باسەکە دوو تەوەرەیە..  خوێندنەوەو شیکارییەکە بۆ رەوشی دوای کودەتاکەی میسر و وەڵامێکی کورتی مەریوانی ووریا قانعە

لەوانەی کۆمەڵێك لە رۆشنفکرانی ئیسلامی وا هەست بکەن ئەمە ئەو نوسینەیە کە  "فرانسیسۆ فۆکۆیاما" نوسیبوی بۆ  کۆشکی سپی، کە گوایە ئیتر کۆتایی مێژووە و لە دوای دیموکراسی هیچ شارستانیەتێکی تر بەرهەم نایەت و ئەوەیشی کە هەبوو کۆتایی پێدێت..

لەڕاستیدا ڕێك پێچەوانەی  ئەم دیدو بۆچونەی فۆکۆیاما لە ئیسلامدا دەبینرێت، ئەویش ئەوەیە کە ئیسلام کۆتایی مێژووە هیچ شارستانیەتێك ناتوانێت جێگا بە ئیسلام لێژ بکات، بەڵکو- پێچەوانەکەی ئەوەیە ئیسلام بە هێزو توانای ژیاری دەتوانێت گلۆڵەی شارستانیەتەکان بخاتە لێژی..

بەڵگەیش بۆ ئەوەی کە کۆتایی مێژووە.. ئەگەر ئیسلام لە ناو بچێت ئەوا قیامەتە.

خوای گەورە ئەم جیهانە بۆ شارستانیەت و ژیاری گەلانی بێباوەڕ راگیر ناکات و -بەڵکو-  کۆتایی مێژووە قیامەت هەڵدەستێت ئەگەر ئیسلام نەمێنێت، پوختەی ووتەم ئەوەیە کە ئیسلام هەر سەروەرە.

ئەم رووداوانەی لە میسر روویدا، ئیسلام وەك ئایدۆلۆژیا چووە قۆناغێکی ترەوە، بەبێ وویست و دەستی گەلانی موسڵمان- ئیسلام بۆ خۆی ئەوەندەی تر نەشونمای کرد..

ئەگەر ئیخوان  پەی بەرن بە رەوشەکە زۆر لە قانزاجیانە، بەڵام دەشێت بۆ ماوەیەکی کاتی دەسەڵاتی سیاسی لە ووڵاتی میسر لە دەستیان وەربگیرێتەوە، دەسەڵات وەرگرتنەوە گرنگ نیە بە بۆچونی من؟.. لەبەر ئەوەی ئیخوان لە میسردا خاوەنی جەماوەرە جەماوەرەکەشی هەر ماوە، لەگەڵ ئەو زووڵمەی کە کرا لە سەرۆکی ئەوووڵاتە- تەنانەت هەست وسۆزی نێودەڵەتی جوڵاو ئەوانەی کە خۆیان بە پێشەنگ و پەیڕەوانی دیموکراسی دەزانی لەو نێوەندەدا ئیحراج بوون  بە ئاشکرا دانیان نا  بەوەی کە لەڕاستیدا ئەمە کودەتای سپی بوو بەسەر سەرۆکی ووڵاتی هەڵبژێراو، بە پێوەری دیموکراسیەکەی رۆژئاوا، هەرچەندە لێرەوە لەوێ لەناویاندا وەك "جۆرج بۆش" و محافیزکارەکان و حیزبە توندڕەوەکانی  رۆژئاواو بەشێکیش لە دۆگماو داخراوەکانی ناو حیزبەکانی لەمەڕ خۆمان وەك یەکێتی و پاشان ووتەبێژەکەی گۆڕان- محمد توفیق رەحیم- هەندێك لە ووتەکانی رادیکاڵە توندڕەوەکانی رۆژئاوایان وەك توتی ووتەوە، بەڵام بە گشتی لای رۆشنبیران کودەتا.. هەر کودەتایە، ئەگەر بەسەر ئیسلامی یان عەلمانیدا بکرێت، لێرەدا باسەکەم زەرزەنشتی ئەمانە نیە، بەڵکو- دیدو بۆچۆنێکی نوێی خۆمە کە دەیخەمە روو، بۆ یەکەم جارە بەم شێوە بیر بکەمەوە، نەک بە مانای ئەوەی تەنزولم لە بیروباوەڕو مەبدەئی خۆم کردبێت.. نا- بەڵکو- رەوشی میسر و خوێندنەوەم بۆی ئەم واقیعە خستۆتە زهنمەوە یان پێدەچێت خوێندنەوەی زۆرم بێت لەسەر ئیخوان کاریگەری لەسەرم دروست کردبێت..

