لە ئولكەی عیشقەدا بێ چونە سەر دار

بە ئاسانی مەزانە بوونە سەر دار

لەناو ئەو چوارچێوە عیرفانی و مەعنەویەی كە بەهۆی عیشقەوە بۆت دروست دەبێت، ئەگەر نەبێتە هۆی ئەوەی تۆ ببیتە سەردار و نەبیت بەئینسانێكی سەركەوتوو و جوان، ئەوە عیشق نەبوە، ئەوە جۆرێك بووە لە ئارەزوو بۆ عیشق، وە جۆرێك بووە لە زیادەڕەووی حەزلێكردن بەبێ تێگەیشتن‌و گەیشتن پێی، چونكە مومكین نییە لەوڵاتی(ئولكە)ی عیشقدا بیت و سەردار نەبیت، خۆنەویست نەبیت...لەبەیتی دووەمدا دەڵێت لەبەرئەوە وامەزانە بوون بە عاشق كارێكی ئاسانەو هەمیشە لەبەردەستدایە، دەشێت زۆرجار لەوێ و لێرە ئینسان پەیدا ببێت لافی عیشق‌و عاشق لێ بدات، بەڵام ئەگەر سەیری كردارو گفتارەكانی بكەیت لەهەموو بونەوەرێكی تر دەچێت جگە لەعاشق، چونكە كارو گفتاری عەشق دەرحاڵی ناوەوەو ناوەرۆكی ئینسانە، ناگونجێت هەموو ئینسانێك بەفتواكانی خۆی قەراری لەسەر بدەیت كە عاشقەو جوانە، لەبەرئەوە ئاسان نییە بوون بە عاشق...

هەیە گەر عیشقی سەرداری لە سەرتا

بیكە مەشقی لەوانەی چونە سەر دار

مەحوی لەم بەیتەدا مرۆڤ بێ بەش ناكات لە عیشق، رێگە نادات مرۆڤ وەك سنورێكی بێ بەش سەیری نێوان خۆی و عیشق بكات، نەخێر، بەڵكو دەڵێت گەر دەزانی لە ناخەوە لە قوڵاییەكاندا تۆوی عەشقت تێدا دروست بووە، تا ئەندازەیەك گوێ لە دەنگدانەوەكانی خۆت دەبێت كە بەرەو رۆحانیبون‌و مەعنەوویبون هەنگاو هەڵدەگریت، ئەوە مەشقی خۆت بكەو بەردەوام بە، وە ڕێگە مەدە ئەو خوتخوتەیەی كە هەتە بۆ عاشقبوون لەناوتا بمرێت، بەڵكو درێژە بەو كاروانە بدەو ڕەنگە دواجار ببیت بەسەردار، وە دەڵێت ئەوانەی كە بوون بە سەردارو بوون بەڕابەری عیشق تۆش دوای ئەوان بكەوەو ژیانو چوارچێوە مەعنەویەكانیان بەهەند وەربگرە بۆ پەیڕەویكردن‌و بەدواداچوونیان. واتە مەحوی ئەگەر چی لەلایەكەوە عاشقبوون بەكارێكی مەحاڵ دەبینێت (بەئاسانی مەزانە) لەهەمان كاتدا وەك ئەگەرێكی كراوەش سەیری دەكات (بیكە مەشقێ...)...

عەسایەك دەستگیری ئێمە نابێ

پڕی ئەم دارە بێ گەر سەر بە سەردار

سەرتیپ و سەرداری عیشق خۆ بەكەمزانینە، لەبەرئەوە مەحوی دەڵێت لەراستیدا من هەموو چواردەورم‌و هەموو مرۆڤەكانی پێش من، هەمووی سەردارو عاشقبوون، دەڵێت بەڵام حەیف من هەر نەمتوانی عاشق بم، نەمتوانی دارێك پەیدا بكەم كە دەستی پێوەبگرم‌و لەناو ئەم مەینەتییەدا خۆم هەڵبسێنمەوە، ئەمە دەربڕینی خۆ بەكەمزانینی مەحوی یە بەرامبەر بەخۆی، واتە جەوهەری عیشقە، هەروەك چۆن لەئایندا مرۆڤ تا دینداربێت دەبێت خۆی بەكەمتر بزانێت، بەهەمان شێوە لەعیشقیشدا (كە دیوی یەكەم و دووەمی ئاینە) دەبێت مرۆڤ تا مەقامێك زیاتر ببڕێت، مەقامێك لەخۆپەرستی‌و خۆنواندن خاڵی بێتەوە.. دەگێڕنەوە كاتی خۆی كابرایەك هەبووە بەناوی (سەعدی)، تازە مسوڵمان دەبێت‌و دەستی دەكات بە دینداری. چەند شەوێك شەو نوێژ دەكات‌و بەیانیەك دێتەدەرەو هەموو گیان پڕ دەبێت لەكیبرو لەخۆباییبوون،بۆیە چواردەوری لێی دەپرسن (تۆ كێیت؟)، ئەویش وەڵامدەداتەوە دەڵێت: (من خودام)، دەڵێن پاش دوو هەفتەی تر ووردە ووردە رۆحی دین و هێزی مەعنەوی كە دەچێتە رۆحییەوە، دێتە دەرەوە دیسان لێی دەپرسن تۆ كێی، ئەویش دەڵێت (من پێغەمبەرم)، پاشان دەچێتەوە ژوورەوەو چەند مانگێك نایەتەوە دەر، كە دێتەوە دەر لێی دەپرسن كێی دەڵێت (من خەلیفە سەعدیم)، بەم ئەندازەیە ووردە ووردە رۆحی خۆپەسەندی‌و خۆویستی‌و خۆبینی دێتە خوارەوە تا چەند مانگێكی تر كە دێتە دەرەوە پێی دەڵێن كێی، دەڵێت من (سەعدی)م، پاش ئەوەی بە هەموو هێزییەوە داخڵی عیشق‌و مەعنەویەت‌و هێزە رۆحییەكان دەبێت، پاش ساڵێكی تر لێی دەپرسن ئێستا كێیت، دەڵێت (من كێم چوزانم من سەعە گەڕم)... داستانی ئەم سەردارە لە پلەیەكی خۆویستی‌و خۆپەسەندییەوە دەست پێ دەكات تا یەك بەیەك مەقامەكان دەبڕێت‌و دەگاتەوە بە ئەو كە خودایە، كە عیشقی خودایە...

