ئیسرائیل .. لهبچوكترین پێناسه بۆی دهبێت وهها بیخهینه چوارچێوهی ناساندنهوه كهبریتیه لهو هێزه كهمینه عهقائیدییهی كهدهسهلاَتێكی لهسهرو سنور و توانا و هێزی خۆیهوه ههیه، بهواتایاكی ڕوونتر ئهو كهمینهیهی كهسیاسهتی جیهان لهسهر بناغهی بهرژهوهندی ئهو دهڕوات بهرێوه.. سهبارهت بهكوردستان لهم ماوهیهدا زیاتر ئهوه تۆخ بۆتهوه لهزهمینهی سیاسی كوردستاندا كهئیسرائیل دهیهوێت له كورد نزیك بێتهوه وهبهههمان شێوهش پێچهوانهكهی دروسته بهواتای كورده دهیهوێت له دهوڵهتێكی وهك ئیسرائیل نزیك بێتهوه، بۆ ئهم مهبهسته چهند كهناڵێك لێرهو لهوێ كار بۆ ئهم ئامانجه دهكهن، ئهم دروشم و ههوڵانهش لهسۆنگهی چهند دیدێكی نهشارهزا بهمێژوو بهجوگرافیا بهنهتهوه بهسیاسهت بهئاین بهبهرژهوهندییهوه خهریكه دنهدانن بهم تێزه، ئهوهی كه جێگایی ئاماژه پێكردنه ئهوهتهی ئیسرائیل خاوهنی كیانی خۆیهتی بهپشتیوانی ئهمهریكا یهكێك بووه لهو هێزانهی كه لهناوچهكهدا بێ ههڵوێستترینیان بووه لهبهرانبهر دۆزی گهلی كورد، بهپێچهوانهوه وا ئێستا سیاسهتوانهنهزانهكانی ئێمه بهمێژوو، دهیانهوێت خۆیان لهم دهسهڵات و قهوارهیه نزیك بكهنهوه، لهم چهند ڕاپۆرتهدا دهمانهوێت ئاماژه بهوه بكهین ئهگهر ئێستا سیاسیه عهیارهكان ئهوانهی كه دوای پاره كهوتوون دهیانهوێت بهناوی كوردو ئیسرائیل جۆرێك له نزیك بوونهوه دروست بكهن، پرسیار یكهین، نزیك بونهوه لهسهر چ بنهمایهك؟ لهچ دیدێكهوه؟ ئایا لهنزیك بونهوهی كورد و ئیسرائیل ههڵوێستی دهوڵهتانی دراوسێ (ئێران، توركیا، 22 دهوڵهتی عهرهبی) چۆن دهبێت؟ ئایا ئیسرائیل سیاسهت بهبنهمای (ئامانج پاساوی هۆكاره) دهكات یان لهسهر ئهساسی رێز و خۆشهویستی و برایهتی كار دهكات؟ ئایا بهرژهوهندی ئیسرائیل لهكوردستان چییه؟ ئایا دهكرێت كوردێكی خاوهن گهلی 90% مسوڵمان لهگهڵ گهلێكی یههودی تینو بهخوێنی مسوڵمان، بهرژهوهندی هاوبهش كۆیان بكاتهوه؟ ئایا ئهوانهی ئهو بانگهشهیه دهكهن و خهریكی ئهم ههوڵهن شارهزای مێژووی ئهم دوو قهوارهیهن؟ لێرهدا خوێنهر وا تێنهگات كهمهبهست لهوه بێت هیچ پهیوهندییهكی دبلۆماسی دروست نهبێت، دیاره ئهوهی كهمهبهسته ئهوهیه دهمانهوێت لهرووی زانستی و بهتێگهشتن لهململانێی بهرژهوهندی و لهرێی ئهم چهند ڕاپۆرتهوه گفتوگۆیهكی مهدهنیانه لهگهڵ ئهو كهسانه بكهین كهدهیانهوێت برهو بهدۆستایهتی كورد و ئیسرائیل بدهن، دهمانهوێت ئیسرائیل وهك خۆی بناسین، نهلهدیدی عهرهبێكی ناسێۆنالیستی وه نهلهتێڕوانینی رۆژئاواییهكی خاوهن بهرژهوهندی، بهپێچهوانهوه دهمانهوێت لهتێروانینێكی كوردی ڕهسهنی دوور لهههموو كارتێكردنی ههواڵگیری ههر لایهنێك شیكاری بۆ رابردوو و داهاتووی پهیوهندییهكانی ئهم دوو كیانه بكهین، بهگهرانهوهشمان بۆ مێژوو بۆمان دهردهكهوێت كهخهڵكی جولهكه لهكوردستان بوونیان ههبووهو توانیویانه تاڕادهیهك زۆر به ئاشتیانه بژین، بهڵام زۆرینهی ئهوانهی كهجولهكه بوون ههرگیز خۆیان به كورد نهزانیهوه (بهواتای لهههوڵی دهستهبهركردنی بهرژهوهندی كورد نهبوون) ههمیشه ویستویانه بگهڕێنهوه بۆ زێدی خۆیان كهدهوڵهتی ئیسرائیله.
