بهرکوڵ
ههموو شتێك له دهورو بهرماندا به شێوهیهكى
فۆتۆگرافى له دهماغدا وێنه ئهگێڕێ و به هۆيانهوه بيركردنهوه و
خهیاڵ دروست ئهبێت. ههر كاتێ گیان له قهڵاَى لهش دهرباز بوو، ئهو
كاتهش مێشك وهكوو ههموو ئهندامهكانى تر ووشك ئهبێتهوه و ئهپوێ.َ
ههرچی بوون و نهبونێك بووبێت له گهڵ َيا نامێنێت. وا چاکتره تا گيان
له دهست نهچووه و ههموو ههست و ئارهزوویهك له خاكا نهڕزیوه،
ئهوهى ئهبێته هۆى بهختهوهرى مرۆڤ بخرێته سهر ڕووى كاغهزو
بنووسرێت تا نهوهكانى پاشهڕۆژ سوودى لێ وهرگرن. مهبهستى مرۆڤ
لهدۆزینهوهیى نووسين و خوێندنهوه تهنها لهبهر ئهوه بووه كه
كردارو ههڵس و كهوتيان بنووسرێت وبۆ ههميشه بمێنێتهوه. تاوهكو
كۆمهڵی ئادهميزاد كهڵک له چاکهو خراپهى وهرگرن له ههر هونهرێک
كتێب و ناميلكهیهكم نووسيوه و بڵاوم کردۆتهوه ويستم له هونهرى
مێژوويشدا چهند شتێک له ڕِابردوو بێنمهوه يادتان بههۆى ئهوهوه خۆم
يهکێکم له دانيشتوانى كوردستان و زۆر پهیوهنديم لهگهڵیا بههێزه.
ههرچهنده مێژووى كوردو كوردستان هێشتا ههر سهرهتايهكى وهك پێويست
لهسهرى نهنووسراوه و بهتهواوى ڕوون نهكراوهتهوه.هيوادارم بههۆى
دڵسۆزان و ڕۆشنبيرانهوه ورده ورده پهره بسێنێَ وبگهته
ئهنجام.ناوچه كورد نشينهكان
أ ئهبوو جسره له دهروو بهرى شارى خانهقين –ه له نێوان خالص وبهعقوبهدا
ئهديابن ناوچهكانى دهۆك، زاخۆ،ئاكرێَ
ئازهربايجان ژوورووى ڕۆژههڵاَتى كوردستان
ئارارات
ئاگرى داخ يا چياى جوودىئارباخا كهركووكئارات ئالانى شيروان
ودهربهندئهربيل ههولێر لهبهشى ولايهتى موسڵی جارانئهردهبيل
ئهکهوێته بهشى ئازهربايجانهوهدههان له توركيا نزيك به –قارصئهرز
ڕۆم ئهکهوێته ژووروى ڕۆژههڵاتى كوردستانى توركيا كه بهشێک لهفوراتى
تيا ههڵئهقوڵێ. ئهکهوێته خوارووى ڕیزه چياى كاردۆشى.
ئهرزهنجان
ئهکهوێته ناوچهى ئهرزڕۆم له نزيك ڕوبارى فوراتئهرمهنيه
ئهرمهنستان له كهنارى ڕیزه چياكانى ئارارات- دايه له بهشى سۆڤیهت
ئورميه،ورمێ–
ڕهزائيه ئهکهوێته بهشى ئازهربايجان ڕۆژئاواوهئاسپاهان ئهصفههان
ئهکهوێته سهروى لوڕستانهوه بهلاى ڕۆژههڵاتی باشورى
تارانائهسكهندهرونه ئهکهوێته بهشى ژوورووى ڕۆژههڵاتی دهرياى
ناوهڕاستهوهئاشنۆ ئهشنهويه , شنۆ , ئهکهوێته بهشى ئازهربايجان
رۆژ ئاوا له سهرو شارى لاجئاق شههر ئهکهوێته ڕۆژئاواى ئاسياى بچووك.
شارێکی كوردستانى توركيايهئاگرى ئهکهوێته ناوچهىڕۆژ ئاواى ڕهواندوز.
