و/عەبدولکەریم پێنجوینی
57.فخر الدین ئهحمهد: كوڕی حسین
چارپردی له ساڵی (747) ی ك له دنیا دهرچووه. 58.فهقێ تهیران: مهلا
مهحموود خهڵكی مهكس) له ساڵی (721) ی ك هاتۆته دنیاوه شاعیرێكی
ناودارو لێ هاتوو بووه، خاوهنی گهلێ قهسیدهی شیعری جوانه له ساڵی
(795)ی ك لهدنیا دهرچووه. 59.قازی ئهحمهد ئهرزنجانی بورهان الدین:
له سهرهتای سهدهی ههشتی كۆچی ساڵی (800) له شهڕی ئهرزنجاندا
كوژراوه. 60.ئیمام محمدی كوردی حافظ الدین: كوڕی محمد كوردی له ساڵی
(820)ی ك له دنیا دهرچووه. 61.مهلای باطی: مهلا ئهحمهدی باطی خهڵكی
باطیهی ههكاری له ساڵی ( 836)ی ك هاتۆته دنیاوه شاعیرێكی ئیسلامی چاك
بووه دهربارهی له دایك بوونی پێغهمبهر هۆنراوهی نووسیوه. ساڵی (
911)ی ك لهدنیا دهرچووه. 62.مهلا عهلی تهرمووكی: له ساڵی (1000) ك
هاتۆته دنیاوه یهكیكه له زانا ناودارهكانى له زانیارى ڕهسم و
ریاضیات دادهستێكى باڵای ههبووه. زۆربهی ژیانی به دهرس وتنهوه
بهسهر بردوه له دێ كهی خۆیدا (تهرموك) له نێوان ههكاری و (مهكس)دا
ساڵی ( 1065) به خاك سپێرراوه. 63.ئهحمهدی خانی: یهكێك له ئهدیبه
بهرزو بهڕێزهكانی كورد پیاوێكی شهیداو هۆنهرێكی خۆشهویست بووه.
گهلێ نووسراوی به عهرهبی و توركی جێ هێشتووه له هۆزی – خانێ – كانه،
چیرۆكی (مم وزین له شاكاره ههر جوانهكانى خانییه. ساڵى (1071 ) له
شاری بایهزید له مزگهوتهكهی خۆیدا نێژراوه. 64.ئیسماعیل معروف: له
ساڵی (1073) ك هاتۆته دنیاوه. خهڵكی شاری بایهزید بووه به فیردوسی
كورد مهشهووره گهلێ غهزهل و پهخشانی نووسیوه، نووسینهكانی به
زمانی كرمانجی داڕشتوه. ساڵی (1128)ی ك له شاری بایهزید كۆچی دوایی
كردووه. 65.ئهمیر شهریف خان: له ئهمیرهكانی ناوچهی ههكاری یه
خاوهنی گهلێ بهرههمی بهنرخی وهك و شیعرو صرف و نحوه خاوهنی چهندین
دیوانه له ساڵی (1108)ی ك له شاری چۆلهمیرگ هاتۆته دنیاوه له ساڵی (
1167)ی ك ماڵ ئاوایی له دنیا كردوه. 66.مهولانا خالدی شارهزووری: جگه
لهوهی زانایهكی ئاینی بووه. پیاوێكی خاوهن تهریقهت و ئیرشادیش
بووه. له ساڵی (1193) ك له وڵاتى شام به گۆڕستانی ئهیوب كودر
سپێرراوه. 67.ابن الحاج: خاوهنی (رفع الخفاء) كه له كتێبی سیوطی
حاشیهی نووسیوه مامۆستای شێخ معروف باوكی كاك ئهحمهدی شێخهو له
سهرهتای سهدهی (12)ی كۆچی لهدنیا دهرچووه. 68.مهلا یونسی
ههلكاتینی: له ئاوایی ههلكاتین له دایك بووه. له سهدهی
دوانزهههمدا ههر لهوێ بهخاك سێرراوه خاوهنی سێ نووسراوی مهشهووره
له (نحو، صرف، تركیب)دا. 69.مراد خانی بایهزیدی: له ساڵی (1156)ی كۆچی
له شاری بایهزید له دایك بووه. خاوهنی گهلێ هۆنراوهی جوان و بهرزه
له عهشق و سۆفیگهری. له ساڵی( 1203) ی كۆچی له دنیا دهرچووه.
