و/عەبدولکەریم پێنجوێنی

وه‌‌ك له‌‌ پێشه‌‌وه‌‌ باسمان كرد بۆمان ده‌‌رئه‌‌كه‌‌وێ هه‌‌ر له‌‌ سه‌‌ره‌‌تای مێژووه ‌‌وه‌‌ كوردو پارس هه‌‌میشه‌‌ هاوده‌‌ردو هاو په‌‌یمان بوون، هاو بیروراو هاو مه‌‌زهه‌‌بى بوون. له‌‌ شادی و خۆشیدا، له‌‌چه‌‌وسانه‌‌وه‌‌ و كوشتن و بڕین دا، وه‌ك یه‌ك بوون و هه‌‌رگیز له‌‌ یه‌‌ك جیا نه‌‌بوونه‌‌ته‌‌وه‌. له‌‌ كاتى ده‌سه‌ڵات و فه‌‌رمانرِه‌‌وایی كوردا، پارسه‌‌كان به‌‌شدار بوون و هاوكاریان كردوون وه‌‌ ده‌‌وڵه‌‌تى كوردی "گوتى، كاسى،كیانى، ماد‌". كاتى ده‌سه‌ڵاَتداریه‌‌تى پارس، كوردیش بێ به‌‌ش نه‌‌بوون و هاوكار بوون وه‌‌ك ده‌‌وڵه‌تى " پێش دادی، هاخامه‌‌نشینى، ساسانى". هه‌‌ركات به‌‌ هۆی داگیر كردنى بێگانه‌‌وه‌‌ له‌‌یه‌‌ك جیابوونایه‌ته‌‌وه‌‌ یه‌كێكیان بكه‌‌وتایه‌‌ ژێر ده‌سه‌لاَتى ده‌‌وڵه‌تێكى تره‌‌وه‌‌ هه‌‌ردوولا ئه‌‌كه‌‌وتنه‌‌ بیری یه‌‌ك گرتن و سه‌‌ربه‌‌ستیه‌‌وه‌‌. وه‌‌ك سه‌‌رده‌‌مى فه‌رمانرِه‌‌وایی "كلده‌‌، ئاشور، عمالقه‌‌ " هه‌‌ردوولا په‌‌یرِه‌‌وی ئاینى زه‌‌رده‌‌شت بوون و " ئاهورامه‌‌زدایان " په‌‌رستوه‌‌ و برِوایان به‌‌ خوای خێرو خۆشى و ئاشتى بووه‌‌. نه‌‌فره‌تیان له‌‌ خوای شه‌‌رِو ئاژاوه‌‌و گرانى( ئه‌هریمه‌‌ن) كردووه‌‌. كورد بۆشه‌‌رِی ئیسلام ده‌‌ست پێخشه‌‌ری كردوه‌‌. قوربانیه‌‌كی زۆری دا دژی سوپای عه‌‌ره‌‌ب.(1) له ‌‌ئه‌‌نجامدا كوردو پارس پێكه‌‌وه‌‌ موسڵمان بوون ئه‌‌م هاوپه‌‌یمانیه‌‌ هه‌‌روا مایه‌‌وه‌‌ و كاتى په‌‌یدا بوونى مه‌‌زهه‌‌بى شیعه‌‌ برِێك له‌‌ هۆزه‌‌ كورده‌‌كان له‌‌گه‌‌ڵ پارسه‌‌كاندا مه‌‌زهه‌‌بى شیعه‌‌ گه‌‌ریان په‌‌سه‌‌ند كرد {لۆرِ، كه‌‌ڵهور، شادرلى، باوده‌‌لى، كه‌‌ره‌‌شه‌‌لى، به‌‌ختیاری، كولیائى، سینامینلى. پیهرماز، بلیكان، ئه‌‌شمیشارت، له‌‌ك،.... هتد}. كه‌‌ زیاتر له‌‌ سه‌‌د هۆزن كه‌‌عه‌‌لى( خ) به‌‌ خه‌‌لیفه‌‌ی رِاسته‌‌قینه‌‌ی پێغه‌‌مبه‌‌ر (د.