ڕەوشی ئیسلام و مسوڵمانان بەبارودۆخێکی ناجێگیردا دەروات و تا دێت ئیسلامیەکانی کوردستان کێشەکانیان لەگەڵ یەکتری قوڵتر دەبێتەوە، تەنانەت بەئاستی شکات و گرتن و دادگایی یەکترو تۆمەت بەخشینەوەو گەیشتووە بەجۆرێک تاکەکانیش لەئاستی ناسراوی و کەسانی دیار کێشە هەیە، هاوکات هیچ ئاسۆیەکی روون نابینرێت ئیسلامیەکان بە حیزبی و ناحیزبی و سۆفی و سەلەفیەوە بگەنە رێگەچارەیەک بۆ کارکردن لەپێناو یەکڕیزی ئیسلامیەکان لەکوردستاندا.
دەپرسین کێشەی لایەنە ئیسلامیەکان بۆچی دەگەرێتەوە؟ ئەم کێشانە چ کاریگەریەکی سلبی لەسەر ئێستەی ئیسلام بەجێ دەهێڵێت؟ ئەگەر ئەحزابی ئیسلامی نەگەنە رێککەوتن لەگەڵ سەلەفیەکان کەخۆیان بە حیزبی نازانن ئایا کێ زەرەرمەندی یەکەمە ئایا حیزبەکان یاخود سەلەفیەکان یانیش ئیسلام باجی هەڵەی هەردوولا دەدات؟ میکانیزم چییە بۆ چارەسەری ئەو کێشانە کەوایان کردووە کۆمەڵەکەسانێک نەبڕوایان بە ئەحزابی ئیسلامی هەبێت و نەفکرەی سەلەفیەتی ئەمرۆشیان قبوڵ بێت...

ئارام احمد دەرچووی زانستە سیاسیەکانەو لەبارەی کێشەی ئیسلامیەکانی کوردستانەوە دەڵێت"سەرەتا دەبێت ئەوە بزانین لەباروودۆخێکی ئاوادا قسەکردن لە لەبارەی ناکۆکی هێزە ئیسلامیەکان پێویستیەکی هەنووکەییە، ئەوە نەک لەبەربوونی کێشەو ناکۆکی گەورە لەنێوانیان،بەڵکو هەوڵدان بۆ هێنانە کایەی دۆخێکی تەندرووست لەنێوان ئەو هێزانەی کەخاوەنی یەک ئامانج و ئەجێندان...
پێشی وایە "ناکۆکیەکان ئەگەر گەورەش نەبن، بەڵام دەکرێت بڵێین هۆکارە زاتی وبابەتیەکان رۆڵێکی گەورەیان گێراوە لەدوورکەوتنەوەی ئەو هێزانە
 لەهۆکارە زاتیەکان، هۆکاری دەروونی نوخبەو قیاداتی ئەو هێزانەیە کەتائێستە لەسەر ئاستی ململانێی شەخصی لەیەکتر دەروانن وئەو هۆکارە دەروونیەش ڕەگی خۆی گواستۆتەوە بۆناو قەواعیدی ئەو هێزانە کەکاریگەریەکی زۆر سلبی کردۆتە سەر پرۆژەی ئیسلامیەکان...
 هۆکارە دەروونیەکانیش بۆ ئەوە دەگێرێتەوە نەبوونی پاکێج و پڕۆژە لەلایەن ئەو هێزانە بۆ ئەم قۆناغە وایکردووە ئیسلامیەکان تابێت لەیەکتری دوور بکەونەوەو نەتوانن پڕۆژەی هاوبەشی خۆیان کۆ بکەنەوە.. کەئەمە دواجار بێتوانایی نیشان دەدات لەخزمەتکردن بەو ئامانجەی لەپێناویدا درووست بوون".

ئارام پێشی وایە لەلایەک ناکۆکی لایەنەکان گاریگەری سلبی هەبووە لەسەر پێشخستنی پرۆژەی ئیسلامی لە کوردستان، لەلایەکی ترەوە کارتێکی زۆر بەهێزی داوەتە دەست هێزە سیکۆلارەکان بۆئەوەی ئەم بابەتە بتوانن زۆر سەرکەوتووانە لەبواری رێکخستن و میدیاو سیاسەتەکانی خۆیان نمایشی بکەن،هەر بۆیە دەبینین ئەم دوورکەوتنەوانە کاریگەری هەبووە لەسەر دەنگ و سەنگ و قورسایی هێزە ئیسلامیەکان کەدەنگ و سەنگێکی دیاریکراوی زۆر سنووردارە،لە چوارچێوەیەکی داخراودایە،ونەیانتوانیوە لەو بازنەیە دەربچن کە سەرەتا هێزە ئیسلامیەکان لێیەوە دەستیان پێ کردوە.

لەبارەی پرسیاری ئەوەی میکانیزمی چارەسەر چیە بۆ ئەو کێشانە ناوبراو دەڵێت: تاکە میکانیزم بۆ چارەسەری ئەم دڕدۆنگی و سنوورداریەی تێی کەوتوون پێویستە بەخۆیاندا بچنەوەو بتوانن هەرچی زووە لەپرۆژەیەکی ئیسلامی رەسەنانە سیاسەتەکانیان دابڕێژن بەلەبەرچاو گرتنی تەواوی سێکتەرەکانی ناو کۆمەڵگا لەسۆنگەی قورئان و سوونەت.

