مێژوویەکی زۆر گرنگ..
پێش موسوڵمانبوونی، ئهبوسوفیان سهفهردهكات بۆ وڵاتی رۆم، لهوێ پادشای رۆم ههواڵی ئهم پێغهمبهره ئازیزهی(صلی الله علیه و سلم) لێدهپرسێت، لهگهڵ ئهوهیشدا ئهبوسوفیان رقی لێیبووه،بەڵام ناتوانێت دهریببڕێت، پادشای رۆم وهرگێڕهكهی بانگدهكاتو دهڵێت: "لهدهوروپشتی بووهستن ئهوانهی عهرهب بوون ئهگهر درۆیكرد بهدرۆیبخهنهوه"، ئهویش دهڵێت: "لهلای من درۆكردن عهیبه، چونكه من گهورهی هۆزهكهی خۆمم، ئهوهی شانازیپێوهبكهم سهرم بهرزه كهناتوانم لهگهڵ خهڵك درۆبكهمو لهبهرامبهر هۆزهكهیشم ناتوانم درۆزن دهربچم". پرسیار لهئهبوسوفیان دهكاتو دهڵێت: "موحهممهد(صلی الله علیه و سلم) لهناو ئێوهدا نهسهبی چۆن بووه؟
ئهبوسوفیان بهڕاستگۆیی دهڵێت: "هو فینا ذو النسب" یهكێكه لهوانهی شانازیی نهسهبی ههبووه، پاشان پرسیاری لێدهكاتو دهڵێت: "فهل قال هذا القول من قبلكم احد قط قبله؟" ئایا هیچ كهسێكیتر هاتووه پێش ئهو داوای ئهم پێغهمبهرایهتییه بكات؟ ئهویش دهڵێت: نهخێر. پرسیارێكیتر دهكات: "هل كان من ابائه من ملك؟" هیچكهسێك لهباووباپیرانی پادشابوون كه ئێستا بهدوای موڵكی ئهواندا بێتو سهروهتو سامانێكی بكهوێته دهست؟ ئهویش دهڵێت: نهخێر. پاشان دهڵێت: "فأشراف الناس اتبعوه أم ضعفاؤهم؟" ئهوكهسانهی شوێنیدهكهون خهڵكی ئهشرافن یان لاوازهكانن؟ ههروهها لێیپرسی: "فهل يرتد أحد منهم سخطة لدينه بعد أن يدخل فيه؟" هیچ كهسێك عهزێتئهدهن كهپهشیمانببێتهوه لهدینهكهی خۆی؟ دهڵێت: نهخێر. پێشئهوه هیچ درۆیهكتان لهو پیاوه بینیوه كه ئێستا بانگهوازی پێغهمبهرایهتی دهكات؟ دهڵێت: نهخێر. ئهی ههتا ئێستا هیچ غهدرێكتان لێیبینیوه؟ لهوهڵامدا دهڵێت: لهوانهیه غهدرێكی لێبوهشێتهوه، بهڵام تا ئهم ساتهوهخته نهخێر.
) خهڵكتان لهیهكتر كوشتووه؟ دهڵێت: بهڵێ. پرسی: كوشتنو بڕینتان چۆن بووه لهگهڵ یهكتریدا؟ وتی: " الحرب بيننا وبينه سجال، أي ينال منا وننال منه )هو يقصد بدر وبعدها أحد)". جهنگ لهنێوانماندا روویداوهو جارێك لێیانبردوینهتهوهو جارێكیش ئێمه بردوومانهتهوه) مهبهستی جهنگی بهدرو پاشان ئوحوده.