ئیسرائیل .. ئهو دهسهڵاتی كهبهخوێنی جومجومهی منداڵ هاتۆته سهر دهسهڵاتی سیاسی، بهزۆری ئاگر و ئاسن خۆی سهپاندوه، دهمهوێت ئهوه بهخوێنهر بڵێم ئایا ئهگهر ئیسرائیل دۆستی كورده بۆ لهو ههموو نههامهتیهی كهگهلی كورد ههیبوو ههڵوێستی نهبوو؟ گهر ههڵوێستی ههشبوبێت ئهوا لهپێناو بهرژهوهندییهكی تهسكی خۆی بووه كهدواتر ڕوونی دهكهینهوه! بۆ لهكاتی قاتو قڕی كورد، لهكاتی شۆڕشهكانی، لهكاتی وێرانكردنی گوند، لهكاتی ههوڵدانی حكومهتی بهعس بۆنههێشتنی كیانی كوردی، لهكاتی ئهنفالی 182 ههزار كهسی، لهكاتی كیمیابارنی 5 ههزار كوردی بێتاوان، لهكاتی كۆرهو سهرجهم نههامهتیهكانی دیكهدا دهنگی نهبوو؟ ڕهنگی نهبوو؟ بهلایهنی كهمهوه ناڕهزایهتی دهرنهبڕی؟! لهسهردهمی كۆنیشدا كاتێك كه (مهلا مستهفای بارزانی) چوو بۆ میسر وهك مامۆستا شهیدا ئاماژهی بۆ كردوه كه خۆی یهكێك بووه لهپارێزهرهكانی ئهودهمهی بارزانی، بهعسیهكان كهسهر به (میشل ئهفلهق) بوون لهگهڵ ئیسرائیل ویستیان ئهو دهمه بارزانی تیرۆر بكهن له ووڵاتی میسر، دهزگای ههواڵگیری میسری كارهكهی فهشهل پێهێنا، پاشان ئهو دهمه كورد وویستی ئاگری نهورۆز بكاتهوهو ههر به فیتی ئیسرائیل بهعسیه ئهفلهقیه یههودیهكان بوو كه نهیان هێشت تهنانهت ئاگری نهورۆز بكرێتهوه، وه ههر به فیتی ئیسرائیلیه ئهفلقیهكان بوو كه ئهو دهمه ڕادیۆی دهنگی قاهیرهی كوردی داخرا، كێ بهرپرسه لهم ههموو تاوانهی ئیسرائیل بهرانبهر به كورد كردوێتی؟ پاشان كه ئێستا له گۆڤارهكانیاندا فرمێسكی تیمساحاوی دهڕێژن بۆ (پهكهكه) دڵسۆزی خۆیان نیشان ئهدهن، ههر موسادی ئیسرائیلی نهبوو سهركردهی كورد (عهبدوڵا ئۆچ ئالانی) تهسلیم به میتی توركی كرد؟ پاشان من نازانم ئهم سیاسیه بێ ههڵوێستانهی كورد چۆن دهیانهوێت لهگهڵ ئیسرائیل نزیك ببنهوه كه ههموو دراوسێكانیان دوژمنی ئیسرائیلن، لهكاتێكدا كورد ناتوانێت، بهرگری له تۆپبارانی ئێران بكات بۆ سهر ناوچه سنوریهكانی، ئاخر كام سیاسی ههیه له زهمینهیهكی ههواڵگیری ئێرانی لهگهڵ میتی توركی لهگهڵ سوریا و عێراقی شیعهو سونی ئهگهر نهزان نهبێت ستراتیژی خۆی لهگهڵ ئیسرائیلێك دادهرێژێت كهگهر یهك خاڵی هاوبهشمان ههبێت ئهوا بهپێچهوانهوه سهدان خاڵی ناچون یهكمان ههیه، پاشان ئیسرائیل كام ههڵوێستی نواندوه بۆ كورد تا دڵمان پێی خۆش بێت؟ چاوی له ئێران سور كردوه بۆ تۆپ بارانكردنی ناوچه سنوریهكان؟ یاخود بۆ هێرشی پهكهكه له قهندیل یارمهتی گهریله ئافرهته ڕوو سورهكانی كوردی دا؟ یان لهبهرانبهر ئهمانهدا بێ دهنگ بوو؟ ئهوهی كهسهرنجی راكێشام ئهوهیه كهدهڵێن جولهكه هیوای سهربهخۆی بۆ كورد دهخوازێت، له ههمووی ناههموارتر ئهوهیه كه جولهكه خۆی دهستی ههبووه له پارچه پارچه كردنی كوردستان ههر لهسهردهمی یههودی (دهونهمهوه) كه (سهبهتایی تهسڤی) دروستی كرد تاكو سهردهمی ئهتاتوركی فاشی كهململانێیهكی نێوان بهریتانیاو ئیسرائیل و ئهو دهمهی توركیا وای كرد كهكوردستانی گهوره مهبهست لهدایكی كوردستانه كهبهشی باكوره له لۆزاندا پهشیمانیان دهربڕی بۆ بوون بهدهوڵهتی كوردستان ...
كۆتایی ووتهكانم بهوه دێنم به درێژایی مێژووی خهباتی گهلی كورد ئادهی بزانین كام له ئیسرائیلی كورد بهشدار بوون لهم شۆڕشانهی ئێمهدا ههر له سهردهمی قازی تا مهلامستهفای بارزان وشۆڕشی نوێ گهلهكهمان كێ له كوردی ئیسرائیلی بهشدار بوو؟ یان كام ههڵوێسی ئیسرائیلی ههبوو لهو شوڕشانهی كورد؟
ئهم ڕاپۆرته سهرهتایهكه بۆ چونه ناو باسهكه، بهدوای ئهم ڕاپۆرته چاوهڕوان بن بهبهڵگهو دیكۆمێنتهوه خیانهتهكانی ئیسرائیل دهرههق به كورد و كوردستان بلاَودهكهینهوه..
جولهکه کان له سلێمانی دزی و جاسوسیان دهکرد
له باسی پێشوودا ئاماژهمان بهوه کرد که ئیسرائیل به هیچ شێوهیهک ستراتیژی لهگهڵ ئهم ههرێمهی ئێمهو ناوچهکه بهگشتی ناگونجێ، ههروهها ئاماژهشمان بهوهکرد که بهدرێژای مێژووی خۆی جولهکه لهخاکی کوردستاندا هیچ چاكه و باشیهکی بهرامبهر گهلی کورد نهبووه.
وهکو دهوڵهتی ئیسرائیلیش ههمیشه دهوڵهتێکی بێ ههڵوێست و خاوهنی بڕیارێکی جوامێرانه نهبووه بهرامبهر بهگهلی کورد.
بۆیه باسهی ئهمجارهمان تهرخان دهکهین بهرامبهر بهجولهکهکانی شاری سلێمانی و ناوچهکانی دهوروبهری که چهند زهرهرمهند بوون بهرامبهر به خهڵکی سلێمانی و ناوچهکه وهچهند دزیان لهخهڵکی شاری سلێمانی کردووه.
