عەیلەمەل باڵندەیەکە هێندەی ریشۆڵە دەبێت و رەنگی بۆرە و پایزان رودەکەنە کێڵگەی مەرەزە (برنج)، باڵندەیەکی زیانەخرۆ و جیکەجیک و ئاوازێکی نەشاز و ناخۆشی هەیە، بەشێوازێکی ناڕێک و پەرتەوازە و پۆل پۆل و بەشپرزەیی تاوێک بەفڕین و تاوێک بە نیشاوەیی دەبینرێت، بەهۆی زیادەخۆری لە چەڵتوک هەندێکیان بە دەردی ریقنەسپیکە مرداردەبنەوە، لەم فەزا سیاسییەی ئێستا لە کوردستان و عێراقدا رەخساوە یەکێتی نیشتمانی کوردستان بەچەشنی عەیلەمەل دەبینرێت، ئەو ئاوازە نەشاز و پەرتەوازەییەی خەریکە دەبێتە مایەی زیان بۆ هەموان.

نکۆڵیکردن لە شکستی حیزبایەتی و حوکمڕانی، وەهم و بەدێوەزمەکردنی گۆڕان تەواو سەری لەم حیزبە شێواندوە، بەجۆرێک نمایش دەکات لە کەسێک دەچێت کە لەناو بازاڕێکی قەرەباڵغدا بیکات بەهاوار و قیژەقیژ نەخۆی ئەزانێ ئەڵێ چی و نە کەسیش تێێ ئەگا، ئەوەی یەکێتی لەدوای ٢١-٩وە ئەیکات گەوجاندنە بە هەمو ماناکان، هەمو شکستەکانی خۆی ئەخاتە ملی ئەوانی تر و خۆی لەکۆی دزی و گەندەڵی و نادادی و خوێنڕشتن و تەخشان و پەخشانی موڵکی گشتی و حوکمڕانییەکی شکستخواردو و... بێبەری ئەکا، نەگبەتییەکە لەودایە حیزبێک دوای ٣٨ ساڵ ئەزمون میللەتەکی خۆی ئەوەندە بە نەزان دابنێ هەوڵبدات بە شاتەشات بیگەوجێنێت و کۆی پۆخڵەواتەکانی خۆی لە مێشکیدا بسڕێتەوە، کورد وتەنی؛ "دەستە چەورەکەی بە خەڵکی دەسڕێ".

یەکێتی بۆ وائەکات؟
یەکێتی بۆمانەوەی خۆی ئێستا بە دو ئاراستەی "ناردنە دەرەوەی کێشە" و "دروستکردنی دوژمنی وەهمی" هاوشێوەی حیزب و دەسەڵاتە شمولییەکان سیاسەت دەکات، دەیەوێت بەم دو رێگەیە درێژە بە مانەوەی خۆی بدات، چونکە دنیابینییەکی تری نییە بۆ بەردەوامیدان بە ژیانی سیاسی خۆی.

سەبارەت بە کێشە ناوخۆییەکانی یەکێتی کەس نییە نەزانێت کێشەی نێوان باڵ و سەرەکانی یەکێتی چۆنە و چی ئەگوزەرێ، لەلایەک ئەو کوتلانە لەسەر دیاریکردنی کاندید بۆ پۆستەکان رێکناکەون وەک ئەوەی لەسەر سەرۆک کۆمار بینیمان، وەک ئەوەی تائێستاش نەیانتوانیوە کەسێک بۆ دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستان کاندید بکەن، وەک ئەوەی ناتوانن کەسێک بکەنە سەرۆکی فراکسیۆنەکەی بەغدایان، وەک ئەوەی کە ناتوانن کۆبونەوەیەکی مەکتەب سیاسی و سەرکردایەتی کامل بکەن...، لەلایەکی تریشەوە باڵی دەستڕۆیشتو (بنەماڵەی تاڵەبانی) سەرقاڵی کۆنتڕۆڵ کردنی تەواوی حیزبەکەن و ئەوانی تر ئەخەنە پەراوێزەوە، یەکێتی بۆ شاردنەوەی ئەم ناکۆکییە قوڵەی نێوان کوتلەکانی و شاردنەوەی بە بنەماڵەیی بونی حیزبەکەیان، بەم ژاوەژاوەی ناویەتییەوە کێشەکانی ناوخۆی ئەباتە دەرەوە و دەیەوێت خەڵک بەشتێکی ترەوە سەرقاڵ بکات.

یەکێتی هاوشێوەی هێزە شمولییەکان بۆ مانەوەی خۆی دوژمنی وەهمی دروست دەکات، دەیەوێت ئەو پەیامە بگەیەنێت کە یەکێتی ئامراز نییە، بەڵکو ئامانجەکەیە. دەیەوێت هەمو ئەوانەی سۆزێکیان هەبوە بۆ یەکێتی بباتەسەر ئەو بڕوایەی کە ئامانجەکە لە خەتەردایە واتە ژیانی ئەوانیش لە خەتەردایە، بۆ ئەمەش پەلاماری ئەوانی تر ئەدات، نەزانانە بەکۆی بڕواوە گۆڕانی کردوە بە دوژمنی وەهمی خۆی، وا وێنای گۆڕانی کردوە هەمو قەرسیلخۆرەکانی خۆی لە فۆبیای دارکاری گۆڕان ئەترسن.