ئاكرێ – عهقره له بادينانهئاگين (ئاجين) له سهرووى عهرهبگيره له
بهشى (معموره العزيز)
الپغور هێڵی سنورى كليكيهالجزيرة ديار مضر – رقه، دياربهكر – ئامود – ديار ربيعه – موسڵ
ئالشگرد
سهربه دياربهكر-ه له توركيائالشتر ئالێشتر ئهکهوێته ناوچهى
لوڕستانئامانۆس نزيكه له رِوبارى هاليسهوه– له كوردستانى توركيائامود
ئامێد بريتییه له دياربهكرى ئێستائهناتۆلێ ئهنادۆڵ , أناچول له
كوردستانى توركيايه بهشى ئاسياى بچوك
ئۆرامان
ههورامان دوو بهشه بهشى كوردستانى عێراق و كوردستانى ئێرانئۆرفه
ئهکهوێته نێوان ههردوو ڕِوبارى ديجلهو فورات له خاكى توركيا واتا-
ڕههاى كۆنب باب الاكراد قهڵاى بهرزعه له ڕۆژههڵاتی تهفليس
(گورجستان)باته باگه ئهکهوێته ناوچهى ههكارىباڵهک
ڕهواندوزباڵهكان باڵهكايهتى ئهکهوێته ناوچهى ڕهواندوزباليان سهر
به ويلايهتى موسڵَ-هبانه شارێکى خنجيلانهیه له بهشى سنهدابانی
خێڵان له ناوچهى سلێمانى دايه له نزيك دهربهندى خان
بايه زيد ئهکهوێته ناوچهى ئهرز ڕۆم له خوارووى ئارارات
بايلاكات له توركيايهبهتليس ئهکهوێته بهشى خواروى ئهرهنستان له كوردستانى توركيايه
بنجنورد بهشى خوراسانى فارسه له ڕۆژئاوانى شيروانبڕانیه ناوچهى بهرانايهتيه
بروجهرد وهريگرد(وهروگرد)پهیتهختی لوڕستانه
بهسفاد ئهکهوێته بهشى ئازهربايجانبهندهر عهباس یهکێکه له بهندهره گرنگهكانى كهنداوى عهرهب له بهشى فارس
بۆتان، بهتان له بهشى كوردستانى توركيا وڵاتى جزيريان له سوريايه
بلوجستان.
خوارووى ڕۆژههڵاتی ئێران و سهرووى پاكستان و تا پێچ ئاوى سهروو
هندستانيۆى ئاباد ئهکهوێته بهشى ئهرزڕۆمبههسنى له بهشى معموره
العزيزيهدايه –ئاكميلبيرهجك له بهشهى بتليسه
4
-ناوچهیهكى فراوانه له خواروى ڕۆژههڵاتی ئێران بهشێکى سهربه
پاكستانه بهشێکى سهربه ئێرانه ئهکهوێته نزيك وڵاتى ئهفغانستان .
گهلی بلوجی تيا ئهژى وسوونى مهزههبن . ئهم گهله ماف زهوت كراون,
ئهو كوردانهى لهوێ ئهژين به (هۆزى براخۆ) ناو ئهبرێن. –وهرگێڕ-
ئهکهوێته
خوارووى شارى سنهوه بيلوارثئهکهوێته بهشى خواروى لوڕستان خۆرئاواى
لوڕِستان تا وڵاتى فهيلى پشتكوهئهکهوێته ژوورووى خۆرههڵاتی لوڕِستان
تا وڵاتى فارس پێشکوهئهکهوێته بهشى سلێمانى پشدهرتسهر به ئوستانى
زهنگانه (زهنجان –ئێران ) تارم –گارمكفرى بووه له نێوان كهركوك و دوز
خورماتووتاوق-گاوق- تاوغ-گبرستان- مازهندهران تهبهرستانئهکهوێته
نێوان ههكارى و مكس تهرموكئهکهوێته ناوچهى پێشتکۆی لوڕِستان تهرهان،
گرهانئهکهوێته ژوروى ئهرمهنستان له َوڵاتى سۆڤیهت پایتهختى-
گورجستان تهفليسگور بدين- سهر به دياربهكره تۆرعابدينکۆمهڵه شاخکه
له نێوان ئاسياى بچوكدا تۆرۆس
جشاخهكانى نێوان
كوردستانى ڕۆژههڵات و ڕۆژئاوا تا سنورى تهكفور جبال ،جبال الاكرادڕیزه
چیایهکه بهسهر شنۆدا ئهڕوانێَ جبل جنجرين جزيرهى ابن عومهر-ه
