە قووڵاییەکانى خۆرئاوا و لەتاوەرەکانى بورجى بازرگانى جیهانى لە نیۆرک .لەوساوە هەزاران توێژینەوە لەسەر ئەم ڕووداوە کراوە.هەرە فاکتەرى سەرەکى ئەم جەنگە نوێیەى لەجیهانیشدا بەڕێوەیە،زۆرانبازیی ئایدۆلۆجیاکانە،بیروباوەڕە جیهانییەکان دراماتیکیانە،سەرلەنوێ بونی خۆیان دەسەلمێننەوە،شەڕى ناسنامەو خۆناساندنە لەڕێگەى دینەوە..ڕونتریش هیچ کاتێک دەوڵەتێک خۆى نا ناسێنێت بە ئابوریی و سیاسەتەکەى،بەڵکو گەلانى دونیا لەڕێگەى کلتورو ئاینەوە خۆیان پێناسە دەکەن ..بۆگەلێکى بێدەوڵەت،ئەگەر ئاینەکەى پێ هۆکارى داخران و قاتوقڕییە،دەبێت ئەلتەرنالتیڤى ئەو ئاینەى پێ چى بێت ؟.