خ) ئه‌‌زانن. به‌‌ڵكو هه‌‌ندێ له‌‌م هۆزانه‌‌ عه‌‌لى به‌‌خوداوه‌‌ند ئه‌زانن و ئه‌‌یپه‌‌رستن وه‌‌ هۆزی( نانه‌‌كه‌‌لى، دێرسملێ)، له‌‌ ناوچه‌‌ی ده‌‌رسیم نیشته‌‌جێن.(2) له‌‌ كتێب و مێژووه‌‌ كۆنه‌‌كاندا هه‌‌میشه‌‌ ناوی(مادوپارس) له‌‌ یه‌‌ك نه‌‌برِاون و به‌‌یه‌‌كه‌‌وه‌‌ ناو براون تا ده‌‌وروبه‌‌ری سه‌‌ده‌‌ی پێنجه‌‌مى پێش زاین ناوی ئێران په‌‌یدا بوو له‌‌ بریتى – مادوپارس(3)- هه‌‌روه‌‌ها شه‌‌رِی كورده‌‌كان له‌‌گه‌‌ڵ – والدین- ساڵی( 244)ز پێك دا دانه‌‌كه‌‌ی قه‌‌یسه‌‌ری رِۆم (هه‌‌رقل) ساڵی( 624)ز وه‌‌ك باسمان كرد هه‌‌ربه ‌‌لایه‌‌نگیری له‌‌ ده‌‌وڵه‌‌تى ئێران بووه‌‌. برِێك له‌‌ زاناكانى مێژوو ئه‌‌ڵێن پاش رِوخانى ده‌‌وڵه‌تى ماد كه‌‌ به‌‌هۆی كارتىَ كردنى مادی و مه‌‌عنه‌‌وی له‌‌ لایه‌‌ن پارسه‌‌كانه‌وه‌‌ به‌‌شێك له‌‌ ماده‌‌كان چونه‌‌ پاڵ پارسه‌‌كان بوون و هه‌‌ندێ له‌‌سه‌‌ركرده‌‌كان له‌‌پایته‌‌ختى پارس مانه‌‌وه‌‌ و جێگیر بوون و پاڵپشتى ده‌‌وڵه‌‌تى پارس بوون. بۆ وێنه‌‌ كواكساری دووه‌‌م كورِی ئازیده‌‌پاك سه‌‌ركرده‌‌یه‌‌ك بووه‌‌ له‌‌ سوپای كورش له‌‌ كاتى پێوستدا كورده‌‌كانى كۆ ئه‌‌كرده‌‌وه‌‌ و شه‌‌ریان ئه‌‌كرد، به‌‌شێكى تر له‌‌ ماده‌‌كان چوونه‌‌ پاڵ كورده‌‌كانى زاگرۆس.مێژوو نووسه‌‌كان ئه‌‌ڵێن ئه‌‌شكانیه‌كانیش هه‌‌ربه‌‌و شێوه‌‌ له‌‌ناو پارسه‌‌كاندا ماونه‌‌ته‌‌وه‌‌ و تێكه‌‌ڵ بوون. له‌‌كتێبى(كورد در مقابل ترك ل( 21)دا) ئه‌‌ڵێت ئه‌‌و هاوكاره‌‌ی نێوان كوردو پارس له‌‌وانه‌‌یه‌‌ ئه‌‌و تێكه‌‌ڵ بوونه‌‌ی ماده‌‌كان له‌‌گه‌ڵ پارسه‌‌كاندا بووبێت كه‌‌ باسمان كرد. دكتور فریج – له‌‌كتێبى – كردلر – دا ئه‌‌ڵێت(جه‌‌ژنى كوردی) كه‌‌ هه‌‌موو ساڵێك كورده‌‌كان له‌‌( 31)ی ئاغستۆسدا به‌‌ هۆی رِزگاری ئێران له‌‌ ده‌‌ست – زوحاكی خۆین رِێژ – بێوارسب – ئه‌‌یگێرِن.