رەوشی ئێستای ئیخوانی میسر وەك سەردەمی "نەجمەدین ئەربەقان"ە کە لە ساڵانی رابوردوادا توانی بێتە سەردەسەڵات لە لایەن سندوقەکانی هەڵبژاردن، بەڵام سوپای ئەتاتورکی عەلمانی نەیهێشت، پەراوێزی  حیزبەکەی ئەربەقانی کرد، لە جیاتی ئەو دوو بەچکە عەلمانی هاتنە سەر کورسی دەسەڵات ئەوان فرەمانداری ئەو ووڵاتەیان کرد کە پێكهاتبوون لە "تانسۆچیلەر" و "مسعود یەڵمانز" بە دزی وگەندەڵی خۆیان وایان کرد کە ئابوری تورکیا ئەوەندە دابەزی ئیتر هەر دووکیان خۆیان بە ئیحراجیەوە دەسەڵاتیان جێهێشت بۆ جارێکی تر هیچیان لەسەر شانۆی سیاسی ئەو ووڵاتە نەبینرانەوە.

هەمان رەوشو مێژوو لە جەزائیر لە لایانە بەرەی ئیقازی جەزائیری روویدا، بە دەستی فەرنسای عەلمانی ئەو دیموکراسیە رووی رەش بوو، بە ئاشکرا بە هێزی سەربازی جەزائیرو ژەرەناڵەکانی ووترا: ئەگەر ئینقازمان نەکەن لە - بەرەئینقاز - ئێمە ئینقازتان دەکەین..

شیکاری لەسەر ئەم دوو مێژوو رەوەشەی کە روویدا..

بەرەی ئینقاز بۆ سەندنەوەی مافی خۆی دەستیدایە چەك بە دەیان شەری شەرفمەندانەی کرد بۆ گێرانەوەی مافەکانی، بەڵام بێسودبوو، بەرەی شەیتانی عەلمانی و دیموکراسی لە لایەن فەرنساو "بۆتەفلیقاوە" وایان کرد هەموو جیهان بکەن بەگژ ئەم موسڵمانە بەرێزانەی کە زۆرینەی دەنگ بوون لە ساڵەکانی ٩٠دا.

لە تورکیا حیزبەکەی ئەربەقان ئارام گربوو دەستی نەدایە چەك، بەڵکو توانی بە هۆکاری پرۆژەیەکی زۆر زەبەلاحی ئابوریەوە بێتەوە پێشەوە  پەیمانی دایە خەڵکی تورکیا کە خۆشگوزەرانیان دەکات، ئەودەمە بیرمە ئوردغان ووتی بەگەلی تورکیا: من تا سێ ساڵ هیچم پێناکرێت، بەڵام پەیمانتان ئەدەمێ لەدوای ئەوە کە بتوانم کارەکانم و پەیمانەکەم ببەمە سەر، بەڵێ بەراستگۆی بردیە سەر، ئەزمونەکەیان سەرکەوتو بوو، ئێستا دەیان حیزب چاو لە پارتی دادو گەشەی تورکیا دەکەن کە ئەزمونی ئەوان بگوێزنەوە بۆ ووڵاتی خۆیان،  تا- ببێتە ئالیەتی کارکردنی حیزبەکانی دیکە لەووڵاتە جیاوازەکاندا، بەرچاو ترین نمونە  بزوتنەوەی گۆڕانی لەمەڕ هەرێمەکەی خۆمانە، ڕێخەرە گشتیەکەی "نەوشیروان مستەفا" بە ئاشکراو لە بەرنامەی تەلەڤزیۆنەکەی(کەی ئێن ئێن) لەگەڵ  پێشکەشکارەکەیدا ئەم ووتەی درکاندو ووتی ئەزمونی دادو گەشەی تورکی دەگوازینەوە بۆهەرێمی کوردستان.