جزيرهئهکهوێته ناوچهى سنه جوانڕۆمهركهزى ناوچهى ههگارى يهو
ئهکهوێته بهشى وان. جۆله مهرگ قهرهخان جلولاءچدوو چهمچهماڵ
ههیه. ئهکێکيان له نێوان كهركوك وسلێمانى وئهوى تريان له نێوان
كرماشان و ههمهداندایه -وهرگێڕِ چهمچهماڵوڵاتى دهرسيم له كوردستانى
توركيا چهمشگزگحئهکهوێته ڕۆژههڵاتی دهرياى سپى ناوهندهوه
حارمئهکهوێته بهشى حهڵهب حهراندهشتى حهرير له نێوان ههولێر و
رهواندوز حهريرله وڵاَتى سوريادا. جێگهیهکه له شارى ديمةشقى شام حسن
الآكراد ههكارى. ناوچهیهكى فراوانه له كوردستانى توركيا حهكارى
ئهکهوێته
وڵاتى سوريا حهڵهبله نێوان قهسرى شيرين و كرندايه يانى سهر پێڵی
زههاوىئێستا پيرينا له كتێبی ئێرانى قهديم. لاپهڕه (7) ئهڵێ حهلوان
قهڵایهك بوه له نزيك شارى كهركوك حوێزه له بهشى خوزستانه–
عهرهبستان –خواروى روبارى كهرخه. حهلوانخڕوبارى خاپوور يا فيشخابور له
نزيك شارى زاخۆ. خاپورئهکهوێته ناوچهى پشدهر خهلهكانيهکێکه له
ناوچه دهوڵهمهندهكانى كوردستان له سهر سنورى ئێران
خانهقينئهکهوێته بهشى پێشکۆ له نێوان نههاوهندو ئاليشتردا خاوهله
بهشى لوڕستاندايه خاوخۆراسان , خۆرستان خاوهرستان . شارو ناوچهیهكى
فراوانى ئێرانه خراسان
ئهکهوێته بهشى
معمورهالعزيزيهوه خهرپوتمهركهزى لوڕِستان خوڕهم ئاباد ئهکهوێته
ناوچهى ڕهواندوز ((ههوديان)) خهفتيانسهربهديار بهكر-ه خهنسشارو
قهڵايهكى كوردستانى توركيايه خۆشابئهکهوێته بهشى ئازهربايجانى
ڕۆژههڵات خۆىخهلاَ سهر به بتليسه له كوردستانى توركيه نزيك
دهرياچهى وان خێڵاندسهربه شيرازه –شوانكاره دارا ئاباد، دار بگرد له
نزيك شارى نههاوهند بووه. دهرئان تهك نێوانى كرندو كرماشان
دانترگئهکهوێته ناوچهی ئهزهربایجان دهربهند قهرهبۆڵی ناوی
دهبهندیخان بووه له سهردهمى سهلجوق و مهغۆل دا دهربهندی
قهرائرنێوانی كرماشان و حهڵوان –زههاو دهرهتهنگئهکهوێته ناوچهى
ههمهدان دهگهزێن در جزئينئهکهوێته سهر ڕِوبارى (ئابديز) له
خوزستان –دزپل – پردىقهڵا دزفول
شارى داقوق –داوق دقوق
الناقه دلۆڤان ئهکهوێته بهشى پێشکۆیى لوڕستان دلفانپهرێزگایهکی
ناوچهى كوردستانى عێراقه. ديار بهكر شارێکی گهورهى كورستانى توركيايه
دهۆكناوى چیایهکه له ڕیزه چیاکانی –جبال الاكراد دياوهشتیهکێکه له
ههرێمهکانیکوردستانی تورکیا دێرسیملاى ڕهواندز بوو ديلمانووڵاتى
دهیلهم –گهیلان- دیلهستانلاى كرماشان دنیارئهكهوێته سهروى
رۆژههلاَتى كرماشان دینهوهرررامان فارس – ئهمانه پێنج شار بوون له
ولاَتى فارس پێنج ههرێمى عێلهكانى شوانكاره بوون كه فهرمانرِهواییان
تیا ههبوورامانئهكهوێته ناوچهى پشدهر رانیهئهكهوێته خوارووى
شهمدینان رستاقئهكهوێته ناوچهى ههولێرو پیتهختى میرنشینى سۆران
رِهواندوزله ناوچهى سنهدایه رِهوانسهررِوبارى قهزوین رِوبارله
پێشكوى لورِستانه رِوو كهشكان