چیتان فێردهكات؟
بزانن پیاوێكی موشریك چۆن وهڵامدهداتهوه، بهڕاستگۆیی ئهبوسوفیان دهڵێت: " یقول اعبدوا الله وحده ولاتشركوا به شیئا، واتركوا ما یقول اباٶكم ویامرنا بالصلاة والصدق والعفاف والصلة". داوامان لێدهكات تهنها خوابپهرستینو هاوهڵی بۆ بڕیارنهدهین، داوادهكات وازبهێنین لهدینی باووباپیرانمان. ئهبوسوفیان لێرهدا وهكو ئهوهوایه ئهم بانگهوازی قهیسهر دهكات بۆئهوهی بێته ناو ئیسلامهوه، ههرچی پێغهمبهری خوا داوایكردبوو بهڕاستگۆیی وتویهتی، ئهمه پیاوهتیو شههامهتو راستگۆیی ئهو كاتانهیه، ئهم ئیسلامهیش خهڵكی راستگۆی دهوێتو بهدرۆزنو بودهڵه ههڵناگیرێت، خهڵكێك هیچی لهبارانیهو بهئارهزووی خۆی نانو پیاز دهخوات بهئیسلامهوه، ئهمهیان دهستناكهوێت، ئیسلام ئهم جۆره كهسانهی ناوێت.
یاخود كهسێك دێت پێغهمبهر(صلی الله علیه و سلم) شمشێر دهخاته سهرگهردنی كه لهجهنگدا گرتوویهتیو پێیدهڵێت: موسوڵمان دهبیت؟ ئهویش دهڵێت: نهخێر، بده لهگهردنم. پهشیماننابێتهوهو راستگۆیه، پێغهمبهر(صلی الله علیه و سلم) ئازادیدهكات، دهڵێت: لهبهرئهوهی نهتكوشتم ئاوا بهم شێوهیه وازت لهمن هێنا وا موسوڵماندهبم.
لە کۆتایی ووتوێژەکەیاندا قصری رۆم ناسراوە بە هرقل قسەیەکی زۆر گرنگ دەکات کە ناو دیوانەکەی دەبێتە قەرباڵغی و غەڵبە غەڵب دەڵێت: ئەگەر محمد لێرە بوایە هەردو قاچەکانیم دەشۆرد!..
پاشان پاش کەمێك ئوسقف کە گەرورە پیاوی ناو دەسەڵاتی کڵێسای ئەو سەردەمەی رۆما بوو بانگی دەکات دەڵێت: تۆ چی دەڵێت؟
لە وەڵامدا ئوسقف دەڵێت: سوێند بەخوا ئەمە ئەو کەسەیە کە مژدەمان پێدرابوو لە لایەن هەردوو پێغەمبەرەوە عیساو موساو..
ئەوا من موسڵمان دەبم..
هرقل دەڵێت: دەزانم ئەوە بەڵام من ناوێرم شوێنی بکەوم رۆم دەم کوژن!..
دەست بە جێ موسڵمانای بوونی خۆی رادەگەیەنێت ئوسقوف، بەڵام هەر لەویدا سیناتۆرەکانی رۆم شەهیدی دەکەن رەحمەتی خوا لە ئوسقف کە بە موسڵمانی شەهید بوو گەورە پیاوی کڵێسەی رۆما بووە.. وەك پاپای ڤاتیکانی ئێستا، ئیتر هرقلیش لە ترسی کوشتنی ئەو و کورسیەکەی خۆی پەشیمان دەبێتەوە دوایی سوپا ڕێكدەخات شەڕ لەگەڵ موسڵمانان دەکات.. تا موسڵمانان بە تەواوەتی ووڵاتی رۆم ئازاد دەکەن.. ئەمەش یەکێك بوو لە هۆکارەکانی موسڵمان بوونی ئەبوو سوفیان.
ذكرها ابن كثير
-رحمه الله- أن هرقل استدعى الأسقف الأكبر للرومان فدخل عليه، وكان كل
الناس في الرومان يطيعون أمر هذا الأسقف الكبير، فعرض عليه هرقل الكتاب،
فلما قرأ الأسقف الكتاب قال: "هو والله الذي بشرنا به موسى وعيسى الذي كنا
ننتظر".
قال قيصر: فما تأمرني؟
فقال الأسقف: أما أنا فإني مصدقه ومتبعه.
فقال قيصر: أعرف أنه كذلك، ولكني لا أستطيع أن أفعل، وإن فعلت ذهب ملكي وقتلني الروم