بە هەموو پێوەرێك سەرکەوتوو بوو ئەزمونەکەی حیزبی دادو گەشە تورکی..

پاکستانیش هەمان ئەزمونی دادوگەشەی دووبارە کردوە لەبەرانبەر کودەتاکەی "پەروێز موشەڕەف"  و  دوای وای لێهات کە خۆی هەڵبێت و ئێستا دادگای ئەو ووڵاتە  داوای دەکات و "نەواز شەریف"ی ئیخوان مەشرەب بە سەربەرزی گەڕایەوە،  ئێستادەسەڵات لەدەستی حیزبی ئیسلامیدایە لە پاکستان..

ئەگەر ئیخوان پەی بەریت بەو رەوشە لە میسردا هەمان ئەزمونی تورکیا دووبارە دەکاتەوە، دەکرێت بە سازش لەگەڵ بەرەکانی سەربەدەزگای سوپای ئەوو ووڵاتە، مەبەست بەوە نیە دابنیشین و یەکەیەکە ئەندامەکنیان بخەنە زیندان ..نا - بەڵکو-  هەندێك لە دیدو بۆچون و ئاڵگۆڕ بکرێتەوە بە سەندنو بەخشین لە مافەکان و ئەرکەکان تا بۆ گەلی میسر روون بێتەوە کە عەلمانیەکان لە ڕاستیدا لە سەرگیانی خەڵك دەژین نەك  بۆ خەڵك، چونکە بە درێژایی مێژوو مشەخۆر بوون بەسەر ئەو گەلە ستدەمدیدەوە هەر لە سەردەمی" فاروق"ی پاشایانەوە تا "حووسنی موبارەك" پێویستە ئیخوان وورد تر لەگەڵ رەوشەکە مامەڵە بکات، ئەو ووڵاتانە خاوەنی دەزگاو حکومەتن بە درێژای  سەدان ساڵە.

 ڕەوشی میسرو تورکیاو جەزائیرو پاکستان  جیاوازە وەك ئەفغان و کوردستان و سۆماڵ ، یاخود ئەو جێگایانەی کە بەدریژای مێژوو خاوەنی دەمو دەزگاو حوکومەت نەبوون ، بەڵکو میلشیاو شەری ناوخۆ  سەری لێتێكداون لەو جێگایانە هێزی چەك یەکڵاکەرەوەی  پرسە گرنگەکانی خەڵکە، بەڵام لەو ووڵاتانەدا هەڵبژاردن و ئەو پرۆسەی کە ناوی لێنراوە دیموکراسی، کەتانەت ناتوانرێت، نمونەیەکی جوانی لە هەموو دنیادا وەك ئەزمون باس بکەن، تەنها  ئاشتی و پاراستنی ئاسایش باشترین ڕێگایە.

 مەریوان وریا قانع و میسر بۆ وای لێهات..

بۆیە وەڵامی د. مەریوانی ووریا قانع ئەدەمەوە.. چونکە- تارادەیەك بە ئینسافەوە باس لە رووداوەکان دەکات، بەڵام بەداخەوە لەم باسەدا کەوتۆتە هەڵەوە هەڵەی چاو زەقیش..