کۆچەر محمد مامۆستاو دەرچووی زانکۆ پێی وایە کێشە هەیە لەنێوان لایەنە ئیسلامیەکان و ئەوانەی خۆیان بەحیزبی نازانن و بەناوی سەلەف و پێشینەوە کار دەکەن، بەڵام ئەو کێشانە جیاوازیان هەیە لەنێوان لایەنێک بۆ لایەنێکی ترو لە چەمکێکەوە بۆ چەمکێکی تر، لەهەمان کاتیشدا چەندین خاڵی هاوبەشیان هەیە کەبنەمای کاری یەکترو یەک ئاراستەن لەو ڕوانگەیەوە.
دەشڵێت ئەگەر لایەنەکان بڕوانن بۆ خودی ئیسلام و مەبەست و دەلالاتی بوونی ئەوا لەکۆمەڵێک کێشە کەلایەنەکان بۆخۆیانی درووست دەکەن ڕزگاریان دەبێت، مەبەستی هاتنی ئیسلامیش ئیصلاحی تاک بۆ بەندایەتی خوداو تاک بۆ تاک و تاک بۆ کۆمەڵگاو تاک بەرامبەر خاک و نیشتمان و....هتد، هەروەها قبوڵکردنی هەڵە وەک خودی هەڵەو دیاریکردنی ئەو جیاوازیانە دەتوانین پوختی کەینەوە لەدیدو تێڕوانین و لەمیکانیزمی کاری بانگەوازو سیاسی و چەند چەمکێکی فیکری، کەواتە ئەوکاتە زۆر ئاسایی و فیترەتی مرۆڤانە مامەڵەی لەگەڵ دەکەین و خۆمان ئاوێتەی نەزانی ناکەین.

سەبارەت بە کێشەی سەلەفیەکانی کوردستان و ئەحزابی ئیسلامی کۆچەر پێی وایە "شوێن کەوتنی پیشین و سەلەفی صاڵح واتە شوێن کەوتنی ئەو پەیام و بەرنامەی ئەوان لەسەری بوون، ناشكرێت هەموو قسەو فەتوای زانایانی پێشین بکرێت بە دین و لادان لێی خەتی سوور بێت و وەک (نص) بۆی بڕوانین، بەڵکو وەک خودی خۆی بۆی دەڕوانین لەکاتێکدا خوای میهرەبان دەرفەتی ئیجتهادو فتوای درووستی داوە لە گۆڕاوەکان بەپێی زەمان و مەکان و شەخص، زانایان یەک دەنگن لەسەر (الفتوی تتغیر شخصاً وزماناً ومكاناً و عرفاً)، دەشکرێت بەپێی بنەماو بنچینەکانی (مجتهد) لەم کاتەدا ئیجتیهاد لەهەردوو لا وەربگیرێت و لەفەهم و واتای صحیحی ئایات و فەرموودە لانەدرێت".

لەبارەی ئەوەی کێشەی لایەنەکان تاچەند بەسلبی بەسەر ئیسلامدا شکاوەتەوە کۆچەر محمد پێی وایە:لەسەردەمی پێغەمبەر علیهم السلام کیشە لەنێوان هاوەڵاندا هەبووە، بەلام بەهۆی تێگەیشتنیان لە دین کێشەکەیان یان لای پێغەمبەر علیهم السلام چارەکردووە یانیش لەنێوان خۆیاندا پێک هاتوون، هەربۆیە ئەوانەی دەبنە هەڵگرو پەیامنێر پێویستە بەواتای وشە شایستەو پڕلە شاکار بن، کەواتە بۆ ئێستە بێگومان ناکۆکیەکان کاریگەری نەرێنیان هەبووەو دەبێت،چونکە خەڵک بەگشتی ئەوەیان دەوێت کەڕاستەو خۆ لەمینبەرەکانەوە بانگەشەی بۆ دەکرێت لەفراوان بینی ئیسلام و برایەتی ویەکگرتوویی مسوڵمانان، بەڵام لە پراکتیزەدا بەجۆرێکی تر دەبینرێت و خەڵکی توشی شۆک دەبن، ئەم جیاوازی و یەکتر نەخوێندنەوە بووەتە مۆڵگەیەکی خراپ بۆ تەوژمی ئیسلامی و ئاوازەکان ئەوەندەی ڕووی یەکن ئەوەندە ڕووی بەرامبەر نین،هەربۆیە ئەمڕۆ کاتێک کارێکی پێچەوانە دەبینین ڕاستەوخۆ کاریگەری نەرێنی دەبێت.