1. ئه‌مه‌ هه‌ڵه‌یه‌ ئه‌گه‌ر کورده‌کان له‌ سته‌می ساسانی وه‌ڕز نه‌بوونایه‌ و له‌گه‌ڵ عه‌ره‌ب ده‌ستیان تێکه‌ڵ نه‌کردایه‌ عه‌ره‌ب له‌ (حه‌لوان) تێ نه‌ئه‌په‌ڕین. ئه‌وه‌ بوو عومه‌ری کوڕی خه‌تاب ووتی ئێمه‌ ڕه‌شه‌ خاکی عیراقمان به‌سه‌ له‌ حه‌لوان تێنه‌په‌ڕین.2. ئه‌مانه‌ ئه‌ڵێن خوا عه‌لی به‌ پێغه‌مبه‌ر نارده‌ خواره‌وه‌ موحه‌مه‌د(د.خ) شوێنه‌که‌ی داگیر کرد، خه‌لیفه‌کانی ڕاشدین غه‌دریان لێکردوو خه‌لافه‌تیان نه‌دایه‌. عائشه‌ و موعاویه‌ و خه‌وارجه‌کان نه‌یانهێشت به‌ ئاسوده‌ی بژی ناچار به‌ دڵ شکاوی له‌ دنیا ده‌رچووه‌ و خواش له‌ پاداشتی ئه‌وه‌دا جێگای خواوه‌ندی داوه‌تێ.3. کتێبی ئه‌ستید ئایه‌تی (3،18،19). کتێبی دانیال ئایه‌تی (8،12،15) به‌شی 6 ئایه‌تی 20 به‌شی 8. کتێبی ئه‌شعیا به‌شی 21 ئایه‌تی 2....هتد.

ئه‌‌و جه‌‌ژنه‌،‌‌ جه‌‌ژنى ده‌‌ماوه‌‌ندیشى پێ ئه‌‌ڵێن. ئه‌‌مه‌‌ نیشانه‌‌ی هاوده‌‌ردی و هاو په‌‌یمانیه‌‌تى كوردو پارسه‌‌ خاوه‌‌نى كتێبى – مروج الذهب – ئه‌‌م جه‌‌ژنه‌ به ‌‌جه‌‌ژنى – میهره‌‌جان – ناو بردوه‌‌. له‌‌ئه‌‌نجامدا ئه‌‌ڵێن جه‌‌ژنى كوردو جه‌‌ژنى ده‌ماوه‌‌ندو جه‌‌ژنى میهره‌‌جان هه‌‌رسێكیان یه‌كن شا ئیسماعیلى سه‌فه‌‌وی له‌‌ ساڵی( 907)ی كۆچی دا به‌‌شێوه‌‌یه‌‌كی رِه‌‌سمى مه‌‌زهه‌‌بى شیعه‌‌ی ناساند كه‌‌ چه‌‌ند هۆیه‌‌كی سیاسى هه‌‌بوو، ئه‌مه‌‌ش به‌‌ڵگه‌یه‌‌‌كی چاك بوو بۆ عوسمانیه‌‌كان كه‌‌ سولتان سه‌‌لیمى قانوونى به‌‌هۆی مه‌‌لا ئیدریسه‌‌وه‌‌ په‌‌یوه‌‌ندی كرد به‌‌ هه‌‌ندێ له‌‌سه‌‌رۆك هۆزه‌‌كان و په‌یمانێكى درۆو ده‌‌له‌‌سه‌‌ی له‌‌گه‌‌ڵدا مۆر كردن و توانى هه‌‌ندێكیان له‌‌ شا ئیسماعیل هه‌‌ڵگه‌‌رِێنیته‌‌وه‌‌ و بكه‌‌ونه‌‌ ژێر ده‌سته‌لاَتى عوسمانیه‌‌وه‌‌.