ززاب الاعلى –
ئهرِژێته دجلهوه له چیاكانى كوردستانى توركیاوه دێته خوارى زێى
گهوره زاب الێغیر ئهرِژێته دجلهوه له چیاكانى كوردستانى توركیاوه
دێته خوارێ زێى بچوك ووڵاَتى دونبولیهكان له توركیا زازائهكهوێته
بهشى ویلایهتى موسڵ ئێستا سهربه دهۆك-هزاخویهكێكه له چیاكانى
سهربه شاهۆ–زاگرۆس-زهردهلاَنیانى كێوى زهرد ئهكهوێته ناوچهى
بهختیاریهوه زهردكۆله بهشى كۆمارى ئهرمهنستانى سۆڤیهته
زهنگهزورله نێوان موسڵ و خێلات وسهلماس دایه به واته هاوینه
ههوارو له كوردستانى توركیهشدایه زۆزانزههاو له ناوچهى
كرماشاندایه زههابناوى كۆنى ههرێمى ئهزیرى سلێمانیه زیمرى
سسابلاغ
– مهاباد –مهه ئاباد ئهكهوێته بهشى ئازهربایجانى رِۆژئاوا
ساوجبلاغئهكهوێته رۆژههڵاتى ئێران له نزیك ولاَتى ئهفغانهوه ههندێ
له هۆزه كوردهكان لهو ناوچانهدا ئهژین ههوارگهى بلوچهكانه
"وهرگێر" سهجستان، سیستانله ئهنسكلوپیدیادا – نهجما نوسراوه
سهخمهئهكهوێته رِۆژئاواى موش له بهشى بهتلیس له دهراوى – مراد – ى
بهشێكى فورات سراب مراد ئهكهوێته رِۆژئاواى سابڵاغ سهردهشتله
ناوچهى دیار بهكر –دایه سهعرهدئهكهوێته ناوچهى ئازهربایجانى رِۆژ
ئاوا سهلماسئهكهوێته بهشى ویلایهتى موسڵى جاران. پایتهختى
بابانهكان بووه كه خۆیان دروستیان كردوه ئێستا ناوچهى ئوستانه
سولێمانىئهكهوێته ناوچهى خۆراسان سهمنان بههۆى
ئهمانهوهیه ههموو شتێك له دهورو بهرماندا به شێوهیهكى فۆتۆگرافى
له دهماغدا وێنه ئهگێڕێ و به هۆيانهوه بيركردنهوه و خهیاڵ دروست
ئهبێت. ههر كاتێ گیان له قهڵاَى لهش دهرباز بوو، ئهو كاتهش مێشك
وهكوو ههموو ئهندامهكانى تر ووشك ئهبێتهوه و ئهپوێ.َ ههرچی بوون و
نهبونێك بووبێت له گهڵ َيا نامێنێت. وا چاکتره تا گيان له دهست
نهچووه و ههموو ههست و ئارهزوویهك له خاكا نهڕزیوه، ئهوهى
ئهبێته هۆى بهختهوهرى مرۆڤ بخرێته سهر ڕووى كاغهزو بنووسرێت تا
نهوهكانى پاشهڕۆژ سوودى لێ وهرگرن. مهبهستى مرۆڤ لهدۆزینهوهیى
نووسين و خوێندنهوه تهنها لهبهر ئهوه بووه كه كردارو ههڵس و
كهوتيان بنووسرێت وبۆ ههميشه بمێنێتهوه. تاوهكو كۆمهڵی ئادهميزاد
كهڵک له چاکهو خراپهى وهرگرن له ههر هونهرێک كتێب و ناميلكهیهكم
نووسيوه و بڵاوم کردۆتهوه ويستم له هونهرى مێژوويشدا چهند شتێک له
ڕِابردوو بێنمهوه يادتان بههۆى ئهوهوه خۆم يهکێکم له دانيشتوانى
كوردستان و زۆر پهیوهنديم لهگهڵیا بههێزه. ههرچهنده مێژووى كوردو
كوردستان هێشتا ههر سهرهتايهكى وهك پێويست لهسهرى نهنووسراوه و
بهتهواوى ڕوون نهكراوهتهوه.هيوادارم بههۆى دڵسۆزان و ڕۆشنبيرانهوه
ورده ورده پهره بسێنێَ وبگهته ئهنجام.ناوچه كورد نشينهكانأ
ئهبوو جسره له دهروو بهرى شارى خانهقين –ه له نێوان خالص
وبهعقوبهدا ئهديابن ناوچهكانى دهۆك، زاخۆ،ئاكرێَ ئازهربايجان ژوورووى