70.مهستووری كورد: (ماهر شهرهف خانم) – كچی ابو الحسن بهگ له بابا
گهورهی دایكهوه ئهچێتهوه سهر خانهدانی قادری خێزانی خهسرهو خانی
ناكام والی كوردستانی (سنه) بووه.مێژووی زنجیرهی ئهردهڵانیهكانی به
ڕێكوپێكی نووسیوه خاوهنی گهلێ هۆنراوهی جوانه گهلێ له هۆنراوهكانی
چاپكراوه.
ئهم زاناو پیاوه ههڵكهوتوانهی خوارهوهش
له نهتهوهی كوردن، بهڵام لهبهر ئهوهی نهمانتوانی زانیاری تهواو
لهسهر ژیانیان بهدهست بهێنین ههر بهدیاری كردنی ناوهكانیان واز
ئههێنین: ابو القاسم حماد الراده. ابو اسحق طهیر الدین، قاضی ابراهیم
موسڵی، شێخ عبدالقادری شارهزووری، محی الدین شارهزووری. شێخ تاج الدین
كوردی یهكێك بووه له وهزیرهكانی كابینهی سوڵتان ئۆرخانی دووهم.
سوڵتانی توركی.
ئهم زانایانهی تریش له ههڵكهوتوهكانی
سهدهی سیانزهههمی كۆچین 1. مهلا محمدی مۆدن: مامۆستا سهید حهسهنی
چۆڕی له زانایانی سابلاغه. 2. مهلا محمدی ئادهم: خهڵكی باڵهكیانی
ناوچهی ڕهواندوزه.3.مهلا یهحیا میرهوهری: خهڵكی ناوچهی
ڕهواندوزه. 4. مهلای خهتێ: خهڵكی ناوچهی خۆشناوهتی و ڕهواندوزه
پیاوێكی زۆر زانا بووه. 5. محمد جسیم: (حجه الاسلام)ی سنهو مهلا
ئهحمهدی نۆدشهیی فهقێی مهلای خهتێ بوون. 6.مهلا محمدی كهوانه دۆل:
خهڵكی ڕێژاو بووه، دانایهكی ناوداره.7.موفتی زههاو: مهلا محهمهد
خهڵكی زههاو بووه. 8. مهلا خدری نالی: بهیهكێك له شاعیره ناوداره
مهزنهكانی كورد ئهناسرێ. خاوهنی دیوانی شیعریه به كوردی – عهرهبی –
فارسی 9. مهلا ڕهحیمی تاو گۆزی: مهولهوی یا (مهعدووم) جگه لهوهی
زانایهكی بهرزی ئیسلامی بووه. خاوهنی گهلێ هۆنراوهی بهرزه له
عهشق و سۆفیگهری. 10. شێخ ڕهزای كهركوكی: كوڕی شێخ عبدالرحمن له
شێخهكانی ئیرشادن له ناوچهی تاڵهبان به زمانهكانی كوردی، عهرهبی
فارسی. توركی شیعری وتووه. 11.ابن الخیاط: مهلا عبدالرحمن خهڵكی
قهرداغ. زانایهكی ناسراوه.12.عومهر ئهفهندی ئهربیللی. 13.عومهر
ئهفهندی ڕهواندوزی.14. عهلی ئهفهندی: برای عومهر ئهفهندی
ڕهواندوزی له زانیاری ڕهسم، ریاضیات دا دهستی ههبووه 15.ئهسعهد
ئهفهندی: كوڕی عومهر ئهفهندی ڕهواندوزی. 16. مهلا گچكه: مهلا
ئهبو بهكری كوڕی عومهر ئهفهندی ئهربیللی پیاوێكی زانای خواناس بووه.