توركه‌‌كان ئه‌‌م په‌‌یمانه‌‌ درۆینه‌‌ به‌‌ هۆیه‌كی سه‌‌ره‌‌كی ئه‌‌زانن بۆ بلاَوبوونه‌‌وه‌‌ی ده‌سته‌لاَتى عوسمانى له‌‌ ئاسیای ناوه‌‌رِاستدا توركه‌‌ عوسمانیه‌‌كان كورده‌‌كانیان به‌‌ به‌‌ربه‌‌ستێكى گه‌‌وره‌‌ زانیوه‌‌ بۆ داگیر كردنى ئێران پاش ئه‌‌وه‌‌ی به‌‌ هۆی مه‌‌لا ئیدریسه‌‌وه‌‌ په‌‌یمان نامه‌‌یه‌‌كی مۆر كرد ورده‌‌ ورده‌‌ كه‌‌وته‌‌ ده‌‌ست درێژی بۆسه‌‌ر ولاَتى ئێران و له‌‌ ناوه‌‌وه‌‌ش ده‌‌ستى كرد به‌‌چه‌‌وسانه‌‌وه‌‌ی كورده‌‌كان(مێژوی ئه‌‌ولیا چه‌‌له‌‌بى). له‌‌سه‌‌رده‌‌مى كه‌‌یخوسره‌‌ی گه‌‌وره‌‌ تا هاتنى شا ئیسماعیلى سه‌‌فه‌‌وی كورده‌‌كان به‌‌شێك بوون له‌‌ ده‌‌وڵه‌‌تى ئێران و هه‌‌ر فه‌‌رمانرِه‌‌وایه‌‌ك له‌‌ ئێراندا بووبێت كورد یا پارس ئه‌‌مان له‌‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتیا بوون. وه‌‌ به‌‌هیچ جۆرێك مل كه‌‌چی فه‌‌رمانى تورك نه‌‌بوون و ژێر ده‌‌سته‌‌ییان قبوڵ نه‌‌ كردوه(1)‌‌ كورش ی گه‌‌وره‌‌ به‌‌ هۆی هێزو بازوی ئه‌‌م دوو نه‌‌ته‌‌وه‌‌ گه‌‌وره‌‌(ماد و پارس) كه‌وته‌‌ خه‌‌یاڵی داگیر كردن و په‌‌ل هاویشتن. له‌‌ رِۆژئاواوه‌‌ تا هالیس( قزل ئیرماق) له‌‌ رِۆژهه‌‌لاَته‌‌وه‌‌ تا پشته‌‌وه‌‌ی رِوباری(سه‌‌یمون) رِۆیشتوون. به‌‌هۆی ئه‌‌م دوو برا باوكی و دایكیه‌‌وه‌‌ توانى په‌‌ره‌‌ به‌‌ سنووری خوێ بدات سوپاكه‌‌ی به‌‌هێز بكات. پشت به‌‌ر نه‌‌دات و هاوكاری ئه‌‌م دوو نه‌‌ته‌‌وه‌‌ له‌‌گه‌‌ڵ كورشى گه‌‌وره‌‌ وای كرد له‌‌ ده‌‌ریای خه‌‌زه‌‌ره‌‌وه‌‌ تا كه‌‌نداوی عه‌‌ره‌‌ب بگرێت.(2)وه‌‌ك چۆن ئاو له‌‌ دوو رِه‌‌گه‌‌زی(ئۆكسجین و هایدرۆجین) پێك دێت هه‌‌ر به‌‌و شێوه‌‌یه‌‌ش ئێران له‌‌ دوو رِه‌‌گه‌‌زی سه‌‌ركی( كورد و پارس) پێك هاتووه‌‌، یانى ئه‌‌گه‌‌ر كورد نه‌‌بێت ته‌‌نها به‌‌ فارسه‌‌كان ناوترێ ئێران وه‌‌ ئه‌‌گه‌‌ر فارسیشى نه‌‌بىَ ته‌‌نها به‌‌ كورد ناوترِی ئێران. كه‌‌وابوو دوو وشه‌‌ی به‌‌یه‌‌كه‌‌وه‌‌ لكاون، كورد و پارس مانای ولاَتى – ئێران – پێك ئه‌‌هێنن.(3)