ڕۆژههڵاَتى كوردستان ئارارات ئاگرى داخ يا چياى جوودىئارباخا
كهركووكئارات ئالانى شيروان ودهربهندئهربيل ههولێر لهبهشى ولايهتى
موسڵی جارانئهردهبيل ئهکهوێته بهشى ئازهربايجانهوهدههان له
توركيا نزيك به –قارصئهرز ڕۆم ئهکهوێته ژووروى ڕۆژههڵاتى كوردستانى
توركيا كه بهشێک لهفوراتى تيا ههڵئهقوڵێ. ئهکهوێته خوارووى ڕیزه
چياى كاردۆشى.ئهرزهنجان ئهکهوێته ناوچهى ئهرزڕۆم له نزيك ڕوبارى
فوراتئهرمهنيه ئهرمهنستان له كهنارى ڕیزه چياكانى ئارارات- دايه
له بهشى سۆڤیهتئورميه،ورمێ– ڕهزائيه ئهکهوێته بهشى ئازهربايجان
ڕۆژئاواوهئاسپاهان ئهصفههان ئهکهوێته سهروى لوڕستانهوه بهلاى
ڕۆژههڵاتی باشورى تارانائهسكهندهرونه ئهکهوێته بهشى ژوورووى
ڕۆژههڵاتی دهرياى ناوهڕاستهوهئاشنۆ ئهشنهويه , شنۆ , ئهکهوێته
بهشى ئازهربايجان رۆژ ئاوا له سهرو شارى لاجئاق شههر ئهکهوێته
ڕۆژئاواى ئاسياى بچووك. شارێکی كوردستانى توركيايهئاگرى ئهکهوێته
ناوچهىڕۆژ ئاواى ڕهواندوز. ئاكرێ – عهقره له بادينانهئاگين (ئاجين)
له سهرووى عهرهبگيره له بهشى (معموره العزيز)الپغور هێڵی سنورى
كليكيهالجزيرة ديار مضر – رقه، دياربهكر – ئامود – ديار ربيعه –
موسڵئالشگرد سهربه دياربهكر-ه له توركيائالشتر ئالێشتر ئهکهوێته
ناوچهى لوڕستانئامانۆس نزيكه له رِوبارى هاليسهوه– له كوردستانى
توركيائامود ئامێد بريتییه له دياربهكرى ئێستائهناتۆلێ ئهنادۆڵ ,
أناچول له كوردستانى توركيايه بهشى ئاسياى بچوك ئۆرامان ههورامان دوو
بهشه بهشى كوردستانى عێراق و كوردستانى ئێرانئۆرفه ئهکهوێته نێوان
ههردوو ڕِوبارى ديجلهو فورات له خاكى توركيا واتا- ڕههاى كۆنب باب
الاكراد قهڵاى بهرزعه له ڕۆژههڵاتی تهفليس (گورجستان)باته باگه
ئهکهوێته ناوچهى ههكارىباڵهک ڕهواندوزباڵهكان باڵهكايهتى
ئهکهوێته ناوچهى ڕهواندوزباليان سهر به ويلايهتى موسڵَ-هبانه
شارێکى خنجيلانهیه له بهشى سنهدابانی خێڵان له ناوچهى سلێمانى دايه
له نزيك دهربهندى خانبايه زيد ئهکهوێته ناوچهى ئهرز ڕۆم له
خوارووى ئاراراتبايلاكات له توركيايهبهتليس ئهکهوێته بهشى خواروى
ئهرهنستان له كوردستانى توركيايهبنجنورد بهشى خوراسانى فارسه له
ڕۆژئاوانى شيروانبڕانیه ناوچهى بهرانايهتيهبروجهرد
وهريگرد(وهروگرد)پهیتهختی لوڕستانهبهسفاد ئهکهوێته بهشى
ئازهربايجانبهندهر عهباس یهکێکه له بهندهره گرنگهكانى كهنداوى
عهرهب له بهشى فارس بۆتان، بهتان له بهشى كوردستانى توركيا وڵاتى
جزيريان له سوريايهبلوجستان. خوارووى ڕۆژههڵاتی ئێران و سهرووى پاكستان
و تا پێچ ئاوى سهروو هندستانيۆى ئاباد ئهکهوێته بهشى ئهرزڕۆمبههسنى
له بهشى معموره العزيزيهدايه –ئاكميلبيرهجك له بهشهى بتليسه4
-ناوچهیهكى فراوانه له خواروى ڕۆژههڵاتی ئێران بهشێکى سهربه
پاكستانه بهشێکى سهربه ئێرانه ئهکهوێته نزيك وڵاتى ئهفغانستان .