لە ووتارێکی  کورتی کاك مەریواندا باس لەوە دەکات کە گوایە میسر بە هۆکاری ئەوەی کە نەبوونی فەرەدەنگی و فرەدید لە ناو دەسەڵاتەکەدا..وەك خۆی دەڵێت: (پلورالیزمی، سیاسی و کۆمەڵایەتی و فەرھەنگییە لە دەسەڵاتێک لە ھەوڵی لەناوبردن و سڕینەوە)، کە بۆ خۆی کودەتاکە ئەو چەند دێرەی کاک مەریوان  هەڵدەوشێنیتەوە قیمەتی زانستی و ئەدەبی  ناهێڵیت، چونکە لەناو هەموو وەزارەتەکاندا، تەنها پێنج وەزیر  و وەزارەت بەدەستی ئیخوانەکانەوە بوو، باقی ئەوانی تر هەموو پێکهاتەی  ئۆپۆزسیۆن و حیزبەکانی تر بوون، بەدرێژای فەرمانڕەوای د.محمد مورسی بەڵتەجیەکان خەریکی دەست درێژی و ئاژاوە بوون.. بێئەوەی بەرانبەریان کارێکی نەشیاو یان هێزو توندی بەکاربنێت، ئەی ئەمە ناو دەنێت چی؟ ..

- لە خاڵی یەکەمدا باسی نوسینەوەی دەستور دەکات.. کاک مەریوان پێوایە دەستورەکە دەستورێکی ئیخوانیە، لە کاتیکدا ئەمە قسە داهێنراوەکەی  بەرداعی و عەمر موسایە، بۆ زانیاری کاك مەریوان  ٪٩٥ لە پێکهاتە جیاوازەکانی ئەو ووڵاتە بەشدار بوون و گۆڕانکاریش لە دەستورەکەدا کە کرا تەنها هەمووی (٦) فەقەرەبوو، ئەو کاتە من لە میسر بووم، زۆر لە  نزیکەوە ئاگاداری رەوشەکە بووم، تەنانەت لە ناو میسریەکاندا بووبە نوکتە، دەوترا دستور بیانوە، بەڵام نازانین  بیانوەکەمان چیبێت، چونکە ئەو تعدیل و گۆڕانکاریەی کە تێیدا کرا، هەمووی لە بەرژەوەندی خەڵکی میسر  بوو  کەم کردنەوەی دەسەڵاتی سەرۆك کۆمارو زیاد کردنی مافە مەدنیەکان بوو، کە جەنابت دەتوانیت بۆ خۆت بەراوردی بکەی، لەگەڵ کۆنەکەدا، هەر لەم ئەنتەرنێتەدا سێرچ بکە هەردووکی دێتە بەردەم، بەڕاستی من بەلامەوە سەیرە، کە تۆش ناتوانی رەخنەیەك یان تعدیلێکی بهێنیتەوە کە لە بەرژەوەندی ئیخوانبێت، یاخود ئەو بەردەی کە هاویشتوتەو دەڵێت: ئیسلامی داخراو سەلەفی دۆگماو کۆنە پارێز، من پێم وابێت جەنابت زۆر دۆگماو عەلمانیانەی بەرداعی و فولولیەکان بیردەکەیتەوە، ئادەی پێم بڵێ لە کام فەرهەنگی دیموکراسی گەلاندا ئەم کودەتایە جێگای دەبێتەوە؟.. کەسێکی دیموکراس خوازی وەك تۆ پاساوی بۆ دینیتەوە..!