هەر سەبارەت بە بوونی ئەو کێشانەی لەنێوان لایەنەکاندا هەیە شاکار مەغدید چالاکی کۆمەڵی مەدەنی دەڵێت: کێشەی لایەنەکان زۆرن یەک لەوانە ئیسلام تەنها وەک دروشم بەکار دێنن نەک مەبدەئی هەموو کاروبارێک، چونکە ئەو مەسەلەیە دین بەجۆرێک یەکلایی کردۆتەوە کە هیچ بڕو بیانویەک هەڵناگرێ، تەنانەت مەبدەئێکی دنیایی ئەوەندە بەهێزیش بونی نیە کە یەکفکریەکەیان بیانکاتە خاوەن یەک بیرو پڕۆژە.
دەشڵێت پێویستە لایەنە ئیسلامیەکان باش بزانن کە هەر کار و ڕەفتارێکی ئەوان لە لای خەڵکی لێکدانەوەی جیای هەیە و لەسەر ئیسلام حساب دەکرێ ئەگەر واش نەبێت، بۆیە زۆر جار بیرکردنەوە لە جیاکردنەوەی پاشگری ئیسلامی دەبێتە بژاردەیەک.

لەبارەی چارەسەریش بۆ ئەوکێشانە شاکار دەڵێت یەکەمین چارەسەر بۆ ئەو حاڵەتە بونی ویستێکی جدیی و ڕستگۆیانەیە بۆ یەکڕیزی و یەکخسنەوە بە کردار نەک دروشم و موزایەدەی بێ بەها، ئەگەر ئەو پەرتەوازەیی و ڕا جیایی و یەکتر نەخوێندنەوەی یەکدی بەردەوامی بکێشێ ئەوا ئەو پڕۆژەیەی بانگەوازی بۆ دەکەن خۆیان دەستخەڕۆی دەکەن و متمانەی مەعنەویش لە دەست دەدەن ئەوەش بە هاوتەریب لەگەڵ زەمەن کاریگەری دەبێت، پێویستە بەرپرسی یەکەمی حیزب و رەوتە جیاوازەکان بەرپرسیاریەتی یەکەمی دنیا و قیامەت هەڵگرن.

جیهاد احمد مامۆستا لە زانکۆی راپەرین پێی وایە کێشەی نێوان ئیسلامیەکان بەحیزبی و ناحیزبی و سەلەفیەوە تێنەگەیشتن و نەگەرانەوەیە بۆ قورئان و سونەت، هەروەک کاڵبوونەوەی پەیوەندیەکان و پەیرەو نەکردنی دەقە شەرعیەکان و زاڵبوونی خۆشەویستی دونیاو بەرپا کردنی خۆشەویستی و رق لێبوونەوەش لەپێناو لایەن و گروپ و پارتەکانیشدا بڕێکی تری ئۆباڵی کێشەکانی بەئەستۆیە.
هاوکات لەبارەی میکانیزم و ئالیەتی چارەسەری کێشەکان جیهاد دەڵێت:میکانیزمی چارەسەر بریتیە لە قورئان و سونەت و پەیرەو کردنی ئەو دینەی لەسەردەمی هاوەڵان و پێغەمبەردا ـ صلی الله علیه وسلم ـ پەیڕەوی لێ کراوە.
جیهاد دەڵێت: وازهێنان لە هەواو ئارەزوو، هەر رۆژەی لەسەر پەتێک یاری کردن وەک حوزەیفە رەحەتی خوای لێ بێت فەرموویەتی(گومرایی راستەقینە ئەوەیە کەئەمرۆ شتێک بەدین بزانیت کەدوێنێ بەخراپت دەزانی)، لەئێستەشدا ئەو حاڵەتە لای تاکی بەناو دیندار زۆر بووە بەهۆی بەرژەوەندیە دونیایەکانەوە، کەواتە با یەکڕیزی مسوڵمانان و هاوکاری یەکتری لەسەرکاری چاکە هەبێت، کەئەمەش تەعاونی شەرعیەو خوای گەورەش پێویستی کردووە، بەڵام تەفرەقەو پەرت کردنی مسوڵمانان و کردنیان بە تاقم و گرووپ گرووپ خواو پێغەمبەریش ـ صلی الله علیه وسلم ـ یاساغ و قەدەغەیان کردووە هەروەک خوای گەورە فەرموویەتی (ۆاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا ۆڵا تَفَرَّقُوا)(ێ‌ل عمران:103).

لەبارەی پرسیاری ئەوەی ئەگەر لایەنەکان بە حیزبی و سەلەفی و سۆفیەوە نەگەنە ئاستێک کە کێشەکانی نێوانیانی تێدا چارەسەر بکەن کێ زەرەرمەندی یەکە؟ جیهاد احمد دەڵێت: زەرەرمەند ئەوکەسەیە کەپەیرەوی لەو ئیسلامە ناکات کەخوای گەورە داوای کردووە پەیرەوی لێ بکرێت و رەسولی بۆ رەوانە کردووە، هەروەکو کاریگەری نەرێنیش دەکاتە سەر خەڵکی رەش و رووت تائەوەی تەپ و تۆزو غوبارەکە نامێنێت، ئەگەرنا زیانی گەورە بەر ئەولایەنانە دەکەوێت لەدونیاو دوارۆژدا لەبەر هەنگاو نەنانیان بەشێوازی داخوازی لێکرا.