گهلی بلوجی تيا ئهژى وسوونى مهزههبن . ئهم گهله ماف زهوت كراون,
ئهو كوردانهى لهوێ ئهژين به (هۆزى براخۆ) ناو ئهبرێن.
–وهرگێڕ-ئهکهوێته خوارووى شارى سنهوه بيلوارثئهکهوێته بهشى
خواروى لوڕستان خۆرئاواى لوڕِستان تا وڵاتى فهيلى پشتكوهئهکهوێته
ژوورووى خۆرههڵاتی لوڕِستان تا وڵاتى فارس پێشکوهئهکهوێته بهشى
سلێمانى پشدهرتسهر به ئوستانى زهنگانه (زهنجان –ئێران ) تارم
–گارمكفرى بووه له نێوان كهركوك و دوز خورماتووتاوق-گاوق- تاوغ-گبرستان-
مازهندهران تهبهرستانئهکهوێته نێوان ههكارى و مكس
تهرموكئهکهوێته ناوچهى پێشتکۆی لوڕِستان تهرهان، گرهانئهکهوێته
ژوروى ئهرمهنستان له َوڵاتى سۆڤیهت پایتهختى- گورجستان تهفليسگور
بدين- سهر به دياربهكره تۆرعابدينکۆمهڵه شاخکه له نێوان ئاسياى
بچوكدا تۆرۆسجشاخهكانى نێوان كوردستانى ڕۆژههڵات و ڕۆژئاوا تا سنورى
تهكفور جبال ،جبال الاكرادڕیزه چیایهکه بهسهر شنۆدا ئهڕوانێَ جبل
جنجرين جزيرهى ابن عومهر-ه جزيرهئهکهوێته ناوچهى سنه
جوانڕۆمهركهزى ناوچهى ههگارى يهو ئهکهوێته بهشى وان. جۆله مهرگ
قهرهخان جلولاءچدوو چهمچهماڵ ههیه. ئهکێکيان له نێوان كهركوك
وسلێمانى وئهوى تريان له نێوان كرماشان و ههمهداندایه -وهرگێڕِ
چهمچهماڵوڵاتى دهرسيم له كوردستانى توركيا چهمشگزگحئهکهوێته
ڕۆژههڵاتی دهرياى سپى ناوهندهوه حارمئهکهوێته بهشى حهڵهب
حهراندهشتى حهرير له نێوان ههولێر و رهواندوز حهريرله وڵاَتى
سوريادا. جێگهیهکه له شارى ديمةشقى شام حسن الآكراد ههكارى.
ناوچهیهكى فراوانه له كوردستانى توركيا حهكارىئهکهوێته وڵاتى سوريا
حهڵهبله نێوان قهسرى شيرين و كرندايه يانى سهر پێڵی زههاوىئێستا
پيرينا له كتێبی ئێرانى قهديم. لاپهڕه (7) ئهڵێ حهلوان قهڵایهك
بوه له نزيك شارى كهركوك حوێزه له بهشى خوزستانه– عهرهبستان
–خواروى روبارى كهرخه. حهلوانخڕوبارى خاپوور يا فيشخابور له نزيك شارى
زاخۆ. خاپورئهکهوێته ناوچهى پشدهر خهلهكانيهکێکه له ناوچه
دهوڵهمهندهكانى كوردستان له سهر سنورى ئێران خانهقينئهکهوێته
بهشى پێشکۆ له نێوان نههاوهندو ئاليشتردا خاوهله بهشى لوڕستاندايه
خاوخۆراسان , خۆرستان خاوهرستان . شارو ناوچهیهكى فراوانى ئێرانه
خراسانئهکهوێته بهشى معمورهالعزيزيهوه خهرپوتمهركهزى لوڕِستان
خوڕهم ئاباد ئهکهوێته ناوچهى ڕهواندوز ((ههوديان))
خهفتيانسهربهديار بهكر-ه خهنسشارو قهڵايهكى كوردستانى توركيايه
خۆشابئهکهوێته بهشى ئازهربايجانى ڕۆژههڵات خۆىخهلاَ سهر به
بتليسه له كوردستانى توركيه نزيك دهرياچهى وان خێڵاندسهربه شيرازه