1. فتوحات اسلامی به‌رگی دووه‌م ل 122.2. نخبه‌ الأزهریه‌ ل 520.3. ئه‌م هه‌ڵنانی پارس (فارس) بۆ ئاسانکاری و ڕێگه‌ دانی بڵاو کردنه‌وه‌ی ئه‌م (ـمیژووی کورد و کوردستان)ه‌ بووه‌. ئه‌گه‌ر نا هه‌ر له‌ دامه‌زراندنی یه‌که‌مین فه‌رمانڕه‌وای فارسه‌وه‌ له‌سه‌ر داروپه‌ردووی کورد بووه‌ وله‌وه‌ و پێش دژایه‌تیان بۆ کورد دیارو ئاشکرایه‌. هاوده‌‌ردی كوردو پارسوه‌‌ك له‌‌ پێشه‌‌وه‌‌ باسمان كرد بۆمان ده‌‌رئه‌‌كه‌‌وێ هه‌‌ر له‌‌ سه‌‌ره‌‌تای مێژووه ‌‌وه‌‌ كوردو پارس هه‌‌میشه‌‌ هاوده‌‌ردو هاو په‌‌یمان بوون، هاو بیروراو هاو مه‌‌زهه‌‌بى بوون. له‌‌ شادی و خۆشیدا، له‌‌چه‌‌وسانه‌‌وه‌‌ و كوشتن و بڕین دا، وه‌ك یه‌ك بوون و هه‌‌رگیز له‌‌ یه‌‌ك جیا نه‌‌بوونه‌‌ته‌‌وه‌. له‌‌ كاتى ده‌سه‌ڵات و فه‌‌رمانرِه‌‌وایی كوردا، پارسه‌‌كان به‌‌شدار بوون و هاوكاریان كردوون وه‌‌ ده‌‌وڵه‌‌تى كوردی "گوتى، كاسى،كیانى، ماد‌". كاتى ده‌سه‌ڵاَتداریه‌‌تى پارس، كوردیش بێ به‌‌ش نه‌‌بوون و هاوكار بوون وه‌‌ك ده‌‌وڵه‌تى " پێش دادی، هاخامه‌‌نشینى، ساسانى". هه‌‌ركات به‌‌ هۆی داگیر كردنى بێگانه‌‌وه‌‌ له‌‌یه‌‌ك جیابوونایه‌ته‌‌وه‌‌ یه‌كێكیان بكه‌‌وتایه‌‌ ژێر ده‌سه‌لاَتى ده‌‌وڵه‌تێكى تره‌‌وه‌‌ هه‌‌ردوولا ئه‌‌كه‌‌وتنه‌‌ بیری یه‌‌ك گرتن و سه‌‌ربه‌‌ستیه‌‌وه‌‌. وه‌‌ك سه‌‌رده‌‌مى فه‌رمانرِه‌‌وایی "كلده‌‌، ئاشور، عمالقه‌‌ " هه‌‌ردوولا په‌‌یرِه‌‌وی ئاینى زه‌‌رده‌‌شت بوون و " ئاهورامه‌‌زدایان " په‌‌رستوه‌‌ و برِوایان به‌‌ خوای خێرو خۆشى و ئاشتى بووه‌‌. نه‌‌فره‌تیان له‌‌ خوای شه‌‌رِو ئاژاوه‌‌و گرانى( ئه‌هریمه‌‌ن) كردووه‌‌. كورد بۆشه‌‌رِی ئیسلام ده‌‌ست پێخشه‌‌ری كردوه‌‌. قوربانیه‌‌كی زۆری دا دژی سوپای عه‌‌ره‌‌ب.(1) له ‌‌ئه‌‌نجامدا كوردو پارس پێكه‌‌وه‌‌ موسڵمان بوون ئه‌‌م هاوپه‌‌یمانیه‌‌ هه‌‌روا مایه‌‌وه‌‌ و كاتى په‌‌یدا بوونى مه‌‌زهه‌‌بى شیعه‌‌ برِێك له‌‌ هۆزه‌‌ كورده‌‌كان له‌‌گه‌‌ڵ پارسه‌‌كاندا مه‌‌زهه‌‌بى شیعه‌‌ گه‌‌ریان په‌‌سه‌‌ند كرد {لۆرِ، كه‌‌ڵهور، شادرلى، باوده‌‌لى، كه‌‌ره‌‌شه‌‌لى، به‌‌ختیاری، كولیائى، سینامینلى. پیهرماز، بلیكان، ئه‌‌شمیشارت، له‌‌ك،.... هتد}. كه‌‌ زیاتر له‌‌ سه‌‌د هۆزن كه‌‌عه‌‌لى( خ) به‌‌ خه‌‌لیفه‌‌ی رِاسته‌‌قینه‌‌ی پێغه‌‌مبه‌‌ر (د.