 یەکێتی ئۆپۆزسیۆنە یان دەسەڵات؟
لەڕێگەی کۆمەڵێک کارەکتەری خۆی و راگەیاندنەکەیەوە یەکێتی بە ئاوازی ئۆپۆزسیۆن دەخوێنێ، ئۆپۆزسیۆنێک کە تەنها یەک رۆژ حوکمڕانی نەکردوە، خۆی لە هەمو شکستەکانی خۆی بێبەری ئەکا، خەجار؛ باسی گەندەڵی و نەوت و بێ پلانی و دادپەروەری و دیموکراسی و باشکردنی ژیانی خەڵک و... ئەکا، ئەوانەی یەکێتی نەواری ئۆپۆزسیۆن بونی خستونەتەسەر نافکرن لەوەی دەیڵێن، ئەگینا ئەیانزانی کە حیزبەکەیان و کەسە باڵاکانیان و کۆمپانیاکانی حیزبەکەیان خاک و داروبەردی ئەم هەرێمە بەتایبەتی سلێمانیان چۆن هەڕاج کردوە. نافکرن، چونکە نازانن لەسەدا چەندی موڵکی گشتیان بە گەندەڵی لەسەر خۆیان تاپۆکردوە، نازانن چۆن کۆی داودەزگاکانی حوکمڕانیان لەپێناو بەرژەوەندی خۆیاندا مەشلول کردوە، کورد وتەنی؛ "زۆر وتن قورئان خۆشە" تەنها ئەوە بەسە ئەوانەی خاوەنی رێکەوتننامەی ستراتیژی بون بۆ دابەشکردنی موڵک و سامانی گشتی و دەسەڵات لەنێو خۆیاندا، ئەوانیش بەرپرسن لە ناشەفافی نەوت و خراپی رەوشی دارایی هەرێم، سەبارەت بە نەوت هەمیشە یەکێتی دو تا سێ کەسی لە ئەنجومەنی نەوتدا بوە، ئەوان سیاسەتی نەوتی هەرێمیان داڕشتوە و عەقدیان کردوە و نەوتیان فرۆشتوە... هەر ئەوانیش سودمەندبون لە گەندەڵی لە داهاتی نەوتدا، بفکرن ٦٠٠ ملیۆن دۆلار لە پارەی شیرینی نەوت لای یەکێتییە چی لێکردوە؟ سەبارەت بە وەزارەتی داراییش لەنێوان هەزاران بەڵگەی بەهەدەرداندا لە پەراوێزدا تەنها بەڵگەیەک بۆ جارێکی تر ئەخەینەڕو، کە چۆن گاڵەیان بە بودجەی گشتی کردوە.

یەکێتی و دەستور
ئێستا کە پەرلەمانتارەکانی یەکێتی لەسەر دەستور قسە دەکەن جگە لە پێکەنین هیچی تر شیاوی قسەکانیان نییە. بەجۆرێک باسی دەستور ئەکەن کە تەنها ئەوان دژی ئەم دەستورە بون و گەلەکۆمەکێیان لێکراوە، هەمو قسەکەیان ئەوەیە کە با دەستور بێتە پەرلەمان، هیچی تر ناڵێن لە کەموکوڕی و باش و خراپییەکانی ناو دەستورەکە، لێرەوە دەکەوینە گومان کە یەکێتی ئەم پرسە بۆ دو هۆکار ئەوروژێنێ، یەکەم؛ قوڵکردنەوەی ناکۆکی لەنێوان هێزە سیاسییەکانی هەرێم، دوەم؛ بۆئەوەی وەرەقەیەکی بەدەستەوە بێت تا پارتی ئیقناع بکات وەک جاران مامەڵەی لەگەڵدا بکات.

سەبارەت بە دەستور و پرسی حوکمڕانی هەرێم پێشتریش نوسیومانە کە موسەبیبی یەکەم یەکێتی و دو سەرۆک پەرلەمانەکەی ئەوبون، یەکەم؛ عەدنان موفتی کە لەسەردەمی سەرۆک پەرلەمانی خۆیدا کاڵا بەقەدباڵا دەستورێکی بەدڵی پارتی و سەرۆکی هەرێمدا تێپەڕاند، دوەم؛ ئەرسەلان بایز ٣٠ حوزەیران لە کودەتایەکدا بێ هەڵبژاردن ماوەی حوکمڕانی بارزانی دو ساڵ درێژکردوە، هەموشمان بیرمان ماوە لەوکاتەدا هەڵوێستی گۆڕان چیبو. ئەوانەی کە پێویستە لەسەر دەستور و چەسپاندنی جۆرێک لە سیستم لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بکرێت یەکێتییەکانن نەک گۆڕان و خەڵکانی تر، ئەوجا گۆڕان هەر سورە لەسەر دەستورێک کە تێیدا سیستمی حوکمڕانی پەرلەمانی بێ، بەڵام نەمانزانی ئێوە چیتان ئەوێ لەهێنانەوەی دەستور بۆ ناو گفتوگۆکانی پەرلەمان.