مەحوی یش هەمان تەفیسر بۆ خۆی دەكات، دێـت‌و دەڵێت ئەگەر چی چواردەورم هەمووی دار‌و پەیژە بێت بەڵام بەداخەوە من نەمتوانی سەربكەوم پیایاندا، بەڵام مەحوی لەسەر لوتكەی دارەكانەوە ئەم قسەی دەكات، بەبێ ئەوەی خۆی ئاگی لە جێ پێكانی خۆی بێت، كە دەشێت دواتر لەبەیتی كۆتاییدا ڕوونی بكەینەوە...

لەبەر داری حەدا من بم، ئەتۆ مەست

دە قازی حەق بڵێ تۆ، حەق چ بەردار

دەڵێت، ئەگەر چی یار مەست بووە، بەڵام لەمن دەدەن، كە ئەسڵی بەیتەكە بەم شێوەیەیە (ئەتۆ مەست بوویت و من لەبەرداری حەدا بم؟)

ئەمە جۆرێكە لەسكاڵا، چونكە ناچێت بەعەقڵدا یەكێك مەی بخواتەوە‌و مەست ببێت كە چی یاسا‌و عەقڵ بێت‌و لە كەسێكی تر بدات، دەڵێت (قازی حەق بڵێ، ئەمە حەقە؟))..

ئەم چوارچێوە هێرشكردنێكی ڕاستەوخۆی مەحوی یە بۆ سەر هێزە عەقڵیەكان، واتە لەعەقڵدا دەشێت چوارچێوە رۆحی‌و مەعنەوییەكان جێیان نەبێتەوە، ڕەنگە ببنەوە بەئامرازێك بۆ گاڵتەپێكردن‌و دەست بۆ راكێشان، بەڵام كاری سەرەكی مەحوی وە قسەی سەرەكی مەحوی لەپشت ئەم بەیتەوە ئەوەیە كە من زۆۆر ئامادەم بچمە بەردەم داری حەدو یار هیچی لێ نەیەت، مەحوی ئامادە بووە لەپێناو یاردا كە رەنگە هەموو مرۆڤایەتی بێت، خۆی بكات بە قوربانی، وە ئامادەبێت خۆی لەبەردەم هەر بارگرانییەكی دەرەوەی خۆی، خۆی رابگڕێت، بەڵام بەو مەرجەی هیچ كەس لە هیچ شوێنێك ئازاری پێ نەگات، ئەشێت قازی ئەمەی پێ قبوڵ نەبێت، بەڵام مەحوی خۆی بۆ خۆی لە دادگاكەی ناوخۆی خۆیەوە ئەو بڕیارەی داوە، كە دەبێت مرۆڤ خۆپەرست نەبێت، دەبێت چەندێك بۆ خۆت دەژیت چەندان ئەوەندەش بۆ خەڵك بژیت، چونكە تۆ تەنها خۆتی بەڵام ئەوانی تر دەیان مرۆڤ و دەیان رۆح و دەیان ئینسانی ترن.. كە كۆی ئەم یاسایە دەبێتەوە بە یاسای عیشق، واتە وازهێنان‌و دەستهەڵگرتن لەخۆت...