خ) ئه‌‌زانن. به‌‌ڵكو هه‌‌ندێ له‌‌م هۆزانه‌‌ عه‌‌لى به‌‌خوداوه‌‌ند ئه‌زانن و ئه‌‌یپه‌‌رستن وه‌‌ هۆزی( نانه‌‌كه‌‌لى، دێرسملێ)، له‌‌ ناوچه‌‌ی ده‌‌رسیم نیشته‌‌جێن.(2) له‌‌ كتێب و مێژووه‌‌ كۆنه‌‌كاندا هه‌‌میشه‌‌ ناوی(مادوپارس) له‌‌ یه‌‌ك نه‌‌برِاون و به‌‌یه‌‌كه‌‌وه‌‌ ناو براون تا ده‌‌وروبه‌‌ری سه‌‌ده‌‌ی پێنجه‌‌مى پێش زاین ناوی ئێران په‌‌یدا بوو له‌‌ بریتى – مادوپارس(3)- هه‌‌روه‌‌ها شه‌‌رِی كورده‌‌كان له‌‌گه‌‌ڵ – والدین- ساڵی( 244)ز پێك دا دانه‌‌كه‌‌ی قه‌‌یسه‌‌ری رِۆم (هه‌‌رقل) ساڵی( 624)ز وه‌‌ك باسمان كرد هه‌‌ربه ‌‌لایه‌‌نگیری له‌‌ ده‌‌وڵه‌‌تى ئێران بووه‌‌. برِێك له‌‌ زاناكانى مێژوو ئه‌‌ڵێن پاش رِوخانى ده‌‌وڵه‌تى ماد كه‌‌ به‌‌هۆی كارتىَ كردنى مادی و مه‌‌عنه‌‌وی له‌‌ لایه‌‌ن پارسه‌‌كانه‌وه‌‌ به‌‌شێك له‌‌ ماده‌‌كان چونه‌‌ پاڵ پارسه‌‌كان بوون و هه‌‌ندێ له‌‌سه‌‌ركرده‌‌كان له‌‌پایته‌‌ختى پارس مانه‌‌وه‌‌ و جێگیر بوون و پاڵپشتى ده‌‌وڵه‌‌تى پارس بوون. بۆ وێنه‌‌ كواكساری دووه‌‌م كورِی ئازیده‌‌پاك سه‌‌ركرده‌‌یه‌‌ك بووه‌‌ له‌‌ سوپای كورش له‌‌ كاتى پێوستدا كورده‌‌كانى كۆ ئه‌‌كرده‌‌وه‌‌ و شه‌‌ریان ئه‌‌كرد، به‌‌شێكى تر له‌‌ ماده‌‌كان چوونه‌‌ پاڵ كورده‌‌كانى زاگرۆس.مێژوو نووسه‌‌كان ئه‌‌ڵێن ئه‌‌شكانیه‌كانیش هه‌‌ربه‌‌و شێوه‌‌ له‌‌ناو پارسه‌‌كاندا ماونه‌‌ته‌‌وه‌‌ و تێكه‌‌ڵ بوون. له‌‌كتێبى(كورد در مقابل ترك ل( 21)دا) ئه‌‌ڵێت ئه‌‌و هاوكاره‌‌ی نێوان كوردو پارس له‌‌وانه‌‌یه‌‌ ئه‌‌و تێكه‌‌ڵ بوونه‌‌ی ماده‌‌كان له‌‌گه‌ڵ پارسه‌‌كاندا بووبێت كه‌‌ باسمان كرد. دكتور فریج – له‌‌كتێبى – كردلر – دا ئه‌‌ڵێت(جه‌‌ژنى كوردی) كه‌‌ هه‌‌موو ساڵێك كورده‌‌كان له‌‌( 31)ی ئاغستۆسدا به‌‌ هۆی رِزگاری ئێران له‌‌ ده‌‌ست – زوحاكی خۆین رِێژ – بێوارسب – ئه‌‌یگێرِن. 1. ئه‌مه‌ هه‌ڵه‌یه‌ ئه‌گه‌ر کورده‌کان له‌ سته‌می ساسانی وه‌ڕز نه‌بوونایه‌ و له‌گه‌ڵ عه‌ره‌ب ده‌ستیان تێکه‌ڵ نه‌کردایه‌ عه‌ره‌ب له‌ (حه‌لوان) تێ نه‌ئه‌په‌ڕین. ئه‌وه‌ بوو عومه‌ری کوڕی خه‌تاب ووتی ئێمه‌ ڕه‌شه‌ خاکی عیراقمان به‌سه‌ له‌ حه‌لوان تێنه‌په‌ڕین.2. ئه‌مانه‌ ئه‌ڵێن خوا عه‌لی به‌ پێغه‌مبه‌ر نارده‌ خواره‌وه‌ موحه‌مه‌د(د.