یەکێتی و پەرلەمان
هەرچەند خۆیان تائێستا نەیانتوانیوە کەسێک دەستنیشان بکەن بۆ سکرتێری پەرلەمان، بەڵام یەکێک لەو دامەزراوانەی یەکێتی گڕوی لێگرتوە پەرلەمانە کە بۆ ئەم دەورەیە سەرۆکەکەی گۆڕانە، لێرەدا یەکێتی ناهەقی نییە. ئەگەر کارەکانی ئەم پەرلەمانە وابڕوات ئەوا یەکێتی دەکەوێتە قەیرانێکی قوڵەوە زۆرشت لەدەست دەدات کە بەنایاسایی بەدەستیهێناوە، ئەوان رەنگە غایەی ئەوەیان نەکردبێت کە رۆژێک ئەم شتانە رودەدات و پەرلەمان ئەم کارانە دەکات. پەرلەمان لەم چەند مانگەدا چی کردوە:
- هەر لە سەرەتاوە سەرۆکی پەرلەمان بڕیاریدا دانیشتنەکانی پەرلەمان راستەوخۆ لە راگەیاندنەکانەوە پەخشبکرێت، کە پێشتر یەکێتی و هاوپەیمانەکەی نەک هەر ئەوەیان قەدەغەکردبو، بەڵکو جامەکانی پەرلەمانیشیان رەش کردبو.
- پەرلەمان یاسای خۆپیشاندانی هەموارکردەوە، کە پێشتر خۆیان بۆ کپکردنی دەنگی ناڕازیی بەخراپترین شێوە دەریانکردبو.
- پەرلەمان بودجەی حیزبەکانی بە یاسا رێکخست، کە پێشتر بودجە ئەبو لە دو حیزبەکە بمایەوە ئینجا ئەدرا بە حکومەت.
- پەرلەمان یاسای پێکهێنانی کۆمسیۆنی هەڵبژاردنی هەرێمی پەسەند کرد، کە پێشتر هەر کۆمسیۆنەکە نەبو لەرێگەی کۆمسیۆنە حیزبیەکەی بەغداوە چەندین هەڵبژاردنی پڕ تەزویریان کرد و بە دەنگی ناشەرعی درێژەیان بە حوکمڕانی خۆیاندا.


یەکێتی و بڕوابون بە دیموکراسی
یەکێتی هەرچەندە دیعایەی سۆسیال دیموکرات بونی خۆی دەکات، هەرچۆن هیچ کام لە بنەماکانی سۆشیال دییموکراتی تێدانییە، ئاواش هەر بڕوای بە بنەماکانی دیموکراسی نییە، جگەلەوەی بۆتە حیزبێکی مۆنۆپۆڵکەری موڵک و سامانی گشتی و دەسەڵات، حیزبێکە لەچەشنی کۆمپانیای بازرگانی و هێزێکی ئۆلیگارشی بەڕێوەی دەبات و ئاڕاستەی دەکات، جگەلەوەی دەس لە هەمو جومگەکانی ژیانی خەڵک وەردەدات و کۆمەڵێک دامەزراوەی نا دیموکراسی لەناوخۆیدا هەیە، هاوکات دوا هەڵبژاردن و تەزویری سیستماتیک ئەوەندەی تر ئەم حیزبەی خستەژێر پرسیارەوە، لەدوا هەڵوێستی نادیموکراسی خۆشیدا لە ٣٠-٤وە هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان کراوە سەرەڕای دۆڕاندنی ئامادەنییە دەستاودەستی دەسەڵات بکات، لە دیموکراسیترین هەڵوێستیدا دەڵێت؛ ئەبێت پارێزگار لە ئێمە بێت بۆئەوەی ئاسایش و ئارامی بەرقەرار بێت، بەڕاست ئەگەر پارێزگار یەکێتی نەبێت کێ ئاسایش و ئارامی تێک ئەدا؟!

دوا وتە
بە دیوێکی تردا، چونکە یەکێتی و مۆڕاڵە حیزبیەکەی ناتوانێت لە کەشی چاکسازیی ریشەیی و هەنگاونان بەرەو دامەزراوەیی و دیموکراسی ئیدامە بەژیانی خۆی بدات، ناچارە ئەم گاڵەگاڵە بکات، لاشی گرنگ نییە دەرئەنجامەکەی چی ئەبێ، بۆ ئەو گرنگە رۆژێک زیاتر دۆخەکە وەک خۆی بمێنێتەوە، ئێستا تەنها پەرلەمان تاڕادەیەک کارەکانی خۆی بە فعلی دەسپێکردوە، سبەی و دو سبەی وەزیرەکانی گۆڕانیس دەس ئەکەن بە جێبەجێ کردنی بەرنامەی چاکسازی وەزارەتەکانیان، ئەوکات بێشک ناڵە و نرکەی یەکێتی گڕتر ئەبێ.