17. حاجی مهلا عبدالله كۆیی: خهڵكی شاری كۆیه بووه پیاوێكی زیرهك
شارهزایهكی سهردهمی خۆی بووه. ئهم چوارینه لهسهر یهو
وتراوه.حاجی عبدالله لهئادهم فیل تره باوجودی ڕووتبهی پێغهمبهری
ئهم بهسهد شهیتان له كۆیه دهر نهچوو ئهو بهیهك شهیتان له
جهننهت دهرپهڕی 18. مهلا نهبی ڕهواندوزی: لهزانایانی ناوچهی
ڕهواندوز بووه دهستی له ڕهسم و زانیاری ریاضیاتدا ههبووه. 19. حاجی
شێخ عهلی كهركووكی: برای شێخ ڕهزای تاڵهبانی یه، پیاوێكی ئاینی ی
خاوهن تهریقهت بووه. 20.مهلا عبدالله ی بیتوشی: خاوهنی كتێبی كفایه
.21.مهلا محمدی بێتوشی: ماموستایهكی ناسراو بووه.22. مهلا یوسفی (صم):
له ئاوایی (بهرسێوه)ی ناوچهی سهردهشتدا نێژراوه.23. مهلا
ڕهسووڵی زهكی: زانایهكی ناسراوی ناوچهی موكریان بووه. 24.ابن رسوڵ:
ناوی محمد كوڕی ابن رسولی زهكیه. مامۆستای موفتی زههاوی بووه. 25.
مهلا محمدی كوڕی مهلا مستهفا: مامۆستاو مدهرسی مزگهوتی (سوور) له
سابلاغ. 26.مهلا محمدی یای: خهڵكی ناوچهی سابلاغه. 27. مهلا سلێمانی
گردی: خهڵكی ناوچهی گردیان بووه و زانایهكی ناسراوه. 28. مهلا
سلێمانی گردی: خهڵكی ناوچهی گردیان بوهو زانایهكی ناسراوه. 29. مهلا
عبدالله پیرهباب: خهڵكی (دهبهكر)ی یه له ناوچهی ئایتمش و سابلاغ دا
دهرسی وتۆتهوه. 30.مهلا عهلی تورجان زانیاریهكی تهواوی ههبووه
له ریاضیاتدا.31. مهلا عبدالقادری بیاره: مدرسی خانهقای بیاره بووه.
پیاوێكی خوا پهرست و زیرهك بووه . 32.مهلا عبدالرحمن پێنجوێنی: له
زانا ههڵكهوتوهكانی سهدهمی خۆی بووه له شیعرو فقه و ریاضیات
دهستێكی باڵاى ههبووه. 33. شێخ عومهرى وهردۆخى قهرهداغى: له
بنهماڵهى نووسهرى ئهم كتێبهیه له شارى سلێمانى بهدهرس وتنهوه
خهریك بووه . زانیارى له ڕهسم و ریاضیات دا ههبووه. 57.فخر
الدین ئهحمهد: كوڕی حسین چارپردی له ساڵی (747) ی ك له دنیا
دهرچووه. 58.فهقێ تهیران: مهلا مهحموود خهڵكی مهكس) له ساڵی (721)
ی ك هاتۆته دنیاوه شاعیرێكی ناودارو لێ هاتوو بووه، خاوهنی گهلێ
قهسیدهی شیعری جوانه له ساڵی (795)ی ك لهدنیا دهرچووه. 59.قازی
ئهحمهد ئهرزنجانی بورهان الدین: له سهرهتای سهدهی ههشتی كۆچی ساڵی
(800) له شهڕی ئهرزنجاندا كوژراوه. 60.ئیمام محمدی كوردی حافظ الدین:
كوڕی محمد كوردی له ساڵی (820)ی ك له دنیا دهرچووه. 61.مهلای باطی:
مهلا ئهحمهدی باطی خهڵكی باطیهی ههكاری له ساڵی ( 836)ی ك هاتۆته
دنیاوه شاعیرێكی ئیسلامی چاك بووه دهربارهی له دایك بوونی پێغهمبهر
هۆنراوهی نووسیوه. ساڵی ( 911)ی ك لهدنیا دهرچووه. 62.مهلا عهلی
تهرمووكی: له ساڵی (1000) ك هاتۆته دنیاوه یهكیكه له زانا
ناودارهكانى له زانیارى ڕهسم و ریاضیات دادهستێكى باڵای ههبووه.
زۆربهی ژیانی به دهرس وتنهوه بهسهر بردوه له دێ كهی خۆیدا
(تهرموك) له نێوان ههكاری و (مهكس)دا ساڵی ( 1065) به خاك سپێرراوه.
63.ئهحمهدی خانی: یهكێك له ئهدیبه بهرزو بهڕێزهكانی كورد پیاوێكی
شهیداو هۆنهرێكی خۆشهویست بووه. گهلێ نووسراوی به عهرهبی و توركی
جێ هێشتووه له هۆزی – خانێ – كانه، چیرۆكی (مم وزین له شاكاره ههر
جوانهكانى خانییه. ساڵى (1071 ) له شاری بایهزید له مزگهوتهكهی
خۆیدا نێژراوه. 64.ئیسماعیل معروف: له ساڵی (1073) ك هاتۆته دنیاوه.