–شوانكاره دارا ئاباد، دار بگرد له نزيك شارى نههاوهند بووه. دهرئان
تهك نێوانى كرندو كرماشان دانترگئهکهوێته ناوچهی ئهزهربایجان
دهربهند قهرهبۆڵی ناوی دهبهندیخان بووه له سهردهمى سهلجوق و
مهغۆل دا دهربهندی قهرائرنێوانی كرماشان و حهڵوان –زههاو
دهرهتهنگئهکهوێته ناوچهى ههمهدان دهگهزێن در جزئينئهکهوێته
سهر ڕِوبارى (ئابديز) له خوزستان –دزپل – پردىقهڵا دزفولشارى داقوق
–داوق دقوق الناقه دلۆڤان ئهکهوێته بهشى پێشکۆیى لوڕستان
دلفانپهرێزگایهکی ناوچهى كوردستانى عێراقه. ديار بهكر شارێکی گهورهى
كورستانى توركيايه دهۆكناوى چیایهکه له ڕیزه چیاکانی –جبال الاكراد
دياوهشتیهکێکه له ههرێمهکانیکوردستانی تورکیا دێرسیملاى ڕهواندز بوو
ديلمانووڵاتى دهیلهم –گهیلان- دیلهستانلاى كرماشان دنیارئهكهوێته
سهروى رۆژههلاَتى كرماشان دینهوهرررامان فارس – ئهمانه پێنج شار بوون
له ولاَتى فارس پێنج ههرێمى عێلهكانى شوانكاره بوون كه
فهرمانرِهواییان تیا ههبوورامانئهكهوێته ناوچهى پشدهر
رانیهئهكهوێته خوارووى شهمدینان رستاقئهكهوێته ناوچهى ههولێرو
پیتهختى میرنشینى سۆران رِهواندوزله ناوچهى سنهدایه
رِهوانسهررِوبارى قهزوین رِوبارله پێشكوى لورِستانه رِوو كهشكان ززاب
الاعلى – ئهرِژێته دجلهوه له چیاكانى كوردستانى توركیاوه دێته
خوارى زێى گهوره زاب الێغیر ئهرِژێته دجلهوه له چیاكانى كوردستانى
توركیاوه دێته خوارێ زێى بچوك ووڵاَتى دونبولیهكان له توركیا
زازائهكهوێته بهشى ویلایهتى موسڵ ئێستا سهربه دهۆك-هزاخویهكێكه
له چیاكانى سهربه شاهۆ–زاگرۆس-زهردهلاَنیانى كێوى زهرد ئهكهوێته
ناوچهى بهختیاریهوه زهردكۆله بهشى كۆمارى ئهرمهنستانى سۆڤیهته
زهنگهزورله نێوان موسڵ و خێلات وسهلماس دایه به واته هاوینه
ههوارو له كوردستانى توركیهشدایه زۆزانزههاو له ناوچهى
كرماشاندایه زههابناوى كۆنى ههرێمى ئهزیرى سلێمانیه زیمرىسسابلاغ –
مهاباد –مهه ئاباد ئهكهوێته بهشى ئازهربایجانى رِۆژئاوا
ساوجبلاغئهكهوێته رۆژههڵاتى ئێران له نزیك ولاَتى ئهفغانهوه ههندێ
له هۆزه كوردهكان لهو ناوچانهدا ئهژین ههوارگهى بلوچهكانه
"وهرگێر" سهجستان، سیستانله ئهنسكلوپیدیادا – نهجما نوسراوه
سهخمهئهكهوێته رِۆژئاواى موش له بهشى بهتلیس له دهراوى – مراد – ى
بهشێكى فورات سراب مراد ئهكهوێته رِۆژئاواى سابڵاغ سهردهشتله
ناوچهى دیار بهكر –دایه سهعرهدئهكهوێته ناوچهى ئازهربایجانى رِۆژ
ئاوا سهلماسئهكهوێته بهشى ویلایهتى موسڵى جاران. پایتهختى
بابانهكان بووه كه خۆیان دروستیان كردوه ئێستا ناوچهى ئوستانه
سولێمانىئهكهوێته ناوچهى خۆراسان سهمنان