بۆ ئهم مهبهستهش چهند بهڵگهیهکی مێژووی دهخهینه ڕوو:
له دوایی شهڕی جیهانی دووهم لهسهردهمی ( ڕهشید عالی گهیلانی )دا گرانی ڕووی کرده شاری سلێمانی له نێوان ساڵی 1946-1954 ، دا که خهڵکی ئهودهمهش شۆڕشیان دهکرد بهرامبهر ئیمپریالیزم و حکومهتی پاشایهتی و دهرهبهگ و ئاغای ئهو سهردهمه.
لهشاری سلێمانی ڕۆژی واههبوو دوجار تا سێ جار خۆپیشاندان دهکرا، خهڵکی شاری سلێمانی زۆر فهقیر و لێقهوماو و بێ کهس بوون ههروهها خهلکی لهو کاتهدا بۆ عانهیهک دهچون به ئاسماندا، لهههمانکاتدا جولهکهکان لهناو شاری سلێمانی بڵاوببونهوه.
لهناسراوهکانیان ( مسقێل ، ڕابین ، رافائیل ، جوزێف ، بنیامین ) بوو، وهههروهها ( موشی و مناحیم ) لهناودارهکانی ناو شارۆچکهی پێنجوێن و ههڵهبجه و سلێمانی بوون.
وهناودارانی ئهودهمهی ناو شاری سلێمانی له بنهماڵه نیشتیمان پهروهرو نهجیبزادهو خانهدانهکان که بریتی بوون له بنهماڵهی شێخ محمودی حفید ، شێخ بابا علی و شێخ لهتیف ی کوڕی ، شێخ نوری نقیب ، شێخ قادربرای شێخ محمود ، حاجی ملا محێدین ، حاجی سعید ئاغا و ماڵی عهنبهر خان و ماڵی کاکه ڕهشی سهرشهقام و عبدالله ئاغا و مصطفی ئاغای برای لهسهرشهقام . شێخ محمدی خاڵ و شێخ لطیفی دانساز ، ماڵی قهزازهکان ، ماڵی یهک شهوه ، ماڵی قهفطان ، عیزهت بگ ، توفیقی ئاغا فتح الله ، زانای ئاینی باناوبانگ ملا احمدی خانهقا ، ماڵی علی سهرکارێزی ، حاجی ملا عزیز ، شێخ سلام ، ماڵی ملا حسینی پیسکهنی .
له شاعیرو بهناوبانگهکانی شاری سلێمانی و دهوروبهری ( پیرهمێرد ، گۆران ، بێکهس ، قانع ، زێوهر ، ههردی و گهلێکی تریش....) . وهلهههمان کاتدا له ئافرهته بهناوبانگ و شۆڕشگێڕهکانی شاری سلێمانی ( حهپسهخانی شێخ قادر ، ئایشهخانی ژنی شێخ جلال ، ئامهخانی نهزهد ، زاراخانی ژنی عیزهت ، ڕهحمهخانی حاجی سعید ، ئایشێ خانی حاجی حمه سعید ، فاطمه خانی عبدالله ئاغای سهرشهقامی ، ئامهخانی ئهمین ئهفهندی کاتب موسهریف ، مهلارهخانی ئهمین ئهفهندی ، ئایشهخانی حاجی حسن ، ئامهخانی نقیب و عنبهرخان و .......هتد).
بنهماڵه بنچینهدارهکانی ئهو سهردهمه لهناو شاری سلێمانی 2500 دوو ههزار و پێنچ سهد بنهماڵه له سلێمانیدا دهژیان ، بهپێ ی سهرژمێری ساڵی 1947 دانیشتوانی سلێمانی نهدهگهشته 3000 سێ ههزار کهس . بۆیه لهم ڕاپۆرتهشدا ئاماژهمان کردووه بهم ناوانه چونکه ناسراوترین خهڵکی شاری سلێمانین و تا ئێستا بهرچاوترین خهڵکی شاری سلێمانین ، ههروهها ئهوان شاهیدن بهسهر جولهکهکانی شاری سلێمانی و دهوروبهریشی که چهند خراپهکارو دزیان کردووه له خهڵکی کورد.