خهڵكی شاری بایهزید بووه به فیردوسی كورد مهشهووره گهلێ غهزهل و
پهخشانی نووسیوه، نووسینهكانی به زمانی كرمانجی داڕشتوه. ساڵی (1128)ی
ك له شاری بایهزید كۆچی دوایی كردووه. 65.ئهمیر شهریف خان: له
ئهمیرهكانی ناوچهی ههكاری یه خاوهنی گهلێ بهرههمی بهنرخی وهك و
شیعرو صرف و نحوه خاوهنی چهندین دیوانه له ساڵی (1108)ی ك له شاری
چۆلهمیرگ هاتۆته دنیاوه له ساڵی ( 1167)ی ك ماڵ ئاوایی له دنیا
كردوه. 66.مهولانا خالدی شارهزووری: جگه لهوهی زانایهكی ئاینی
بووه. پیاوێكی خاوهن تهریقهت و ئیرشادیش بووه. له ساڵی (1193) ك له
وڵاتى شام به گۆڕستانی ئهیوب كودر سپێرراوه. 67.ابن الحاج: خاوهنی (رفع
الخفاء) كه له كتێبی سیوطی حاشیهی نووسیوه مامۆستای شێخ معروف باوكی
كاك ئهحمهدی شێخهو له سهرهتای سهدهی (12)ی كۆچی لهدنیا دهرچووه.
68.مهلا یونسی ههلكاتینی: له ئاوایی ههلكاتین له دایك بووه. له
سهدهی دوانزهههمدا ههر لهوێ بهخاك سێرراوه خاوهنی سێ نووسراوی
مهشهووره له (نحو، صرف، تركیب)دا. 69.مراد خانی بایهزیدی: له ساڵی
(1156)ی كۆچی له شاری بایهزید له دایك بووه. خاوهنی گهلێ هۆنراوهی
جوان و بهرزه له عهشق و سۆفیگهری. له ساڵی( 1203) ی كۆچی له دنیا
دهرچووه. 70.مهستووری كورد: (ماهر شهرهف خانم) – كچی ابو الحسن بهگ
له بابا گهورهی دایكهوه ئهچێتهوه سهر خانهدانی قادری خێزانی
خهسرهو خانی ناكام والی كوردستانی (سنه) بووه.مێژووی زنجیرهی
ئهردهڵانیهكانی به ڕێكوپێكی نووسیوه خاوهنی گهلێ هۆنراوهی جوانه
گهلێ له هۆنراوهكانی چاپكراوه.ئهم زاناو پیاوه ههڵكهوتوانهی
خوارهوهش له نهتهوهی كوردن، بهڵام لهبهر ئهوهی نهمانتوانی
زانیاری تهواو لهسهر ژیانیان بهدهست بهێنین ههر بهدیاری كردنی
ناوهكانیان واز ئههێنین: ابو القاسم حماد الراده. ابو اسحق طهیر الدین،
قاضی ابراهیم موسڵی، شێخ عبدالقادری شارهزووری، محی الدین شارهزووری. شێخ
تاج الدین كوردی یهكێك بووه له وهزیرهكانی كابینهی سوڵتان ئۆرخانی
دووهم. سوڵتانی توركی.ئهم زانایانهی تریش له ههڵكهوتوهكانی سهدهی
سیانزهههمی كۆچین 1. مهلا محمدی مۆدن: مامۆستا سهید حهسهنی چۆڕی له
زانایانی سابلاغه. 2. مهلا محمدی ئادهم: خهڵكی باڵهكیانی ناوچهی
ڕهواندوزه.3.مهلا یهحیا میرهوهری: خهڵكی ناوچهی ڕهواندوزه. 4.
مهلای خهتێ: خهڵكی ناوچهی خۆشناوهتی و ڕهواندوزه پیاوێكی زۆر زانا
بووه. 5. محمد جسیم: (حجه الاسلام)ی سنهو مهلا ئهحمهدی نۆدشهیی
فهقێی مهلای خهتێ بوون. 6.مهلا محمدی كهوانه دۆل: خهڵكی ڕێژاو
بووه، دانایهكی ناوداره.7.موفتی زههاو: مهلا محهمهد خهڵكی زههاو
بووه. 8. مهلا خدری نالی: بهیهكێك له شاعیره ناوداره مهزنهكانی
كورد ئهناسرێ. خاوهنی دیوانی شیعریه به كوردی – عهرهبی – فارسی 9.