خۆشی فەرموو چ مەجنوون و چ مەنسوور

بەشی عاشق درا هەر بەرد و هەر دار

مەحوی لەم بەیتەدا دەگەڕێتەوە بۆ دوو ڕاوی ناو عیشق‌و عیرفان، لەوێوە پرسیان پێ دەكات ئایا عیشق چی دەكات‌و چۆن دەبێت‌و چی دەبەخشێت بە عاشق؟، دەڵێت ئەوان وتیان (ئەوەی لەعیشقداپێت دەدرێت تەنها بەردو دارە)، واتە ناو شاخ‌و دۆڵەكان، ناو دارستان‌و شیوەكان، واتە شوێنی شێت‌و مەجنونەكان، ئەمە لەجیهانی مادیدا، بەلام لەجیهانی رۆحیدا كە مەحوی باسی لەوە نەكردووە كە بۆچی نەیپرسیوە لە (مەجون و مەنسوور) ئەی لەرۆح‌و مەعنەویەتدا عیشق چی دەبەخشێت بە مرۆڤ؟ چونكە لەراستیدا مەحوی دەزانێت ئەوەی لە ناوەوەیە وە ئەوەی عیشق دەیبەخشێت بەمرۆڤ وەك گەورەكردنی رۆح‌و دۆزینەوەی دەروازەكانی مەعنەوی، بەهیچ شێوەیەك بەیان ناكرێت‌و ماهیەتێكی دەستەمۆی نییە، وە هیچ كەس ناتوانێت تەفسیری بۆ بكات، مەگەر تەفسیرەكەی ئەوە بێت كە هەر كاتێك گەیشتی بەو مەقامانە ئیتر دەبێـت یان لەشاخ بیت یان لەدارستان، یان لە ناو بەردەڵان‌و شیوەكاندا بیت....

ئەوی چو بۆ سۆراغی بێ سۆراغە

خەبەر وایە كە كەس نابێ خەبەر دار

عیشق ئەوەنییە بیهێنتە سەر زمان‌و یاری پێ بكەیت، ئەوەنییە بەویستی خۆت لەهەر كوێ ویستت هاوار بكەیت‌و بڵێت لەمن عاشقتر نییە، لەمن جوانتر نییە، من گەورە‌و رۆحیم، لە كۆتاییشدا ئەوە نییە بەدوایدا بگەڕێت (بچیت بۆ سۆراغی، بێ سۆراغە ئەو) ئەگەر بەدوایدا بگەڕێیت هەر نایدۆزیتەوە، چونكە عیشق خۆی بۆ خۆی بەبێ ویستی خۆی دێتە ناوتەوەو هەپرون بە هەپرۆن دەكات‌و هەڵتدەوەشێنێتەوە، وە بەشێوەیەكی نوێ‌و چاكتدەكاتەوە كە سەرئەنجام دەبی (بە كەس)، بۆیە مەحوی تكا دەكات بەدوای عیشقدا مەگەرێن، بەڵكو دەڵێت ئەگەر دەزانی عەشقی سەرداری‌و عاشقبوون لەسەرتدا هەیە دوای بكەوە، ئیتر لێی بگەرێ، چونكە تۆ ناتوانی بیگریت‌و بیخەیتە هەناوتەوە، ئەو خۆی دێت‌و خۆی لە هەناوت دەنێت....

وتی: میوەی بەهەشتە شیعری مەحوی

خودا نەبڕی لە باغم داری بەر دار

دەڵێت من ئاگادارنیم‌و نازانم ، بەڵام دەبیستم‌و گوێم لێیە كە خەڵك دەڵێن شیعرەكانت وەك كۆمەڵێك دەروازە‌و كۆمەڵێك دیوی عیرفانی‌و رۆحی وان، وە رێگاگەلێكن بۆ گەیشتن بە بەهەشتی رۆحی،دەڵێت پێم دەڵێن شیعرەكانت وەك دارەكانی بەهەشت وایە كە پڕ لە میوە و گەلای رازاوەیە، بۆیە مەحویش دەڵێت گەر وایە خودا نەبڕی لە باخم داری بەدار، یەعنی مەحوی لێرەشدا خودای لەبیر نەكردووە و ئاگای لەوەیە كە هێزی عاشقبوونی ئەم لای خوداوەیە، وە ئەوەی خەڵك بە میوە لێی تێدەگەن هەر ورتە و بۆڵە بۆڵی خۆیەتی، ئەگینا من هیچ نازانم، بۆیە لەبەرامبەر خودا خۆی بە كەم دەگرێت و دەڵێت (خودایە دارەكانم بێ بەر نەكەیت)...

تیبێنی: من تەصەورم وایە زۆرجار مەحوی وشەی (وتی ، یان ئەو، یان یار)ی بەكارهێنا، واتە بەهەر زمانێَك بەرامبەری بەكارهێنا، ئیتر لەوێدا بێت كە جوێنی بەمەحوی داوە یان رێزی لەشیعرو رۆحی مەحوی گرتووە یان هەرچۆنێك بێت... ئەوە باس لە خەڵك دەكات بەگشتی، باس لەوە دەكات كە لەخۆیەوە بپەڕێتەوە بۆ خەڵك، وە خۆی تەرخان بكات بۆ ئەوانی تر، نەك بۆ مەبەستێكی دیاریكراوی تاكەكەسی.

تێبینی: ئەم بابەتە لە ژمارەی نوێی گۆڤاری (داهێنان)دا بڵاوكراوەتەوە، بە سوپاسەوە.