ئهودهمه دهزگای تموین ( بایهعی ) ههبوو که کهلوپهلی دابهش دهکرد بهسهر خهڵکی دا که شهکرو چاو و خام و بلوری و صابونی ڕهقی و لۆکس و چیتی شیرکهتی و ..... هتد ، دابهش دهکرا بهسهر خهڵکیدا ، جولهکهکانی ئهو سهردهمه بهتایبهتی مسقێل لهگهڵ رافئیل دا (که میرزا ناسرا بوو) ڕێک کهوتبوون لهگهل کارمهندهکانی ئهودهزگایه کهبهههموو شێوهیهک بازاڕی سلێمانی یان مۆنۆپۆل کردبوو، ئهودهمه لهڕێگای حزبی کۆمۆنستی عراقی و پارتی دیموکراتی کوردستان و حزبی ڕزگاری و حزبی هیوا لهڕێگای ڕێکخستنهکانیانهوه توانیان ئهو خهڵکه دزه زۆرێک لهگهڵ جولهکهکان دهستگیربکهن .
فقێ ڕهشیدی قهشان پیاوێکی بهڕێزی شاری سلێمانی بوو دوکانێکی گهورهی لهشاری سلێمانیدا ههبوو لای قهسرهکه توفیق قهزازهوه لهدوای گرتنی مسقێل و جوزێف و رافئیل و ههندێکی تر لهوجولهکانهی تر که بهگران شتیان بهخهڵکی دهفرۆشتهوه ئازادکران بهومهرجه ئازاد کران که دهبێت جاسوسی بۆ حکومهتی پاشایهتی و ئیمپریالیزم بکهن . بڕیار وابوو که مسقێل هاته دهرهوه ناوی ههرچی شۆڕشگێڕهکانی شاری سلێمانی بوو بیدا به ( حسن ساقی و حسێن ساقی برای ) که ئهم دووانه بهبنهچه تورکمان بوون وه دوو جهلادی شاری سلێمانی بوون وه ههموو جولهکهو یهودییهک ببون به جاسوس بهسهر خهڵکی یهوه.
ههروهها مسقێل و جوزێف کهئازاد کران دامهزران لهلای فقێ ڕهشیدی قهشان به باش کاتب ، لهساڵی 1947 دا کهزۆرترین خۆپیشاندان ڕوی ئهدا لهشاری سلێمانی ، خۆپیشاندانێکی گهوره لهبهردهم دوکانهکهی فقێ ڕهشیدی قهشان ڕویدا بۆ جۆش دان و گهرم کردنی خۆپیشاندانهکه ، مسقێل هاواری کرد بژی برایهتی کوردو ئیسرائیل وه لهوکهسانهی زوو دهرباز بوون نهگیران لهوخۆپیشاندانه ( محمد شهیدا ، حسینی سید گوڵ ، مجید عبدالرزاق زامدار ، حسینی حاجی ئهمین و چهند قوتابییهکی تر) دهرباز بوون، خهلکی شاری سلێمانی 170 کهسیان لێ گیرا له خۆپیشاندانهکه ، وهئهوانهشی کهدهستگیریان کرد بوون ههر بهفیتی مسقێل و ماناحم و ڕابین.....هتد. وهههروهها جولهکهکانی شاری سلێمانی کاریان دهکرد لهسهر ئهوهی کهئهو بنهماڵه ناودارانه حایاو شهرمیان بتکێنن و بۆ ئهوهی سهرشۆڕیان بکهن لهناو خهڵکیدا بۆئهوهی لهههمان کاتدا قسهی خۆیان بهسهریاندا زاڵ بکهن . دهستیان تێکهڵ کردبوو لهگهڵ ڕژێمی پاشایهتی دا بۆ ئهوهی ڕۆژنامهی ژین و گۆڤاری گهلاوێژ وهههروهها زمان حاڵی پارتی دیموکراتی کوردستان ڕۆژنامهی خهبات که زمانحاڵی پارتیی بوو ، ئهیانوویست لهناو خهڵکیدا خوێنهری ئهو ڕۆژنامه و گۆڤارانه کهم بکهنهوه ههتا دابخرێ.
لهدوای ئهم باسه دێمه سهر باسی سهردهمی ( عومهر علی ) به فیتی جولهکهو ئاغاو دهرهبهگهکان که چهنده جینۆساید بهخهڵکی کوردستان ئهنجامدارا.