- لە خاڵی دوەمدا زۆر دیکتاتۆرانە بیر دەکەیتەوە، ئەگەر زۆرینە لای ئیخوانە  بۆ مافی خۆی نیە رێگا بە دەسەڵاتیان بدرێت؟.. ئیخوانستی خۆی بڵاو بکاتەوە، هەر بە پێوەری دیموکراسیەکەی خۆت، بە نیسبەت ئیدارەی ووڵاتەوە ئەشێت ئەمایان تا رادەیەك لای منیش جێگای ڕەخنە بێت، بەڵام ئەوە نەبووە بە دیاردە نە بووە با باویش، ئەشێت هەوڵێك بووبێت لە لایەن  ئیخوانەکانی میسرەوە، پاشان چالاکی ئیخوان لە میسردا تەنها دوورۆژ دانیان بە خۆیاندا گرت و تەبەنی خۆپیشاندانەکە نەکرا بە فەرمی لە لایەن ئیخوانەوە، چونکە ئەزمونی عەلمانیەتی  ناسری و  ساداتی و موبارەکی چەندە ساڵەی زاڵم و زۆری ئەو فاشیانەی عەلمانیانە بوو بەسەر ئیخوانەوە کە بەدرێژای ١٠٠ساڵ ئەندامەکانیان لە زیندان و لەبەردەم پەتی سێدارەدا بوون، بەڵام لە سێیەم رۆژی خۆپیشاندانی "مەیدانی تەحریر" ئیخوان بە سەدان لیژنەی ئەمنی و تەندروستی و ئیداری و تەنانەت هێنانی خواردن بۆ خەڵکی ناو مەیدانەکە گرتە ئەستۆ و هەر ئیخوان دابینی دەکرد، دیار بوو رەمزی ئیخوان چەندە بەهێز بوو ، رەمزی عەلمانیەکانیش هەموو ناسران کەچەندە لاوازو پێشتریش لە گەندەڵیەوە گلابوون، پێم وابێت ئەمشیان هەڵە بوو ، من هەست دەکەم پێویستی بە لێوردبونەی زیاتر بوو ،ئینجا دەبو بت نوسیبایە لەسەر ئەو دۆسیە..

- خالی سێیەمت زۆر لاوازە؛ بە درێژای دەسەڵاتی مورسی  هەموو ئاژاوە چی و عەلمانی و ئەوانەی نەیار بوون بانگی دەکردن بۆ پرۆسەی دەسەڵات، ئەوە لوت بەرزی عەلمانیەکان بوون ملیان نەدە بۆ داواکەی د. محمد مورسی.

- خاڵی چوارەمت تا ڕادەیەك دووبارەیە، بەڵام  نازانم لە ئەدەبیەتی دیموکراسیدا زۆرینە فەرمانڕەوایە یان کەمینە؟، بە هەر حاڵ عەلمانیەت بە ئارەزوی خۆیەتی هەر جارەو ومۆدێلێك دەکات بە بەر دیموکراسیدا، من لێرەدا تەنها قسەکەی "ئەرستۆ تالۆس" دەهێنمەوە کەدەڵێت: دیموکراسی خەڵکی موشەخۆر دروست دەکات..

ئەگەر بە پێوەری قسەکەی تۆش بێت ئەمریکا نەك دیموکراتی نیە بەڵکو دیکتاتۆرو فاشی سەردەمە بە دێژایی ٨٠ ساڵە بەناوی دیموکراسیەوە تەنها دووحیزب کار دەکەن کۆماری و دیموکراتی، وەك تۆپی بالە دەسەڵاتیان دابەش کردوە کەمەینە هیچ ئەرزشی نیە کە بە دەیان حیزبی تریش لەو نێوەندەدا هەن، ئەی کامەیە دیموکراسی کەواتە ئەمە فاشیەتە!!؟

 بەهەر حاڵ بۆ وەڵامی خاڵی چوارەم دەڵێم : بەڕاستی عەلمانیەکانی میسر بوونە نوکتە بۆ پێکەنین، ئەمە  بۆ خوێنەرو كاك مەریوان دەگێرمەوە لە میسر بووم...محمد مورسی لە کاری ئەودابوو هەموو دەسەڵاتەکان بگەرێنێتەوە بۆ مەجلیسی شەعب (دیوانی گەل، یاخود پەرلەمان)، بەڵام بۆ یەکەم جارە عەلمانیەکان داویاندەکرد ئەندام پەرلەمانەکان بە تەعین بێت، ئەمە ئەوپەڕی دۆڕاندنی بەرەی ئینقازی بەناو ئۆپۆزسیۆنە، بەڕاست خۆێنەران- ئەمە نوکتە نیە بۆ عەلمانیەکانی میسر؟..