مهلا ڕهحیمی تاو گۆزی: مهولهوی یا (مهعدووم) جگه لهوهی زانایهكی
بهرزی ئیسلامی بووه. خاوهنی گهلێ هۆنراوهی بهرزه له عهشق و
سۆفیگهری. 10. شێخ ڕهزای كهركوكی: كوڕی شێخ عبدالرحمن له شێخهكانی
ئیرشادن له ناوچهی تاڵهبان به زمانهكانی كوردی، عهرهبی فارسی. توركی
شیعری وتووه. 11.ابن الخیاط: مهلا عبدالرحمن خهڵكی قهرداغ. زانایهكی
ناسراوه.12.عومهر ئهفهندی ئهربیللی. 13.عومهر ئهفهندی
ڕهواندوزی.14. عهلی ئهفهندی: برای عومهر ئهفهندی ڕهواندوزی له
زانیاری ڕهسم، ریاضیات دا دهستی ههبووه 15.ئهسعهد ئهفهندی: كوڕی
عومهر ئهفهندی ڕهواندوزی. 16. مهلا گچكه: مهلا ئهبو بهكری كوڕی
عومهر ئهفهندی ئهربیللی پیاوێكی زانای خواناس بووه. 17. حاجی مهلا
عبدالله كۆیی: خهڵكی شاری كۆیه بووه پیاوێكی زیرهك شارهزایهكی
سهردهمی خۆی بووه. ئهم چوارینه لهسهر یهو وتراوه.حاجی عبدالله
لهئادهم فیل تره باوجودی ڕووتبهی پێغهمبهری ئهم بهسهد شهیتان له
كۆیه دهر نهچوو ئهو بهیهك شهیتان له جهننهت دهرپهڕی 18. مهلا
نهبی ڕهواندوزی: لهزانایانی ناوچهی ڕهواندوز بووه دهستی له ڕهسم
و زانیاری ریاضیاتدا ههبووه. 19. حاجی شێخ عهلی كهركووكی: برای شێخ
ڕهزای تاڵهبانی یه، پیاوێكی ئاینی ی خاوهن تهریقهت بووه. 20.مهلا
عبدالله ی بیتوشی: خاوهنی كتێبی كفایه .21.مهلا محمدی بێتوشی:
ماموستایهكی ناسراو بووه.22. مهلا یوسفی (صم): له ئاوایی (بهرسێوه)ی
ناوچهی سهردهشتدا نێژراوه.23. مهلا ڕهسووڵی زهكی: زانایهكی
ناسراوی ناوچهی موكریان بووه. 24.ابن رسوڵ: ناوی محمد كوڕی ابن رسولی
زهكیه. مامۆستای موفتی زههاوی بووه. 25. مهلا محمدی كوڕی مهلا
مستهفا: مامۆستاو مدهرسی مزگهوتی (سوور) له سابلاغ. 26.مهلا محمدی
یای: خهڵكی ناوچهی سابلاغه. 27. مهلا سلێمانی گردی: خهڵكی ناوچهی
گردیان بووه و زانایهكی ناسراوه. 28. مهلا سلێمانی گردی: خهڵكی
ناوچهی گردیان بوهو زانایهكی ناسراوه. 29. مهلا عبدالله پیرهباب:
خهڵكی (دهبهكر)ی یه له ناوچهی ئایتمش و سابلاغ دا دهرسی وتۆتهوه.
30.مهلا عهلی تورجان زانیاریهكی تهواوی ههبووه له ریاضیاتدا.31.
مهلا عبدالقادری بیاره: مدرسی خانهقای بیاره بووه. پیاوێكی خوا پهرست
و زیرهك بووه . 32.مهلا عبدالرحمن پێنجوێنی: له زانا ههڵكهوتوهكانی
سهدهمی خۆی بووه له شیعرو فقه و ریاضیات دهستێكی باڵاى ههبووه.
33. شێخ عومهرى وهردۆخى قهرهداغى: له بنهماڵهى نووسهرى ئهم
كتێبهیه له شارى سلێمانى بهدهرس وتنهوه خهریك بووه . زانیارى له
ڕهسم و ریاضیات دا ههبووه