خ) شوێنه‌که‌ی داگیر کرد، خه‌لیفه‌کانی ڕاشدین غه‌دریان لێکردوو خه‌لافه‌تیان نه‌دایه‌. عائشه‌ و موعاویه‌ و خه‌وارجه‌کان نه‌یانهێشت به‌ ئاسوده‌ی بژی ناچار به‌ دڵ شکاوی له‌ دنیا ده‌رچووه‌ و خواش له‌ پاداشتی ئه‌وه‌دا جێگای خواوه‌ندی داوه‌تێ.3. کتێبی ئه‌ستید ئایه‌تی (3،18،19). کتێبی دانیال ئایه‌تی (8،12،15) به‌شی 6 ئایه‌تی 20 به‌شی 8. کتێبی ئه‌شعیا به‌شی 21 ئایه‌تی 2....هتد.ئه‌‌و جه‌‌ژنه‌،‌‌ جه‌‌ژنى ده‌‌ماوه‌‌ندیشى پێ ئه‌‌ڵێن. ئه‌‌مه‌‌ نیشانه‌‌ی هاوده‌‌ردی و هاو په‌‌یمانیه‌‌تى كوردو پارسه‌‌ خاوه‌‌نى كتێبى – مروج الذهب – ئه‌‌م جه‌‌ژنه‌ به ‌‌جه‌‌ژنى – میهره‌‌جان – ناو بردوه‌‌. له‌‌ئه‌‌نجامدا ئه‌‌ڵێن جه‌‌ژنى كوردو جه‌‌ژنى ده‌ماوه‌‌ندو جه‌‌ژنى میهره‌‌جان هه‌‌رسێكیان یه‌كن شا ئیسماعیلى سه‌فه‌‌وی له‌‌ ساڵی( 907)ی كۆچی دا به‌‌شێوه‌‌یه‌‌كی رِه‌‌سمى مه‌‌زهه‌‌بى شیعه‌‌ی ناساند كه‌‌ چه‌‌ند هۆیه‌‌كی سیاسى هه‌‌بوو، ئه‌مه‌‌ش به‌‌ڵگه‌یه‌‌‌كی چاك بوو بۆ عوسمانیه‌‌كان كه‌‌ سولتان سه‌‌لیمى قانوونى به‌‌هۆی مه‌‌لا ئیدریسه‌‌وه‌‌ په‌‌یوه‌‌ندی كرد به‌‌ هه‌‌ندێ له‌‌سه‌‌رۆك هۆزه‌‌كان و په‌یمانێكى درۆو ده‌‌له‌‌سه‌‌ی له‌‌گه‌‌ڵدا مۆر كردن و توانى هه‌‌ندێكیان له‌‌ شا ئیسماعیل هه‌‌ڵگه‌‌رِێنیته‌‌وه‌‌ و بكه‌‌ونه‌‌ ژێر ده‌سته‌لاَتى عوسمانیه‌‌وه‌‌.توركه‌‌كان ئه‌‌م په‌‌یمانه‌‌ درۆینه‌‌ به‌‌ هۆیه‌كی سه‌‌ره‌‌كی ئه‌‌زانن بۆ بلاَوبوونه‌‌وه‌‌ی ده‌سته‌لاَتى عوسمانى له‌‌ ئاسیای ناوه‌‌رِاستدا توركه‌‌ عوسمانیه‌‌كان كورده‌‌كانیان به‌‌ به‌‌ربه‌‌ستێكى گه‌‌وره‌‌ زانیوه‌‌ بۆ داگیر كردنى ئێران پاش ئه‌‌وه‌‌ی به‌‌ هۆی مه‌‌لا ئیدریسه‌‌وه‌‌ په‌‌یمان نامه‌‌یه‌‌كی مۆر كرد ورده‌‌ ورده‌‌ كه‌‌وته‌‌ ده‌‌ست درێژی بۆسه‌‌ر ولاَتى ئێران و له‌‌ ناوه‌‌وه‌‌ش ده‌‌ستى كرد به‌‌چه‌‌وسانه‌‌وه‌‌ی كورده‌‌كان(مێژوی ئه‌‌ولیا چه‌‌له‌‌بى). له‌‌سه‌‌رده‌‌مى كه‌‌یخوسره‌‌ی گه‌‌وره‌‌ تا هاتنى شا ئیسماعیلى سه‌‌فه‌‌وی كورده‌‌كان به‌‌شێك بوون له‌‌ ده‌‌وڵه‌‌تى ئێران و هه‌‌ر فه‌‌رمانرِه‌‌وایه‌‌ك له‌‌ ئێراندا بووبێت كورد یا پارس ئه‌‌مان له‌‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتیا بوون. وه‌‌ به‌‌هیچ جۆرێك مل كه‌‌چی فه‌‌رمانى تورك نه‌‌بوون و ژێر ده‌‌سته‌‌ییان قبوڵ نه‌‌ كردوه(1)‌‌ كورش ی گه‌‌وره‌‌ به‌‌ هۆی هێزو بازوی ئه‌‌م دوو نه‌‌ته‌‌وه‌‌ گه‌‌وره‌‌(ماد و پارس) كه‌وته‌‌ خه‌‌یاڵی داگیر كردن و په‌‌ل هاویشتن. له‌‌ رِۆژئاواوه‌‌ تا هالیس( قزل ئیرماق) له‌‌ رِۆژهه‌‌لاَته‌‌وه‌‌ تا پشته‌‌وه‌‌ی رِوباری(سه‌‌یمون) رِۆیشتوون. به‌‌هۆی ئه‌‌م دوو برا باوكی و دایكیه‌‌وه‌‌ توانى په‌‌ره‌‌ به‌‌ سنووری خوێ بدات سوپاكه‌‌ی به‌‌هێز بكات. پشت به‌‌ر نه‌‌دات و هاوكاری ئه‌‌م دوو نه‌‌ته‌‌وه‌‌ له‌‌گه‌‌ڵ كورشى گه‌‌وره‌‌ وای كرد له‌‌ ده‌‌ریای خه‌‌زه‌‌ره‌‌وه‌‌ تا كه‌‌نداوی عه‌‌ره‌‌ب بگرێت.(2)وه‌‌ك چۆن ئاو له‌‌ دوو رِه‌‌گه‌‌زی(ئۆكسجین و هایدرۆجین) پێك دێت هه‌‌ر به‌‌و شێوه‌‌یه‌‌ش ئێران له‌‌ دوو رِه‌‌گه‌‌زی سه‌‌ركی( كورد و پارس) پێك هاتووه‌‌، یانى ئه‌‌گه‌‌ر كورد نه‌‌بێت ته‌‌نها به‌‌ فارسه‌‌كان ناوترێ ئێران وه‌‌ ئه‌‌گه‌‌ر فارسیشى نه‌‌بىَ ته‌‌نها به‌‌ كورد ناوترِی ئێران. كه‌‌وابوو دوو وشه‌‌ی به‌‌یه‌‌كه‌‌وه‌‌ لكاون، كورد و پارس مانای ولاَتى – ئێران – پێك ئه‌‌هێنن.(3)1. فتوحات اسلامی به‌رگی دووه‌م ل 122.2. نخبه‌ الأزهریه‌ ل 520.3. ئه‌م هه‌ڵنانی پارس (فارس) بۆ ئاسانکاری و ڕێگه‌ دانی بڵاو کردنه‌وه‌ی ئه‌م (ـمیژووی کورد و کوردستان)ه‌ بووه‌. ئه‌گه‌ر نا هه‌ر له‌ دامه‌زراندنی یه‌که‌مین فه‌رمانڕه‌وای فارسه‌وه‌ له‌سه‌ر داروپه‌ردووی کورد بووه‌ وله‌وه‌ و پێش دژایه‌تیان بۆ کورد دیارو ئاشکرایه‌.