داوایان دەکرد خەڵکی بە گوێرەی حیزبەکان تەعین بن و بچنە ناو پەرلەمان و هەڵبژاردن نەکرێت، بەڕاستی سەیرە کاک مەریوان بەو شێوە بەرخورد لەگەڵ کودەتا دەکات، باس لە دیموکراسیش دەکات!؟

- پێنجەم و شەشەمت دەڵێ ئیخوانی فاشل، بەڕاستی ئەمە شێوازە نەگونجاو بوو بۆ کەسێکی  سیاسی و فکری وەك جەنابت، ئەشێت، بڵێین  کەم ئەزومونی لە دەسەڵات، چونکە ئیخوان ئەزمونێکی زۆر باشی هەبوو لە ئیدارەو تەنزیم و کاری ڕێکخراوەیی، بەڵام بە درێژای مێژووی بۆ یەکەم جارە دەسەڵاتی حوکمڕانی ئەگرێتە دەست، هەست دەکەم جەنابت بە ئایدۆلۆژیایەکی زۆر حاقدانە رەخنە لە  ئیخوان دەگریت، ئەگەر ئیخوان سیاسیان  نەبێت، بەو شێوە رەهایی کە باسی دەکەی، ئەی چۆن ئەو ماوە دورودرێژە بەژدار بوون لە پرۆسەی سیاسی لە میسردا؟.

 لە کۆتایدا هەڵەیەکی زۆر گەورەت کردوە لە رووی خوێندنەوە واقیعەوە کە نەشیاوە تۆ بیکەیت، ئەوە کەسیکی زۆر سەرەتایی دەبوو ئەو لێکدانەوەیە بکات، ڕەوشی ئێستایی میسر بشوبهێنیت بە یەکێتی وپارتی، رێك پێچەوانەی دیدو بۆچونەکەی تۆیە ئەو رەوشە، چونکە دەشێت بگوترایە، دەسەڵاتی ئێستا لە دەسەڵاتی هاتنی ئۆپۆزسیۆنی کوردستانە  بۆ سەر حوکومڕانی، هۆشداری و  ئاگاداری  بدەن لە سەدەڵاتی یەکێتی و پارتی هەمان رەوش لەگەڵ ئۆپۆزسیۆندا دروست نەکەنەوە، چونکە عەلمانیەکان تەنها تێکدانیان دەویست لە میسرو دەوڵەمەندی خۆیان  و  چوونە پێشی کۆمپانیاکانیان..

کۆتا پرسیارم  بۆ کاک مەریوانە؟

دەڵێم تۆ ئەتوانی یەك نومزەجم پێبڵێت لە جیهانی دیموکراسیەکەی تۆ کە بانگەشەی بۆ دەکەیت لە سەردەمی ئەفلاتونەوە تا سەردەمی پێش مورسی لە هەموو دونیادا ماوەی یەك ساڵ خۆپیشاندان لە بەردەم کۆشکی کۆماریدا هەبێت، سەرۆك کۆمار باوکانە و تەندروستانە مامەڵە لەگەڵ سەرسەرو بەڵتەجیەکاندا بکات، ئەگەر دەستکەوت.. تا ئەورۆژەی من  تۆ لە ژیانداین بیهێنە من قوبوڵمە.

دەقی نوسینەکەی مەریوانی وریا قانع.

http://chawigal.com/chaw.php?name=News&file=article&sid=46#.UdsQ1G10lgs